ଯତ୍ କିଂଚିଜ୍ ଜୀଵସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ତୃଣଗୁଲ୍ମପିପୀଲିକମ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଭୂତ୍ଵା ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ନିର୍ମମେ ସ ଚରାଚରମ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି—ତିନି, ଝାଡ଼, ପିପିଲିକା—ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗେ ତଥାତ୍ମାନଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପୁରୁଷଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଵାମେ ଚୈଵ ତୁ ନାରୀଂ ସ ଦ୍ଵିଧା ଭୂତମ୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍
ପରେ, ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ପୁରୁଷ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ନାରୀକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜକୁ ଦୁଇଭାଗ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଜା ମୈଥୁନସଂଭଵାଃ ଅଧମୋତ୍ତମମଧ୍ଯାଶ୍ ଚ ମମ କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଯାନି ଚ
ସେଥିଠାରୁ ଏହି ଲୋକରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମିଶ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି—ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ପ୍ରକାର, ଏବଂ ମୋର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ।
ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଦେଵୋ ଽସୌ ପୁରା ସଲିଲଯୋନିଜଃ ଜଗାମ ଧ୍ଯାନମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଵାସୁଦେଵାତ୍ମିକାଂ ତନୁମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ପୁରାତନ ଜଳଜନ୍ମା ଦେବତା ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ବାସୁଦେବ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କଲେ।
ଧ୍ଯାନମାତ୍ରେଣ ଦେଵେନ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଜନାର୍ଦନଃ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣେ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍
ଦେବତାଙ୍କର କେବଳ ଧ୍ୟାନରେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ହଜାର ଆଖି ଓ ହଜାର ପାଦ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ ପୁଣ୍ଡରୀକନିଭେକ୍ଷଣଃ ସଲିଲଧ୍ଵାନ୍ତମେଘାଭଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷଣଃ
ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ପୁରୁଷ, କମଳ ପରି ଆଖି, ଜଳ ଉପରେ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା।
ଅପଶ୍ଯତ୍ ସହସା ତଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ଆସନୈର୍ ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯୈଶ୍ ଚ ଅକ୍ଷତୈର୍ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ହଠାତ୍ ସେଉଁଠି ଦେଖିଲେ, ଆସନ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ ଵିରିଞ୍ଚିଃ ସୁସମାହିତଃ ତତୋ ଽହମ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କମଲୋଦ୍ଭଵମ୍ କାରଣଂ ଵଦ ମାଂ ତାତ ମମ ଧ୍ଯାନସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ବିରିଞ୍ଚି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କଲେ; ତାପରେ ମୁଁ କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: 'ମୋର ଏହି ଧ୍ୟାନର କାରଣ କ'ଣ, ମୋତେ କୁହ।'
ଜଗଦ୍ଧିତାଯ ଦେଵେଶ ମର୍ତ୍ଯଲୋକୈଶ୍ ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରସ୍ଯ ମାର୍ଗାଣି ଯଜ୍ଞଦାନଵ୍ରତାନି ଚ
'ହେ ଦେବେଶ, ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ମାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥକୁ ପାଉନାହାନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ବ୍ରତ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥର ଉପାୟ—'
ଯୋଗଃ ସତ୍ଯଂ ତପଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତୀର୍ଥାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଵିହାଯ ସର୍ଵମ୍ ଏତେଷାଂ ସୁଖଂ ତତ୍ସାଧନଂ ଵଦ
'ଯୋଗ, ସତ୍ୟ, ତପ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ—ଏସବୁ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ସୁଖ ପାଇବାର ଉପାୟ କ'ଣ, ମୋତେ କୁହ।'
ସ୍ଥାନଂ ଜଗତ୍ପତେ ମହ୍ଯାମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟଂ ଚ ଯଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଉତ୍ତମଂ ସ୍ଥାନଂ ବ୍ରୂହି ମେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଉଁ ଥାନ ବୋଲାଯାଏ, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ଵିଧାତୁର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଽହଂ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ ପ୍ରିଯେ ଶୃଣୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିର୍ମଲଂ ଭୁଵି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତାପରେ ମୁଁ କହିଲି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଶୁଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏଠି ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଉତ୍ତମଂ ସର୍ଵକ୍ଷେତ୍ରାଣାଂ ଧନ୍ଯଂ ସଂସାରତାରଣମ୍ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସୁଖୋଦଯମ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧନ୍ୟ, ସଂସାର ଦୁଃଖ ଦୁର କରିବାର ଉପାୟ, ଗୋମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ଵୈ ପିତାମହେ
ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ମଣିଷମାନେ ଏଠାରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ପାଆନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ହେ ପିତାମହ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଆସୀତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ତୀର୍ଥରାଜଂ ସନାତନମ୍ ଵିଖ୍ଯାତଂ ପରମଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଯୁଗନିଷେଵିତମ୍
ସେଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ତୀର୍ଥରାଜ, ଯାହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରିଯୁଗ ଧରି ପୂଜିତ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଦେଵାନାମ୍ ଋଷୀଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍ ଦୈତ୍ଯଦାନଵସିଦ୍ଧାନାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍
ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦାନବ, ଦାନାବ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜନ୍ତି।
ନାଗଵିଦ୍ଯାଧରାଣାଂ ଚ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ ଉତ୍ତମଃ ପୁରୁଷୋ ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସମସ୍ତ ଚର ଓ ଅଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପୂଜନ୍ତି; କାରଣ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ଏଠି ବସିଛନ୍ତି, ସେଇଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କୁହାଯାଏ।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୋଦଧେସ୍ ତୀରେ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ସାଗର କୂଳରେ ଯେଉଁଠାରେ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ସେଠି ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ଯସ୍ ତୁ କଲ୍ପେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ମହଦୁଲ୍କାନିବର୍ହଣେ ଵିନାଶଂ ନୈଵମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ରୈଵମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁଠି କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଯିଏ ନିଜେ ଏଠି ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ବଡ଼ ବିନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରେ ଵଟେ ତସ୍ମିଂଶ୍ ଛାଯାମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଚାସକୃତ୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ପାପେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ କା କଥା
ସେଇ ବଟବୃକ୍ଷକୁ କେବଳ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ତାହାର ଛାୟାରେ ପୁନିପୁନି ଦଢ଼ିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଅନ୍ୟ ପାପର କଥା ଅତିରିକ୍ତ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କୃତା ଯୈସ୍ ତୁ ନମସ୍କାରଶ୍ ଚ ଜନ୍ତୁଭିଃ ସର୍ଵେ ଵିଧୂତପାପ୍ମାନସ୍ ତେ ଗତାଃ କେଶଵାଲଯମ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ କେଶବଙ୍କ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧସ୍ଯୋତ୍ତରେ କିଂଚିଦ୍ ଦକ୍ଷିଣେ କେଶଵସ୍ଯ ତୁ ପ୍ରାସାଦସ୍ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠେତ୍ ତୁ ପଦଂ ଧର୍ମମଯଂ ହି ତତ୍
ସେଇ ବଟବୃକ୍ଷର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କେଶବଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଅଛି; ସେଠି ସର୍ବତ୍ର ଧର୍ମ ରହିଛି।
ପ୍ରତିମାଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଯଂ ଦେଵେନ ନିର୍ମିତାମ୍ ଅନାଯାସେନ ଵୈ ଯାନ୍ତି ଭୁଵନଂ ମେ ତତୋ ନରାଃ
ସେଠି ଦେବତାଙ୍କ ନିଜ ହାତରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ସହଜରେ ମୋର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛମାନାଂସ୍ ତୁ ତାନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଏକଦା ଧର୍ମରାଟ୍ ପ୍ରିଯେ ମଦନ୍ତିକମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସାବ୍ରଵୀତ୍
ଏମିତି ଲୋକମାନେ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଏକଥର ଧର୍ମରାଜ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, ହେ ପ୍ରିୟ।
ନମସ୍ ତେ ଭଗଵନ୍ ଦେଵ ଲୋକନାଥ ଜଗତ୍ପତେ କ୍ଷୀରୋଦଵାସିନଂ ଦେଵଂ ଶେଷଭୋଗାନୁଶାଯିନମ୍
ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ଭଗବାନ, ଦେବ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ଜଗତର ନାୟକ, କ୍ଷୀରସାଗରରେ ବସିଥିବା ଦେବତା, ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା।
ଵରଂ ଵରେଣ୍ଯଂ ଵରଦଂ କର୍ତାରମ୍ ଅକୃତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରମ୍ ଅଜଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସର୍ଵଜ୍ଞମ୍ ଅପରାଜିତମ୍
ବରଦାନ ଦେଇଥିବା, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆଶୀର୍ବାଦକାରୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଅଜନ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ, ସବୁଜଣା, ଅଜୟ।
ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମଂ ପୁଣ୍ଡରୀକନିଭେକ୍ଷଣମ୍ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ଶାନ୍ତଂ ଜଗଦ୍ଧାତାରମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ, କମଳ ଫୁଲ ପରି ଦୃଷ୍ଟି, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଗୁଣରହିତ, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ଅବିନାଶୀ।
ସର୍ଵଲୋକଵିଧାତାରଂ ସର୍ଵଲୋକସୁଖାଵହମ୍ ପୁରାଣଂ ପୁରୁଷଂ ଵେଦ୍ଯଂ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଯାହାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ଶାଶ୍ୱତ।
ପରାଵରାଣାଂ ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ଲୋକନାଥଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ ଶ୍ରୀଵତ୍ସୋରସ୍କସଂଯୁକ୍ତଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଗୁରୁ, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ବନମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।
ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ ହାରକେଯୂରସଂଯୁକ୍ତଂ ମୁକୁଟାଙ୍ଗଦଧାରିଣମ୍
ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା, ହାର ଓ ବାହୁବଳୟରେ ଶୋଭିତ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ହାତରେ କଙ୍ଗନ ପିନ୍ଧିଥିବା।