ଚତୁର୍ଵେଦୀ ଭଵେଦ୍ ଵିପ୍ରଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ ଯୋଗଂ ପାଶୁପତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତୋ ମୋକ୍ଷମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ଚାରି ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ, ପଶୁପତି ଯୋଗ ଲାଭ କରି, ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
ଆସ୍ତେ ତତ୍ର ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ଶିପ୍ରା ନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତା ତସ୍ଯାଂ ସ୍ନାତସ୍ ତୁ ଵିଧିଵତ୍ ସଂତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ
ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହାକୁ ଶିପ୍ରା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁଠି ନିୟମ ମାନି ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରାଯାଏ—
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିମାନଵରମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ବହୁଵିଧାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ନରୋତ୍ତମଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଆସ୍ତେ ତତ୍ରୈଵ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ଵାମିନାମାସୌ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦୋ ହରିଃ
ସେଠାରେ ନିଜେ ଭଗବାନ୍, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନାର୍ଦନ ନାମକ ଠାକୁର ଅଛନ୍ତି; ସେ ଗୋବିନ୍ଦ, ସ୍ୱାମୀ, ହରି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁକ୍ତିମ୍ ଆପ୍ନୋତି ତ୍ରିସପ୍ତକୁଲସଂଯୁତଃ ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଣେନ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନା
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଏକାଇଶ ପିଢ଼ି ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଘଣ୍ଟିର ଝାଲରେ ଶୋଭିତ ଦେବ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରେ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧେନ କାମଗେନାସ୍ଥିରେଣ ଚ ଉପଗୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ଚାହିଦା ମୁତାବକ ଚଳିଥିବା ଅଚଳ ଦେବ ରଥରେ ବସି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚ ଵିଵିଧାନ୍ କାମାନ୍ ନିରାତଙ୍କୋ ଗତଜ୍ଵରଃ ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵଂ ଯାଵତ୍ ସୁରୂପଃ ସୁଭଗଃ ସୁଖୀ
ସେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ହୋଇ, ଶୁଭ ରୂପ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
କାଲେନାଗତ୍ଯ ମତିମାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଯାନ୍ ମହୀତଲେ ପ୍ରଵରେ ଯୋଗିନାଂ ଗେହେ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ସମୟ ଆସିଲେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀଙ୍କ ଘରେ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଜାଣି ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯୋଗମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ତତୋ ମୋକ୍ଷମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ଵିକ୍ରମସ୍ଵାମିନାମାନଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତତ୍ରୈଵ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ; ସେଠାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବିକ୍ରମସ୍ୱାମୀନାମକ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରୋ ଵା ନାରୀ ଵା ଫଲଂ ପୂର୍ଵୋଦିତଂ ଲଭେତ୍ ଅନ୍ଯେ ଽପି ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦେଵାଃ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଫଳ ପାଏ; ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ମାତରଶ୍ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦାଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ ଵିଧିଵଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମାତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥିବା। ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିୟମ ମାନି ଦେଖି, ପୂଜା କରି, ପ୍ରଣାମ କଲେ—
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନରୋ ଯାତି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ଏଵଂ ସା ନଗରୀ ରମ୍ଯା ରାଜସିଂହେନ ପାଲିତା
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ଏଭଳି ହେଉଛି ସେ ରମ୍ୟ ନଗରୀ, ରାଜସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ।
ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵପ୍ରମୁଦିତା ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାମରାଵତୀ ପୁରାଷ୍ଟାଦଶସଂଯୁକ୍ତା ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣଚତୁଷ୍ପଥା
ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଉତ୍ସବ ଓ ଆନନ୍ଦ ରହେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ପରି, ଅଠାରୋଟି ଦ୍ୱାର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚାରିମୁଖା ରାସ୍ତା ଅଛି।
ଧନୁର୍ଜ୍ଯାଘୋଷନିନଦା ସିଦ୍ଧସଂଗମଭୂଷିତା ଵିଦ୍ଯାଵଦ୍ଗଣଭୂଯିଷ୍ଠା ଵେଦନିର୍ଘୋଷନାଦିତା
ଧନୁଷ ତାଣିବାର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା, ସିଦ୍ଧମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଠାରେ ଅଧିକ, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣର ଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ।
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ କାଵ୍ଯାଲାପକଥାଶ୍ ଚୈଵ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଽହର୍ନିଶଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମହାଭାରତ, ପୁରାତନ କଥା, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କବିତାମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦିନରାତି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଣନ୍ତି।
ଏଵଂ ମଯା ଗୁଣାଢ୍ଯା ସା ତଦୁଯିନୀ?? ସମୁଦାହୃତା ଯସ୍ଯାଂ ରାଜାଭଵତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାମତିଃ
ଏଭଳି ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ପୂର୍ବେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେଇ ଭୂମିକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ତସ୍ଯାଂ ସ ନୃପତିଃ ପୂର୍ଵଂ କୁର୍ଵନ୍ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ପାଲଯାମ୍ ଆସ ମତିମାନ୍ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ଇଵୌରସାନ୍
ସେଇ ଭୂମିରେ ଏକ ସମୟରେ ମତିମାନ୍ ରାଜା ଅପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ପୁଅମାନେ ପରି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଶୂରଃ ସର୍ଵଗୁଣାକରଃ ମତିମାନ୍ ଧର୍ମସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
ସେ ରାଜା ସତ୍ୟବାଦୀ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରବଳ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଧାମ, ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵାଞ୍ ଶୀଲଵାନ୍ ଦାନ୍ତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପରପୁରଂଜଯଃ ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜୋଭୀ ରୂପୈର୍ ଆଶ୍ଵିନଯୋର୍ ଇଵ
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଶତ୍ରୁ ରାଜ୍ୟ ଜିତ କରିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଆଶ୍ୱିନୀଦେବତାଙ୍କ ପରି ରୂପବାନ୍।
ଵର୍ଧମାନସୁରାଶ୍ଚର୍ଯଃ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ ଶାରଦେନ୍ଦୁର୍ ଇଵାଭାତି ଲକ୍ଷଣୈଃ ସମଲଂକୃତଃ
ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଆହର୍ତା ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ହଯମେଧାଦିକୃତ୍ ତଥା ଦାନୈର୍ ଯଜ୍ଞୈସ୍ ତପୋଭିଶ୍ ଚ ତତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନାସ୍ତି ଭୂପତିଃ
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ହୟମେଧାଦି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜା ନଥିଲେ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାନାଂ ଗଜାଶ୍ଵାନାଂ ଚ ଭୂପତିଃ ପ୍ରଦଦୌ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଯାଗେ ଯାଗେ ମହାଧନମ୍
ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ବହୁ ଧନ ଦାନ କରୁଥିଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥମୁଖ୍ଯାନାଂ କମ୍ବଲାଜିନଵାସସାମ୍ ରତ୍ନାନାଂ ଧନଧାନ୍ଯାନାମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, କମ୍ବଳ, ଚର୍ମ, ବସ୍ତ୍ର, ମଣି, ଧନ ଓ ଧାନର କୌଣସି ସୀମା ନଥିଲା।
ଏଵଂ ସର୍ଵଧନୈର୍ ଯୁକ୍ତୋ ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ ଅଲଂକୃତଃ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାତ୍ମା କୁର୍ଵନ୍ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅକଣ୍ଟକମ୍
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯେଯଂ ମତିର୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵଯୋଗେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍ କଥମ୍ ଆରାଧଯିଷ୍ଯାମି ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା: 'ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାଥ ଓ ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ହରିଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବି?'
ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତନ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଆଗମଵିସ୍ତରମ୍ ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଵେଦାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ତନ୍ତ୍ର, ଆଗମ, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ବେଦଙ୍ଗ ଭଳି ସମସ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଭାବିଲେ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ନିଯମାନ୍ ଋଷିଭାଷିତାନ୍ ଵେଦାଙ୍ଗାନି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଦ୍ଯାସ୍ଥାନାନି ଯାନି ଚ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ନିୟମ, ବେଦଙ୍ଗ ଓ ଜ୍ଞାନର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ତିନି ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ।
ଗୁରୁଂ ସଂସେଵ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦପାରଗାନ୍ ଆଧାଯ ପରମାଂ କାଷ୍ଠାଂ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା
ସେ ନିଜ ଗୁରୁ ଓ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵାସୁଦେଵାଖ୍ଯମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅତୀତସ୍ ତୁ ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଅବିନାଶୀ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହାକୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଭ୍ରମ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି, ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଥିବା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ।
କଥମ୍ ଆରାଧଯିଷ୍ଯାମି ଦେଵଦେଵଂ ସନାତନମ୍ ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ସନାତନ ଦେବଦେବ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଚାରିହାତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବି?'