କଵଯଃ କାଵ୍ଯକର୍ତାରୋ ନାନାକାଵ୍ଯଵିଶାରଦାଃ ଵିଷଘ୍ନା ଗାରୁଡାଶ୍ ଚୈଵ ନାନାରତ୍ନପରୀକ୍ଷକାଃ
କବିମାନେ, କବିତା ରଚନା କରୁଥିବା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କବିତାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ବିଷ ନିବାରଣ କରୁଥିବା, ଗରୁଡ଼ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣିର ଚିହ୍ନଟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଵ୍ଯୋକାରାସ୍ ତାମ୍ରକାରାଶ୍ ଚ କାଂସ୍ଯକାରାଶ୍ ଚ ରୂଠକାଃ କୌଷକାରାଶ୍ ଚିତ୍ରକାରାଃ କୁନ୍ଦକାରାଶ୍ ଚ ପାଵକାଃ
ଲୋହା କାମ କରୁଥିବା, ତାମ୍ବା କାମ କରୁଥିବା, କଂସା କାମ କରୁଥିବା, ସୁନା କାମ କରୁଥିବା, ପଟ ବୁନୁଥିବା, ଚିତ୍ର ଆଙ୍କୁଥିବା, କୁମ୍ଭ କରୁଥିବା ଓ ଅଗ୍ନି କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଦଣ୍ଡକାରାଶ୍ ଚାସିକାରାଃ ସୁରାଧୂତୋପଜୀଵିନଃ ମଲ୍ଲା ଦୂତାଶ୍ ଚ କାଯସ୍ଥା ଯେ ଚାନ୍ଯେ କର୍ମକାରିଣଃ
ଲାଠି ତିଆରି କରୁଥିବା, ତଳୱାର ତିଆରି କରୁଥିବା, ମଦ ପକାଇ ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ପହଳବାନ୍, ଦୂତ, ଲେଖାପାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ତନ୍ତୁଵାଯା ରୂପକାରା ଵାର୍ତିକାସ୍ ତୈଲପାଠକାଃ ଲାଵଜୀଵାସ୍ ତୈତ୍ତିରିକା ମୃଗପକ୍ଷ୍ଯୁପଜୀଵିନଃ
ତାଣ୍ଡା ବୁନୁଥିବା, ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରୁଥିବା, କଳା କାମ କରୁଥିବା, ତେଲ ଚିପି କାମ କରୁଥିବା, ଲାଭା ବେଚି ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ପକ୍ଷୀ ଧରୁଥିବା ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଶିକାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଗଜଵୈଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵୈଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ନରଵୈଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଯେ ନରାଃ ଵୃକ୍ଷଵୈଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଗୋଵୈଦ୍ଯା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଛେଦଦାହକାଃ
ହାତୀ ଚିକିତ୍ସକ, ଡାକ୍ତର, ମନୁଷ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ, ଗଛ ଚିକିତ୍ସକ, ଗାଈ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଟା-ଦାଗା କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଏତେ ନାଗରକାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ନାନୁକୀର୍ତିତାଃ ଅନୁଜଗ୍ମୁସ୍ ତୁ ରାଜାନଂ ସମସ୍ତପୁରଵାସିନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଲିଖିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପୁରବାସୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଯଥା ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ପିତରଂ ଗ୍ରାମାନ୍ତରଂ ସମୁତ୍ସୁକାଃ ଅନୁଯାନ୍ତି ଯଥା ପୁତ୍ରାସ୍ ତଥା ତଂ ତେ ଽପି ନାଗରାଃ
ଯେପରିକି ପୁଅମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଯିବାବେଳେ ସେଉଁଠି ପଛରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଏଵଂ ସ ନୃପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵୃତଃ ସର୍ଵୈର୍ ମହାଜନୈଃ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତୈର୍ ଜଗାମ ଚ ଶନୈଃ ଶନୈଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା, ସମସ୍ତ ମହାଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହିତ ଦୀରେ ଦୀରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଏଵଂ ଗତ୍ଵା ସ ନୃପତିର୍ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯୋଦଧେସ୍ ତଟମ୍ ସର୍ଵୈସ୍ ତୈର୍ ଦୀର୍ଘକାଲେନ ବଲୈର୍ ଅନୁଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଭଳି ଯାଇ, ସେଇ ରାଜା, ସମସ୍ତ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅନୁସରିତ ହୋଇ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ସାଗରଂ ରମ୍ଯଂ ନୃତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଇଵ ଚ ସ୍ଥିତମ୍ ଅନେକଶତସାହସ୍ରୈର୍ ଊର୍ମିଭିଶ୍ ଚ ସମାକୁଲମ୍
ସେ ଶୋଭାମୟ ସାଗରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଶତ-ସାହସ୍ର ତରଙ୍ଗ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନାନାରତ୍ନାଲଯଂ ପୂର୍ଣଂ ନାନାପ୍ରାଣିସମାକୁଲମ୍ ଵୀଚୀତରଙ୍ଗବହୁଲଂ ମହାଶ୍ଚର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀରେ ଭରିଥିବା, ତରଙ୍ଗ ଓ ତରଙ୍ଗରେ ପ୍ରଚୁର, ଅସାଧାରଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା—
ତୀର୍ଥରାଜଂ ମହାଶବ୍ଦମ୍ ଅପାରଂ ସୁଭଯଂକରମ୍ ମେଘଵୃନ୍ଦପ୍ରତୀକାଶମ୍ ଅଗାଧଂ ମକରାଲଯମ୍
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜୁଥିବା, ଅପାର, ଭୟଙ୍କର, ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅପାର ଗଭୀର, ମକରମାନଙ୍କ ନିବାସ—
ମତ୍ସ୍ଯୈଃ କୂର୍ମୈଶ୍ ଚ ଶଙ୍ଖୈଶ୍ ଚ ଶୁକ୍ତିକାନକ୍ରଶଙ୍କୁଭିଃ ଶିଂଶୁମାରୈଃ କର୍କଟୈଶ୍ ଚ ଵୃତଂ ସର୍ପୈର୍ ମହାଵିଷୈଃ
ମାଛ, କଚ୍ଛପ, ଶଂଖ, ଶୁକ୍ତି, ମଗର, କାଂଟା, ଶିଂଶୁମାର, କଙ୍କଡ଼ା ଓ ବଡ଼ ବିଷାଳ ସାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—
ଲଵଣୋଦଂ ହରେଃ ସ୍ଥାନଂ ଶଯନସ୍ଯ ନଦୀପତିମ୍ ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଵାଞ୍ଛାଫଲପ୍ରଦମ୍
ଲୁଣିଆ ସମୁଦ୍ର, ହରିଙ୍କ ଶୟନ ସ୍ଥାନ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଲିକ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା—
ଅନେକାଵର୍ତଗମ୍ଭୀରଂ ଦାନଵାନାଂ ସମାଶ୍ରଯମ୍ ଅମୃତସ୍ଯାରଣିଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦେଵଯୋନିମ୍ ଅପାଂ ପତିମ୍
ଅନେକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ଗଭୀର, ଦାନବମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଅମୃତ ମଥନର କାଠ, ଦିବ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ଉତ୍ସ, ଜଳର ମାଲିକ—
ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଜୀଵଧାରଣମ୍ ସୁପଵିତ୍ରଂ ପଵିତ୍ରାଣାଂ ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ—
ତୀର୍ଥାନାମ୍ ଉତ୍ତମଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଅଵ୍ଯଯଂ ଯାଦସାଂ ପତିମ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯସ୍ଯେଵ ଯସ୍ଯ ମାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ଅବିନାଶୀ, ଜଳଚରମାନଙ୍କ ମାଲିକ, ଯାହାର ମାପ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି-କ୍ଷୟ ପରି ନିଶ୍ଚିତ—
ଅଭେଦ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦେଵାନାମ୍ ଅମୃତାଲଯମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିସଂହାରହେତୁଭୂତଂ ସନାତନମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାହାକୁ ଭେଦ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତର ନିବାସ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର ଚିରକାଳୀନ କାରଣ—
ଉପଜୀଵ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନଦନଦୀପତିମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟର ଉତ୍ସ ଏବଂ ନଦୀ-ନଦୀମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଅତିଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ନିଵାସମ୍ ଅକରୋତ୍ ତତ୍ର ଵେଲାମ୍ ଅସାଦ୍ଯ ସାଗରୀମ୍ ପୁଣ୍ଯେ ମନୋହରେ ଦେଶେ ସର୍ଵଭୂମିଗୁଣୈର୍ ଯୁତେ
ସେ ସାଗର କୂଳରେ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ମନୋହର ଏକ ଦେଶରେ, ସମସ୍ତ ଭୂମିର ଗୁଣରେ ଭରିତ, ନିବାସ କଲେ।
ଵୃତଂ ଶାଲୈଃ କଦମ୍ବୈଶ୍ ଚ ପୁଂନାଗୈଃ ସରଲଦ୍ରୁମୈଃ ପନସୈର୍ ନାରିକେଲୈଶ୍ ଚ ବକୁଲୈର୍ ନାଗକେସରୈଃ
ସେଠାରେ ଶାଳ, କଦମ୍ବ, ପୁମ୍ନାଗ, ସରଳ, ପନସ, ନାଡ଼ିଆ, ବକୁଳ ଓ ନାଗକେଶର ଗଛର ଝୁପୁଡ଼ି ଥିଲା।
ତାଲୈଃ ପିପ୍ପଲୈଃ ଖର୍ଜୂରୈର୍ ନାରଙ୍ଗୈର୍ ବୀଜପୂରକୈଃ ଶାଲୈର୍ ଆମ୍ରାତକୈର୍ ଲୋଧ୍ରୈର୍ ବକୁଲୈର୍ ବହୁଵାରକୈଃ
ତାଳ, ପିପଳ, ଖଜୁରୀ, ନାରଙ୍ଗା, ବିଜପୁରା, ଶାଳ, ଆମ୍ରାତକ, ଲୋଧ୍ର, ବକୁଳ ଓ ବହୁ ବାରକ ଗଛ ଥିଲା।
କପିତ୍ଥୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ ଚ ପାଟଲାଶୋକଚମ୍ପକୈଃ ଦାଡିମୈଶ୍ ଚ ତମାଲୈଶ୍ ଚ ପାରିଜାତୈସ୍ ତଥାର୍ଜୁନୈଃ
କପିଠ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ପାଟଳ, ଅଶୋକ, ଚମ୍ପକ, ଦାଡିମ୍ବ, ତମାଳ, ପାରିଜାତ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ପ୍ରାଚୀନାମଲକୈର୍ ବିଲ୍ଵୈଃ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଵଟଖାଦିରୈଃ ଇଙ୍ଗୁଦୀସପ୍ତପର୍ଣୈଶ୍ ଚ ଅଶ୍ଵତ୍ଥାଗସ୍ତ୍ଯଜମ୍ବୁକୈଃ
ପ୍ରାଚୀନ ଆମଳକ, ବିଳ୍ୱ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ବଟ, ଖାଦିର, ଇଙ୍ଗୁଡ଼ି, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଜମ୍ବୁକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ମଧୁକୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ ଚ ବହୁଵାରୈଃ ସତିନ୍ଦୁକୈଃ ପଲାଶବଦରୈର୍ ନୀପୈଃ ସିଦ୍ଧନିମ୍ବଶୁଭାଞ୍ଜନୈଃ
ମଧୁକ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ବହୁ ବାରକ, ତିନ୍ଦୁକ, ପଳାଶ, ବଦର, ନୀପ, ସିଦ୍ଧ ନିମ୍ବ ଓ ଶୁଭ ଅଞ୍ଜନ ଗଛ ଥିଲା।
ଵାରକୈଃ କୋଵିଦାରୈଶ୍ ଚ ଭଲ୍ଲାତାମଲକୈସ୍ ତଥା ଇତି ହିନ୍ତାଲକାଙ୍କୋଲୈଃ କରଞ୍ଜୈଃ ସଵିଭୀତକୈଃ
ବାରକ, କୋବିଦାର, ଭଲ୍ଲାତ, ଆମଳକ, ହିନ୍ତାଳ, ଅଙ୍କୋଳ, କରଞ୍ଜ ଓ ବିଭୀତକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ସସର୍ଜମଧୁକାଶ୍ମର୍ଯୈଃ ଶାଲ୍ମଲୀଦେଵଦାରୁଭିଃ ଶାଖୋଠକୈର୍ ନିମ୍ବଵଟୈଃ କୁମ୍ଭୀକୌଷ୍ଠହରୀତକୈଃ
ସସର୍ଜ, ମଧୁକ, ଆଶ୍ମରୀ, ଶାଲ୍ମଳୀ, ଦେବଦାରୁ, ଶାଖୋଟକ, ନିମ୍ବ, ବଟ, କୁମ୍ଭୀ, କୌଷ୍ଠ ଓ ହରୀତକୀ ଗଛ ଥିଲା।
ଗୁଗ୍ଗୁଲୈଶ୍ ଚନ୍ଦନୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈସ୍ ତଥୈଵାଗୁରୁପାଟଲୈଃ ଜମ୍ବୀରକରୁଣୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈସ୍ ତିନ୍ତିଡୀରକ୍ତଚନ୍ଦନୈଃ
ଗୁଗୁଳୁ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ, ଯେପରିକି ଅଗୁରୁ, ପାଟଳ, ଜମ୍ବିର, କରୁଣ, ଟିଣ୍ଟିଡି ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଏଵଂ ନାନାଵିଧୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈସ୍ ତଥାନ୍ଯୈର୍ ବହୁପାଦପୈଃ କଲ୍ପଦ୍ରୁମୈର୍ ନିତ୍ଯଫଲୈଃ ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋତ୍କରୈଃ
ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ, ସବୁବେଳେ ଫଳ ଦେଇଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ ଥିଲା।
ନାନାପକ୍ଷିରୁତୈର୍ ଦିଵ୍ଯୈର୍ ମତ୍ତକୋକିଲନାଦିତୈଃ ମଯୂରଵରସଂଘୁଷ୍ଟୈଃ ଶୁକସାରିକସଂକୁଲୈଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ମଦମସ୍ତ କୋଇଲିର ଗୀତରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୟୂର ଦଳରେ ଭରିଥିବା, ଶୁଆ ଓ ସାରିକା ପକ୍ଷୀରେ ଭିଡ଼ିଥିବା।