ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵମ୍ ଅଥ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶିଖାଭିତାପୋ ନାଗାନାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଶିଲାଜତୁ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶୁଣ; ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଖାର ତାପ, ପାହାଡ଼ ଓ ଶିଳାଜତୁ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଅପାଂ ତୁ ନୀଲିକାଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ ନିର୍ମୋକୋ ଭୁଜଗେଷୁ ଚ ଖୋରକଃ ସୌରଭେଯାଣାମ୍ ଊଖରଃ ପୃଥିଵୀତଲେ
ପାଣି ପାଇଁ ନୀଳିକା, ସର୍ପମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ମୋକ, ସୌରଭେୟମାନେ ପାଇଁ ଖୋରକ, ପୃଥିବୀରେ ଉଖର ରହିଛି ବୋଲି ଜାଣ।
ଶୁନାମ୍ ଅପି ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଦୃଷ୍ଟିପ୍ରତ୍ଯଵରୋଧନମ୍ ରନ୍ଧ୍ରାଗତମ୍ ଅଥାଶ୍ଵାନାଂ ଶିଖୋଦ୍ଭେଦଶ୍ ଚ ବର୍ହିଣାମ୍
କୁକୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅବରୋଧିତ ହୁଏ; ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାକ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୋଷ ଥାଏ; ମୟୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚୁଡ଼ିଆ ଫାଟିଯିବାକୁ ଦୁର୍ବଳତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନେତ୍ରରାଗଃ କୋକିଲାନାଂ ଦ୍ଵେଷଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମହାତ୍ମନାମ୍ ଜନାନାମ୍ ଅପି ଭେଦଶ୍ ଚ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
କୋଇଲୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଖି ଲାଲ ହେବାକୁ ଦୋଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱେଷକୁ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବି ଏହି ପ୍ରକାର ଭେଦ ଥାଏ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଶୁକାନାମ୍ ଅପି ସର୍ଵେଷାଂ ହିକ୍କିକା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଜ୍ଵରଃ ଶାର୍ଦୂଲେଷ୍ଵ୍ ଅଥ ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ ଶ୍ରମୋ ଜ୍ଵର ଇହୋଚ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଟିଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିକ୍କା ହେବାକୁ ରୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବାଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱର ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ମାନୁଷେଷୁ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞା ଜ୍ଵରୋ ନାମୈଷ କୀର୍ତିତଃ ମରଣେ ଜନ୍ମନି ତଥା ମଧ୍ଯେ ଚାପି ନିଵେଶିତଃ
ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜ୍ୱରକୁ ନାମ ଦେଇ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହା ମୃତ୍ୟୁବେଳେ, ଜନ୍ମବେଳେ ଓ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ ବି ଥାଏ।
ଏତନ୍ ମାହେଶ୍ଵରଂ ତେଜୋ ଜ୍ଵରୋ ନାମ ସୁଦାରୁଣଃ ନମସ୍ଯଶ୍ ଚୈଵ ମାନ୍ଯଶ୍ ଚ ସର୍ଵପ୍ରାଣିଭିର୍ ଈଶ୍ଵରଃ
ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଶକ୍ତି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେଇ ପ୍ରଭୁ।
ଇମାଂ ଜ୍ଵରୋତ୍ପତ୍ତିମ୍ ଅଦୀନମାନସଃ ପଠେତ୍ ସଦା ଯଃ ସୁସମାହିତୋ ନରଃ ଵିମୁକ୍ତରୋଗଃ ସ ନରୋ ମୁଦାଯୁତୋ ଲଭେତ କାମାଂଶ୍ ଚ ଯଥାମନୀଷିତାନ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି ଜ୍ୱରର ଉତ୍ପତ୍ତିକଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସଦା ପଢ଼େ, ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଆନନ୍ଦ ପାଏ ଓ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିପାରେ।
ଦକ୍ଷପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ତଵଂ ଚାପି କୀର୍ତଯେଦ୍ ଯଃ ଶୃଣୋତି ଵା ନାଶୁଭଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଦୀର୍ଘମ୍ ଆଯୁର୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଡକ୍ଷଙ୍କ କହିଥିବା ଏହି ସ୍ତବକୁ କେହି ଗାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟେନାହିଁ ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ମିଳେ।
ଯଥା ସର୍ଵେଷୁ ଦେଵେଷୁ ଵରିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ ଭଵଃ ତଥା ସ୍ତଵୋ ଵରିଷ୍ଠୋ ଽଯଂ ସ୍ତଵାନାଂ ଦକ୍ଷନିର୍ମିତଃ
ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ୍ ଭବ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ଡକ୍ଷଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଏହି ସ୍ତବ ବି ସ୍ତବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଯଶଃସ୍ଵର୍ଗସୁରୈଶ୍ଵର୍ଯଵିତ୍ତାଦିଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଭିଃ ସ୍ତୋତଵ୍ଯୋ ଭକ୍ତିମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଵିଦ୍ଯାକାମୈଶ୍ ଚ ଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଶାସନ, ଧନ ଓ ବିଜୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ସ୍ତବକୁ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାଧିତୋ ଦୁଃଖିତୋ ଦୀନୋ ନରୋ ଗ୍ରସ୍ତୋ ଭଯାଦିଭିଃ ରାଜକାର୍ଯନିଯୁକ୍ତୋ ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ରୋଗ, ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କିମ୍ବା ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ, କିମ୍ବା ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେ ମହାଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଅନେନୈଵ ଚ ଦେହେନ ଗଣାନାଂ ଚ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ଇହ ଲୋକେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଣରାଡ୍ ଉପଜାଯତେ
ଏହି ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ ମହେଶ୍ୱର ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ପାଇ ଗଣପତି ହେବାର ଅଧିକାର ମିଳେ।
ନ ଯକ୍ଷା ନ ପିଶାଚା ଵା ନ ନାଗା ନ ଵିନାଯକାଃ କୁର୍ଯୁର୍ ଵିଘ୍ନଂ ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଯତ୍ର ସଂସ୍ତୂଯତେ ଭଵଃ
ଯେଉଁଘରେ ଭବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ନାଗ କିମ୍ବା ବିନାୟକ କେହି ମଧ୍ୟ ବାଧା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵା ଇଦଂ ନାରୀ ଭକ୍ତ୍ଯାଥ ଭଵଭାଵିତା ପିତୃପକ୍ଷେ ଭର୍ତୃପକ୍ଷେ ପୂଜ୍ଯା ଭଵତି ଚୈଵ ହ
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହିକଥା ଶୁଣନ୍ତି ଓ ଭବରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵା ଇଦଂ ସର୍ଵଂ କୀର୍ତଯେଦ୍ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ସିଦ୍ଧିଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିଘ୍ନତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମ ଅବିଘ୍ନରେ ସଫଳ ହୁଏ।
ମନସା ଚିନ୍ତିତଂ ଯଚ୍ ଚ ଯଚ୍ ଚ ଵାଚାପ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ସର୍ଵଂ ସଂପଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ସ୍ତଵସ୍ଯାସ୍ଯାନୁକୀର୍ତନାତ୍
ମନରେ ଯାହା ଭାବିଥିବେ କିମ୍ବା ମୁଁହରେ ଯାହା କହିଥିବେ, ଏହି ସ୍ତବକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସେସବୁ ସଫଳ ହୁଏ।
ଦେଵସ୍ଯ ସଗୁହସ୍ଯାଥ ଦେଵ୍ଯା ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ଚ ବଲିଂ ଵିଭଜତଃ କୃତ୍ଵା ଦମେନ ନିଯମେନ ଚ
ଦେବତା ସଗୁହ, ଦେବୀ ଓ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ, ସଂଯମ ଓ ନିୟମ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତୋ ଗୃହ୍ଣୀଯାନ୍ ନାମାନ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଈପ୍ସିତାଂଲ୍ ଲଭତେ ଽପ୍ଯ୍ ଅର୍ଥାନ୍ କାମାନ୍ ଭୋଗାଂଶ୍ ଚ ମାନଵଃ
ତାପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ନେଇବା ଉଚିତ; ଏହା କଲେ ମଣିଷ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଧନ, କାମନା ଓ ଭୋଗ ଲାଭ କରେ।
ମୃତଶ୍ ଚ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଆପ୍ନୋତି ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରସମାଵୃତଃ ସର୍ଵକାମସୁଯୁକ୍ତୋ ଵା ଯୁକ୍ତୋ ଵା ସର୍ଵପାତକୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ହଜାର ଜଣ ନାରୀ ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିବେ।
ପଠନ୍ ଦକ୍ଷକୃତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ମୃତଶ୍ ଚ ଗଣସାଯୁଜ୍ଯଂ ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସୁରାସୁରୈଃ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନେ ସହିତ ଏକତା ପାଇ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ଵୃଷେଣ ଵିନିଯୁକ୍ତେନ ଵିମାନେନ ଵିରାଜତେ ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵସ୍ଥାଯୀ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରୋ ଭଵେତ୍
ଏହି ଲୋକ, ବୃଷଭ ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରହନ୍ତି; ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଚର ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ଭଗଵାନ୍ ଵ୍ଯାସଃ ପରାଶରସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ ନୈତଦ୍ ଵେଦଯତେ କଶ୍ଚିନ୍ ନୈତଚ୍ ଛ୍ରାଵ୍ଯଂ ଚ କସ୍ଯଚିତ୍
ଏପରି କଥା କହିଥିଲେ ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟାସଦେବ; ଏହି କଥା କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହା କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵେମଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଯେ ଽପି ସ୍ଯୁଃ ପାପଯୋନଯଃ ଵୈଶ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ ଚ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚ ରୁଦ୍ରଲୋକମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ଏହି ପରମ ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ, ପାପୀ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ବଣିକ, ଜନାନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ ଯଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ସଦା ପର୍ଵସୁ ପର୍ଵସୁ ରୁଦ୍ରଲୋକମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵିଜୋ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଏହି କଥାକୁ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଖରେ ପଢିଥାନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵୈ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କଥାଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ ରୁଦ୍ରକ୍ରୋଧୋଦ୍ଭଵାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଵଦତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏପରି ପାପ ନାଶକ କଥା, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ମହାମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥା ରୋଷଂ କ୍ରୋଧଂ ଶଂଭୋଶ୍ ଚ ଦୁଃସହମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ଯ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାଶ୍ ଚ ସଂଭଵମ୍
ସେମାନେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ରୋଷ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅସହ୍ୟ କ୍ରୋଧ, ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶଂ ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଶଂଭୋସ୍ ତଥାଦ୍ଭୁତମ୍ ପୁନଃ ପ୍ରସାଦଂ ଦେଵସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ସୁମହାତ୍ମନଃ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ, ଏବଂ ପୁନି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଦୟା ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସେମାନେ ଶୁଣିଲେ।
ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଫଲଂ କ୍ରତୋଃ ହୃଷ୍ଟା ବଭୂଵୁଃ ସଂପ୍ରୀତା ଵିସ୍ମିତାଶ୍ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଓ ଡକ୍ଷଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦିତ, ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁଶ୍ ଚ ପୁନର୍ ଵ୍ଯାସଂ କଥାଶେଷଂ ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ ଵ୍ଯାସଃ କ୍ଷେତ୍ରମ୍ ଏକାମ୍ରକଂ ପୁନଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁନି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କଥା ପଚାରିଲେ; ପଚାରିବା ପରେ, ବ୍ୟାସ ସେମାନେକୁ ପୁନି ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ କହିଲେ।