ପ୍ରଣଦନ୍ତି ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଵିକୁର୍ଵନ୍ତି ତଥା ପରେ ତ୍ଵରିତଂ ଵୈ ପ୍ରଧାଵନ୍ତି ଵାଯୁଵେଗା ମନୋଜଵାଃ
କିଏ ଗର୍ଜନ କଲେ, କିଏ ଅଜଣା ଶବ୍ଦ କଲେ, ଆଉ କିଏ ବେଗରେ ପବନ ଓ ମନର ତ୍ୱରାରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଚୂର୍ଣ୍ଯନ୍ତେ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଯତନାନି ଚ ଶୀର୍ଯମାଣାନ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତାରା ଇଵ ନଭସ୍ତଲାତ୍
ଯଜ୍ଞର ପାତ୍ରପାନ୍ଦିଆ ଓ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ତାରା ହେଉଥିବା ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ।
ଦିଵ୍ଯାନ୍ନପାନଭକ୍ଷ୍ଯାଣାଂ ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ କ୍ଷୀରନଦ୍ଯସ୍ ତଥା ଚାନ୍ଯା ଘୃତପାଯସକର୍ଦମାଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ଏମିତି ପାହାଡ଼ ପରି ଢେର ହେଲା, ଦୁଧର ନଦୀ ଓ ଘିଅ, ପାୟସ, ଦହିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଦେଖାଗଲା ।
ମଧୁମଣ୍ଡୋଦକା ଦିଵ୍ଯାଃ ଖଣ୍ଡଶର୍କରଵାଲୁକାଃ ଷଡ୍ରସାନ୍ ନିଵହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯା ଗୁଡକୁଲ୍ଯା ମନୋରମାଃ
ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଜଳର ଦିବ୍ୟ ଧାରା, ଚିନିର ବାଲୁକା, ଏବଂ ଛଅ ରସର ମଧୁର ଗୁଡ଼ର ଛୋଟ ନଦୀ ଦେଖାଗଲା ।
ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ମାଂସାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ଯାନି କାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଲେହ୍ଯଚୋଷ୍ଯାଣି ଯାନି ଚ
ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦେବତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଯାହା ଚାଟିବା କିମ୍ବା ଚୁଷିବାଯୋଗ୍ୟ ସବୁ ଦେଖାଗଲା ।
ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି ଵିଵିଧୈର୍ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ ଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି କ୍ଷିପନ୍ତି ଚ ରୁଦ୍ରକୋପା ମହାକୋପାଃ କାଲାଗ୍ନିସଦୃଶୋପମାଃ
ସେମାନେ ଅନେକ ମୁହଁରେ ଖାଇଲେ, ଲୁଟିଲେ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଛିଟିଦେଲେ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କ ରୋଷ ଦହନାଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତୋ ଽଥ ଶୈଲାଭା ଭୀଷଯନ୍ତଶ୍ ଚ ସର୍ଵତଃ କ୍ରୀଡନ୍ତି ଵିଵିଧାକାରାଶ୍ ଚିକ୍ଷିପୁଃ ସୁରଯୋଷିତଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଖାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଖେଳିଲେ ଓ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେକୁ ଛିଁଡ଼ିଦେଲେ ।
ଏଵଂ ଗଣାଶ୍ ଚ ତୈର୍ ଯୁକ୍ତୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ରୁଦ୍ରକୋପପ୍ରଯୁକ୍ତଶ୍ ଚ ସର୍ଵଦେଵୈଃ ସୁରକ୍ଷିତମ୍
ଏଭଳି ଗଣମାନେ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ ।
ତଂ ଯଜ୍ଞମ୍ ଅଦହଚ୍ ଛୀଘ୍ରଂ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାଃ ସମୀପତଃ ଚକ୍ରୁର୍ ଅନ୍ଯେ ତଥା ନାଦାନ୍ ସର୍ଵଭୂତଭଯଂକରାନ୍
ସେମାନେ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ନିକଟରେ ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ତୁରନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଭରିଦେଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶିରୋ ଽନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵ୍ଯନଦନ୍ତ ଭଯଂକରମ୍ ତତଃ ଶକ୍ରାଦଯୋ ଦେଵା ଦକ୍ଷଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିଃ ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା କଥ୍ଯତାଂ କୋ ଭଵାନ୍ ଇତି
ଅନ୍ୟେମାନେ ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଇ, ଭୟଜନକ ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— 'ଆପଣ କିଏ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ?'
ନାହଂ ଦେଵୋ ନ ଦୈତ୍ଯୋ ଵା ନ ଚ ଭୋକ୍ତୁମ୍ ଇହାଗତଃ ନୈଵ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରା ନ ଚ କୌତୂହଲାନ୍ଵିତାଃ
ମୁଁ ଦେବତା ନୁହେଁ, ଦାନବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏଠାକୁ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆସିନାହିଁ। ହେ ଦେବତାମାନେ, ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା କୌତୁହଳରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆସିନାହିଁ।
ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶାର୍ଥଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଽହଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ଵୀରଭଦ୍ରେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରୁଦ୍ରକୋପାଦ୍ ଵିନିଃସୃତଃ
ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ମୋ ନାମ ବୀରଭଦ୍ର, ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଭଦ୍ରକାଲୀ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ଦେଵ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଵିନିର୍ଗତା ପ୍ରେଷିତା ଦେଵଦେଵେନ ଯଜ୍ଞାନ୍ତିକମ୍ ଉପାଗତା
ଏହି ଭଦ୍ରକାଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇ, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦେଵଦେଵମ୍ ଉମାପତିମ୍ ଵରଂ କ୍ରୋଧୋ ଽପି ଦେଵସ୍ଯ ନ ଵରଃ ପରିଚାରକୈଃ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉମାପତିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ। କାରଣ, ଭଗବାନଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନିଖାତୋତ୍ପାଟିତୈର୍ ଯୂପୈର୍ ଅପଵିଦ୍ଧୈସ୍ ତତସ୍ ତତଃ ଉତ୍ପତଦ୍ଭିଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ ଚ ଗୃଧ୍ରୈର୍ ଆମିଷଗୃଧ୍ନୁଭିଃ
ଯଜ୍ଞର ଯୂପସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଉଖଳି ଏଠାଉଠି ଛିଟିଯାଇଥିଲା। ମାଂସ ଲୋଭରେ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଉଡ଼ି ଓ ଝପଟି ପଡ଼ୁଥିଲେ।
ପକ୍ଷଵାତଵିନିର୍ଧୂତୈଃ ଶିଵାରୁତଵିନାଦିତୈଃ ସ ତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋ ନୃପତେର୍ ବାଧ୍ଯମାନସ୍ ତଦା ଗଣୈଃ
ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କ ପାଖିର ପବନରେ ସବୁ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଶିବଙ୍କ ଦଳର ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାରରେ ମାନ୍ୟପ୍ରାଣ ହେଉଥିଲା। ରାଜାଙ୍କ ସେ ଯଜ୍ଞ ଶିବଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲା।
ଆସ୍ଥାଯ ମୃଗରୂପଂ ଵୈ ଖମ୍ ଏଵାଭ୍ଯପତତ୍ ତଦା ତଂ ତୁ ଯଜ୍ଞଂ ତଥାରୂପଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତମ୍ ଉପଲଭ୍ଯ ସଃ
ସେତେବେଳେ, ଏକ ମୃଗର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆକାଶକୁ ଲାଫି ଚାଲିଗଲା। ଏପରି ରୂପରେ ଯଜ୍ଞକୁ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି, ସେ—
ଧନୁର୍ ଆଦାଯ ବାଣଂ ଚ ତଦର୍ଥମ୍ ଅଗମତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ତତସ୍ ତସ୍ଯ ଗଣେଶସ୍ଯ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଅମିତତେଜସଃ
ପ୍ରଭୁ ତାହା ପାଇଁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଲେ। ତାପରେ ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଗଣପତିଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ—
ଲଲାଟାତ୍ ପ୍ରସୃତୋ ଘୋରଃ ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦୁର୍ ବଭୂଵ ହ ତସ୍ମିନ୍ ପତିତମାତ୍ରେ ଚ ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦୌ ତଦା ଭୁଵି
ତାଙ୍କ ଲଳାଟରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପସିନାର ଫୁଲକା ଚୁଇଁଲା। ସେଇ ସମୟରେ ସେ ପସିନା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାନ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଜ୍ଵଲତ୍କାଲାନଲୋପମଃ ତତ୍ରୋଦପଦ୍ଯତ ତଦା ପୁରୁଷୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ସମୟାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଦହୁଥିଲା। ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ହ୍ରସ୍ଵୋ ଽତିମାତ୍ରୋ ରକ୍ତାକ୍ଷୋ ହରିଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁର୍ ଵିଭୀଷଣଃ ଊର୍ଧ୍ଵକେଶୋ ଽତିରୋମାଙ୍ଗଃ ଶୋଣକର୍ଣସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ପୁରୁଷ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିଶାଳ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ହଳଦିଆ ଦାଢ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖା, ଚୁଲି ଉପରକୁ ଦାଡ଼ିଥିବା, ଦେହ ପୁରା ଲୋମରେ ଢ଼କା, ଏବଂ କାନ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ।
କରାଲକୃଷ୍ଣଵର୍ଣଶ୍ ଚ ରକ୍ତଵାସାସ୍ ତଥୈଵ ଚ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ସ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ଽଦହତ୍ କକ୍ଷମ୍ ଇଵାନଲଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେ ବିଶାଳ ପ୍ରାଣୀ ଶୁଖିଆ ଘାସକୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେବା ପରି ଯଜ୍ଞକୁ ଦହାଇଦେଲେ।
ଦେଵାଶ୍ ଚ ପ୍ରଦ୍ରୁତାଃ ସର୍ଵେ ଗତା ଭୀତା ଦିଶୋ ଦଶ ତେନ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଚରତା ଵିକ୍ରମେଣ ତଦା ତୁ ଵୈ
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, କାରଣ ସେ ବିଶାଳ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ।
ପୃଥିଵୀ ଵ୍ଯଚଲତ୍ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସମନ୍ତତଃ ମହାଭୂତେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଦେଵଲୋକଭଯଂକରେ
ସେ ବିଶାଳ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଦେବଲୋକ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେବା ସମୟରେ, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଥିଲା।
ତଦା ଚାହଂ ମହାଦେଵମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ପ୍ରତିପୂଜଯନ୍ ଭଵତେ ଽପି ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଭାଗଂ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୋ
ତାପରେ ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲି: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆପଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ ଦେବେ।'
କ୍ରିଯତାଂ ପ୍ରତିସଂହାରଃ ସର୍ଵଦେଵେଶ୍ଵର ତ୍ଵଯା ଇମାଶ୍ ଚ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଋଷଯଶ୍ ଚ ସହସ୍ରଶଃ
'ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ସମାପ୍ତି ହେଉ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ହଜାର ହଜାର ଋଷିମାନେ...'
ତଵ କ୍ରୋଧାନ୍ ମହାଦେଵ ନ ଶାନ୍ତିମ୍ ଉପଲେଭିରେ ଯଶ୍ ଚୈଷ ପୁରୁଷୋ ଜାତଃ ସ୍ଵେଦଜସ୍ ତେ ସୁରର୍ଷଭ
ହେ ମହାଦେବ, ତୁମର କ୍ରୋଧରୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମିଛି, ହେ ସୁରମାନ୍ୟ, ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଏହା କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଜ୍ଵରୋ ନାମୈଷ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଚରିଷ୍ଯତି ଏକୀଭୂତସ୍ଯ ନ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଧାରଣେ ତେଜସଃ ପ୍ରଭୋ
ଏହାକୁ ଲୋକେ 'ଜ୍ୱର' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ହେ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିବା ଜଣେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଘୁଞ୍ଚିବ। ଯେତେବେଳେ ଏହା ଏକାଠି ହୁଏ, ଏହାର ଶକ୍ତି କେହି ଧାରଣ କରିପାରେନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ସମର୍ଥା ସକଲା ପୃଥ୍ଵୀ ବହୁଧା ସୃଜ୍ଯତାମ୍ ଅଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ସ ମଯା ଦେଵୋ ଭାଗେ ଚାପି ପ୍ରକଲ୍ପିତେ
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ। ଏପରି ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଥିଲି, ଏବଂ ଏହାର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା।
ଭଗଵାନ୍ ମାଂ ତଥେତ୍ଯ୍ ଆହ ଦେଵଦେଵଃ ପିନାକଧୃକ୍ ପରାଂ ଚ ପ୍ରୀତିମ୍ ଅଗମତ୍ ସ ସ୍ଵଯଂ ଚ ପିନାକଧୃକ୍
ଭଗବାନ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିନାକଧାରୀ, ମୋତେ କହିଲେ, 'ତଥା ହେଉ', ଏବଂ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।