ଆହର୍ତା ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ହଯମେଧାଦିକୃତ୍ ତଥା ଦାନୈର୍ ଯଜ୍ଞୈସ୍ ତପୋଭିଶ୍ ଚ ତତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନାସ୍ତି ଭୂପତିଃ
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ହୟମେଧାଦି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜା ନଥିଲେ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାନାଂ ଗଜାଶ୍ଵାନାଂ ଚ ଭୂପତିଃ ପ୍ରଦଦୌ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଯାଗେ ଯାଗେ ମହାଧନମ୍
ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ବହୁ ଧନ ଦାନ କରୁଥିଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥମୁଖ୍ଯାନାଂ କମ୍ବଲାଜିନଵାସସାମ୍ ରତ୍ନାନାଂ ଧନଧାନ୍ଯାନାମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, କମ୍ବଳ, ଚର୍ମ, ବସ୍ତ୍ର, ମଣି, ଧନ ଓ ଧାନର କୌଣସି ସୀମା ନଥିଲା।
ଏଵଂ ସର୍ଵଧନୈର୍ ଯୁକ୍ତୋ ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାତ୍ମା କୁର୍ଵନ୍ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅକଣ୍ଟକମ୍
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯେଯଂ ମତିର୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ କଥମ୍ ଆରାଧଯିଷ୍ଯାମି ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା: 'ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାଥ ଓ ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ହରିଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବି?'
ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତନ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଆଗମଵିସ୍ତରମ୍ ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଵେଦାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ତନ୍ତ୍ର, ଆଗମ, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ବେଦଙ୍ଗ ଭଳି ସମସ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଭାବିଲେ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ନିଯମାନ୍ ଋଷିଭାଷିତାନ୍ ଵେଦାଙ୍ଗାନି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଦ୍ଯାସ୍ଥାନାନି ଯାନି ଚ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ନିୟମ, ବେଦଙ୍ଗ ଓ ଜ୍ଞାନର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ତିନି ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ।
ଗୁରୁଂ ସଂସେଵ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦପାରଗାନ୍ ଆଧାଯ ପରମାଂ କାଷ୍ଠାଂ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା
ସେ ନିଜ ଗୁରୁ ଓ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵାସୁଦେଵାଖ୍ଯମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅତୀତସ୍ ତୁ ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଅବିନାଶୀ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହାକୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଭ୍ରମ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି, ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଥିବା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ।
କଥମ୍ ଆରାଧଯିଷ୍ଯାମି ଦେଵଦେଵଂ ସନାତନମ୍ ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ସନାତନ ଦେବଦେବ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଚାରିହାତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବି?'
ଵନମାଲାଵୃତୋରସ୍କଂ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍ ଶ୍ରୀଵତ୍ସୋରଃସମାଯୁକ୍ତଂ ମୁକୁଟାଙ୍ଗଦଶୋଭିତମ୍
ବନମାଳା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଛାତିରେ, ମୁକୁଟ ଓ ବାହୁବନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ ଏମିତି ପ୍ରଭୁ।
ସ୍ଵପୁରାତ୍ ସ ତୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ଉଜ୍ଜଯିନ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ବଲେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ସଭୃତ୍ଯଃ ସପୁରୋହିତଃ
ତାପରେ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନଗରରୁ ସେ ପ୍ରଜାପତି ନିଜ ସେନା, ଦାସ-ପୁରୋହିତ ସହିତ ବାହାରିଲେ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁସ୍ ତୁ ତଂ ସର୍ଵେ ରଥିନଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ ରଥୈର୍ ଵିମାନସଂକାଶୈଃ ପତାକାଧ୍ଵଜସେଵିତୈଃ
ସମସ୍ତ ରଥଚାଳକମାନେ ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ରଥଗୁଡ଼ିକ ଦେବତାଙ୍କ ବିମାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ସାଦିନଶ୍ ଚ ତଥା ସର୍ଵେ ପ୍ରାସତୋମରପାଣଯଃ ଅଶ୍ଵୈଃ ପଵନସଂକାଶୈର୍ ଅନୁଜଗ୍ମୁସ୍ ତୁ ତଂ ନୃପମ୍
ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ହାତରେ ବାଣ ଓ ମୁଷଳ ଧରି, ବାୟୁପରି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ହିମଵତ୍ସଂଭଵୈର୍ ମତ୍ତୈର୍ ଵାରଣୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ ଈଷାଦନ୍ତୈଃ ସଦା ମତ୍ତୈଃ ପ୍ରଚଣ୍ଡୈଃ ଷଷ୍ଟିହାଯନୈଃ
ହିମାଳୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମଦୋନ୍ମତ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅଳ୍ପ ଭାବରେ ବାକା ଦାନ୍ତ ଥିବା, ସଦା ମଦମସ୍ତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ହାତୀମାନେ,
ହେମକକ୍ଷୈଃ ସପତାକୈର୍ ଘଣ୍ଟାରଵଵିଭୂଷିତୈଃ ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚ ତଂ ସର୍ଵେ ଗଜଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ସୁନାର କବଚ, ପତାକା ଓ ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷ ହାତୀଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଅସଂଖ୍ଯେଯାଶ୍ ଚ ପାଦାତା ଧନୁଷ୍ପ୍ରାସାସିପାଣଯଃ ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରା ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧାନୁଲେପନାଃ
ଅସଂଖ୍ୟ ପଦାତି ସେଠାରେ ଥିଲେ, ହାତରେ ଧନୁଷ୍ୟ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧରି, ଦେବତାଙ୍କ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚ ତଂ ସର୍ଵେ ଯୁଵାନୋ ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲାଃ ଶୂରାଃ ସଦା ସଂଗ୍ରାମଲାଲସାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁବକ, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସଦା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବତ୍ ଶୂର।
ଅନ୍ତଃପୁରନିଵାସିନ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ ବିମ୍ବୌଷ୍ଠଚାରୁଦଶନାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ
ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ଠୋଠ ଓ ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଧରାଃ ସର୍ଵା ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯଵିଭୂଷିତାଃ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧାନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗାଃ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ
ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦେବତାଙ୍କ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ, ମୁହଁ ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ସୁମଧ୍ଯମାଶ୍ ଚାରୁଵେଷାଶ୍ ଚାରୁକର୍ଣାଲକାଞ୍ଚିତାଃ ତାମ୍ବୂଲରଞ୍ଜିତମୁଖା ରକ୍ଷିଭିଶ୍ ଚ ସୁରକ୍ଷିତାଃ
ସୁସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟପ୍ରদেশ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ପୋଶାକ, ଚମତ୍କାର କୁନ୍ଦଳିତ କେଶ, ତାମ୍ବୁଳ ଖାଇ ମୁହଁ ରଙ୍ଗିଥିବା, ରକ୍ଷକମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ।
ଯାନୈର୍ ଉଚ୍ଚାଵଚୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତୈଃ ଉପଗୀଯମାନାସ୍ ତାଃ ସର୍ଵା ଗାଯନୈଃ ସ୍ତୁତିପାଠକୈଃ
ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦୁଇପ୍ରକାର ଶୁଭ୍ର ଯାନରେ, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତେ ଗାୟକ ଓ ସ୍ତୁତିପାଠକଙ୍କ ଗୀତରେ ଅନୁସୃତ ହେଉଥିଲେ।
ଵେଷ୍ଟିତାଃ ଶସ୍ତ୍ରହସ୍ତୈଶ୍ ଚ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ଅନୁଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚ ତଂ ନୃପମ୍
ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରକ୍ଷକମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦୀର୍ଘ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଵଣିଗ୍ଗ୍ରାମଗଣାଃ ସର୍ଵେ ନାନାପୁରନିଵାସିନଃ ଧନୈ ରତ୍ନୈଃ ସୁଵର୍ଣୈଶ୍ ଚ ସଦାରାଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ
ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସାୟୀ ସଂଘ ଓ ନାନା ସହରର ଲୋକମାନେ, ତାଙ୍କର ଧନ, ମଣି, ସୁନା, ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିଚାରକ ସହିତ,
ଅସ୍ତ୍ରଵିକ୍ରଯକାଶ୍ ଚୈଵ ତାମ୍ବୂଲପଣ୍ଯଜୀଵିନଃ ତୃଣଵିକ୍ରଯକାଶ୍ ଚୈଵ କାଷ୍ଠଵିକ୍ରଯକାରକାଃ
ଅସ୍ତ୍ର ବେପାରୀ, ତାମ୍ବୁଳ ବେପାରୀ, ଘାସ ବେପାରୀ ଓ କାଠ ବେପାରୀମାନେ,
ରଙ୍ଗୋପଜୀଵିନଃ ସର୍ଵେ ମାଂସଵିକ୍ରଯିଣସ୍ ତଥା ତୈଲଵିକ୍ରଯକାଶ୍ ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରଵିକ୍ରଯକାସ୍ ତଥା
ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ମାଂସ ବେପାରୀ, ତେଲ ବେପାରୀ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବେପାରୀମାନେ,
ଫଲଵିକ୍ରଯିଣଶ୍ ଚୈଵ ପତ୍ତ୍ରଵିକ୍ରଯିଣସ୍ ତଥା ତଥା ଜଵସହାରାଶ୍ ଚ ରଜକାଶ୍ ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ଫଳ ବେପାରୀ, ପତ୍ର ବେପାରୀ, ଭାର ବୋହିବା ଲୋକ ଓ ଧୋବୀମାନେ, ହଜାରେ ହଜାର,
ଗୋପାଲା ନାପିତାଶ୍ ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯେ ଵସ୍ତ୍ରସୂଚକାଃ ମେଷପାଲାଶ୍ ଚାଜପାଲା ମୃଗପାଲାଶ୍ ଚ ହଂସକାଃ
ଗୋପାଳ, ନାପିତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ସିବାକାର, ମେଷପାଳ, ଛାଗଳପାଳ, ମୃଗପାଳ ଓ ହଂସପାଳମାନେ,
ଧାନ୍ଯଵିକ୍ରଯିଣଶ୍ ଚୈଵ ସକ୍ତୁଵିକ୍ରଯିଣଶ୍ ଚ ଯେ ଗୁଡଵିକ୍ରଯିକାଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ଲଵଣଜୀଵିନଃ
ଧାନ ବେପାରୀ, ଚାଟୁ ବେପାରୀ, ଗୁଡ଼ ବେପାରୀ ଓ ଲୁଣ ବେପାରୀମାନେ,
ଗାଯନା ନର୍ତକାଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ମଙ୍ଗଲପାଠକାଃ ଶୈଲୂଷାଃ କଥକାଶ୍ ଚୈଵ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଶାରଦାଃ
ଗାୟକ, ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ, ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ପାଠକ, ନଟ, କଥାକାର ଓ ପୁରାଣ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ।