ଜୀଵଂଜୀଵକହାରୀତୈଶ୍ ଚାତକୈର୍ ଵନଵେଷ୍ଟିତୈଃ ନାନାପକ୍ଷିଗଣୈଶ୍ ଚାନ୍ଯୈଃ କୂଜଦ୍ଭିର୍ ମଧୁରସ୍ଵରୈଃ
ଜୀବଞ୍ଜୀବକ, ହାରୀତ, ଚାତକ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ପକ୍ଷୀ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାନା ପକ୍ଷୀ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କୁହୁ କୁହୁ କରୁଛନ୍ତି ।
ଦୀର୍ଘିକାଭିସ୍ ତଡାଗୈଶ୍ ଚ ପୁଷ୍କରିଣୀଭିଶ୍ ଚ ଵାପିଭିଃ ନାନାଜଲାଶଯୈଶ୍ ଚାନ୍ଯୈଃ ପଦ୍ମିନୀଖଣ୍ଡମଣ୍ଡିତୈଃ
ଦୀର୍ଘ ଝିଁ, ତଳାଗ, ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ବାପୀ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳାଶୟ ଏବଂ ପଦ୍ମର ଗୁଛରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ।
କୁମୁଦୈଃ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଶ୍ ଚ ତଥା ନୀଲୋତ୍ପଲୈଃ ଶୁଭୈଃ କାଦମ୍ବୈଶ୍ ଚକ୍ରଵାକୈଶ୍ ଚ ତଥୈଵ ଜଲକୁକ୍କୁଟୈଃ
କୁମୁଦ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ସୁନ୍ଦର ନୀଳ ଉତ୍ପଳ, କଦମ୍ବ, ଚକ୍ରବାକ ଓ ଜଳକୁକୁଟ ରହିଛି ।
କାରଣ୍ଡଵୈଃ ପ୍ଲଵୈର୍ ହଂସୈସ୍ ତଥାନ୍ଯୈର୍ ଜଲଚାରିଭିଃ ଏଵଂ ନାନାଵିଧୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ ନାନାଵିଧୈର୍ ଵରୈଃ
କାରଣ୍ଡବ, ପ୍ଲବ, ହଂସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳବାସୀ ପକ୍ଷୀ, ଏଭଳି ନାନା ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଗଛ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଛି ।
ନାନାଜଲାଶଯୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ଶୋଭିତଂ ତତ୍ ସମନ୍ତତଃ ଆସ୍ତେ ତତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ଦେଵଃ କୃତ୍ତିଵାସା ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସ୍ଥଳଟି ଶୋଭିତ ହୋଇଛି। ସେଠି କୃତ୍ତିବାସ ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ ସ୍ବୟଂ ବସିଛନ୍ତି।
ହିତାଯ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଃ ଶିଵଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ସରିତଶ୍ ଚ ସରାଂସି ଚ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶିବ ଏ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ନଦୀ ଓ ଝିଲିକୁ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯସ୍ ତଡାଗାନି ଵାପ୍ଯଃ କୂପାଶ୍ ଚ ସାଗରାଃ ତେଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଵଂ ସମାହୃତ୍ଯ ଜଲବିନ୍ଦୂନ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ପଦ୍ମପୋକରୀ, ଜଳାଶୟ, କୁଆଁ ଓ ସାଗରରୁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଏକ ଜଳବିନ୍ଦୁ ନେଇ,
ସର୍ଵଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ରୁଦ୍ରଃ ସର୍ଵସୁରୈଃ ସହ ତୀର୍ଥଂ ବିନ୍ଦୁସରୋ ନାମ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେତ୍ରେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ରୁଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ 'ବିନ୍ଦୁସର' ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।
ଚକାର ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ତେନ ବିନ୍ଦୁସରଃ ସ୍ମୃତମ୍ ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ବହୁଲେ ପକ୍ଷେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି, ଏହା 'ବିନ୍ଦୁସର' ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ,
ଯସ୍ ତତ୍ର ଯାତ୍ରାଂ କୁରୁତେ ଵିଷୁଵେ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ଵିଧିଵଦ୍ ବିନ୍ଦୁସରସି ସ୍ନାତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ
ଯେଉଁଜଣ ବିନ୍ଦୁସରରେ ବିଷୁବ ଦିନରେ ଯାତ୍ରା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ନାନ କରେ,
ଦେଵାନ୍ ଋଷୀନ୍ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ପିତୄନ୍ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଵାଗ୍ଯତଃ ତିଲୋଦକେନ ଵିଧିନା ନାମଗୋତ୍ରଵିଧାନଵିତ୍
ଶାନ୍ତ ଭାବରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତିଳଜଳ ଦେଇ, ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଜାଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ,
ସ୍ନାତ୍ଵୈଵଂ ଵିଧିଵତ୍ ତତ୍ର ସୋ ଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ ଗ୍ରହୋପରାଗେ ଵିଷୁଵେ ସଂକ୍ରାନ୍ତ୍ଯାମ୍ ଅଯନେ ତଥା
ଏହିପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ, ବିଷୁବ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି କିମ୍ବା ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୁଗାଦିଷୁ ଷଡଶୀତ୍ଯାଂ ତଥାନ୍ଯତ୍ର ଶୁଭେ ତିଥୌ ଯେ ତତ୍ର ଦାନଂ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଧନାଦିକମ୍
ଯୁଗାରମ୍ଭ, ଷଡ଼ଅଷୀ ଦିନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ତିଥିରେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି,
ଅନ୍ଯତୀର୍ଥାଚ୍ ଛତଗୁଣଂ ଫଲଂ ତେ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଵୈ ପିଣ୍ଡଂ ଯେ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପିତୃଭ୍ଯଃ ସରସସ୍ ତଟେ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ପାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସରସର ତଟରେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରନ୍ତି,
ପିତୄଣାମ୍ ଅକ୍ଷଯାଂ ତୃପ୍ତିଂ ତେ କୁର୍ଵନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ ତତଃ ଶଂଭୋର୍ ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଵାଗ୍ଯତଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସେମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି,
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପୂଜଯେଚ୍ ଛର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ତଂ ତ୍ରିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ଘୃତକ୍ଷୀରାଦିଭିଃ ସ୍ନାନଂ କାରଯିତ୍ଵା ଭଵଂ ଶୁଚିଃ
ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶର୍ବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଘୃତ, କ୍ଷୀର ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ପଦାର୍ଥରେ ଭବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଶୁଚି ରହିବା ଉଚିତ।
ଚନ୍ଦନେନ ସୁଗନ୍ଧେନ ଵିଲିପ୍ଯ କୁଙ୍କୁମେନ ଚ ତତଃ ସଂପୂଜଯେଦ୍ ଦେଵଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲିମ୍ ଉମାପତିମ୍
ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଇ, ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ଉମାପତି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ପୈର୍ ନାନାଵିଧୈର୍ ମେଧ୍ଯୈର୍ ବିଲ୍ଵାର୍କକମଲାଦିଭିଃ ଆଗମୋକ୍ତେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଵେଦୋକ୍ତେନ ଚ ଶଂକରମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଫୁଲ—ବିଳ୍ୱ, ଅର୍କ, କମଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ଦେଇ, ଆଗମ ଓ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଦୀକ୍ଷିତସ୍ ତୁ ନାମ୍ନୈଵ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଚାର୍ଚଯେତ୍ ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ତଂ ଦେଵଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାନୁରାଗିଭିଃ
ଯଦି ଦୀକ୍ଷିତ ନୁହଁନ୍ତି, ତଥାପି ନାମ ଓ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଗନ୍ଧ ଫୁଲ ଦେଇ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି,
ଧୂପଦୀପୈଶ୍ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ ଉପହାରୈସ୍ ତଥା ସ୍ତଵୈଃ ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣିପାତୈଶ୍ ଚ ଗୀତୈର୍ ଵାଦ୍ଯୈର୍ ମନୋହରୈଃ
ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଉପହାର, ସ୍ତୁତି, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ, ଗୀତ ଓ ମନୋହର ବାଦ୍ୟରେ,
ନୃତ୍ଯଜପ୍ଯନମସ୍କାରୈର୍ ଜଯଶବ୍ଦୈଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୈଃ ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ ଦେଵଦେଵମ୍ ଉମାପତିମ୍
ନୃତ୍ୟ, ଜପ, ନମସ୍କାର, ଜୟ ଶବ୍ଦ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା—ଏପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉମାପତି ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି,
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ରୂପଯୌଵନଗର୍ଵିତଃ କୁଲୈକଵିଂଶମ୍ ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୁବା ଗର୍ବ ଧାରଣ କରି, ନିଜ କୁଳର ଏକୋଇଶ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେବେ।
ସୌଵର୍ଣେନ ଵିମାନେନ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନା ଉପଗୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଅପ୍ସରୋଭିର୍ ଅଲଂକୃତଃ
ସୁନାର ମହଲରେ, ଝୁଣ୍କାରି ଘଣ୍ଟିର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁଠି ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଉଦ୍ଦ୍ଯୋତଯନ୍ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ଶିଵଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତତ୍ର ସୁଖଂ ଵିପ୍ରା ମନସଃ ପ୍ରୀତିଦାଯକମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେଠି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ତଲ୍ଲୋକଵାସିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଯାଵଦ୍ ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ତତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଇହାଯାତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯସଂକ୍ଷଯେ
ସେ ଲୋକର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ସହିତ ସେଠି ରହନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଳୟ ହେଉନାହିଁ; ପରେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରି ଆସନ୍ତି।
ଜାଯତେ ଯୋଗିନାଂ ଗେହେ ଚତୁର୍ଵେଦୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଯୋଗଂ ପାଶୁପତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତୋ ମୋକ୍ଷମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଚାରି ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଅନ୍ତି; ପଶୁପତି ଯୋଗ ଲାଭ କରି, ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ଶଯନୋତ୍ଥାପନେ ଚୈଵ ସଂକ୍ରାନ୍ତ୍ଯାମ୍ ଅଯନେ ତଥା ଅଶୋକାଖ୍ଯାଂ ତଥାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ପଵିତ୍ରାରୋପଣେ ତଥା
ଶୋଇଥିବାଠାରୁ ଉଠିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚଳାଚଳ ସମୟରେ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ-ଉତ୍ତରାୟଣରେ, ଅଶୋକ ନାମକ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ପର୍ବରେ—
ଯେ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତଂ ଦେଵଂ କୃତ୍ତିଵାସସମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଣେନ ଶିଵଲୋକଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ
ଯେମାନେ ସେ ଉତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ମହଲରେ, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସର୍ଵକାଲେ ଽପି ତଂ ଦେଵଂ ଯେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସୁମେଧସଃ ତେ ଽପି ପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ଶିଵଲୋକଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଵୈ
ଯେମାନେ ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ କେବେ ବି ଦେଖନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଦେଵସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମେ ପୂର୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣେ ଚୋତ୍ତରେ ତଥା ଯୋଜନଦ୍ଵିତଯଂ ସାର୍ଧଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତଦ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ, ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଦୁଇ ଓ ଅଧା ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସେଇ କ୍ଷେତ୍ର ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।