ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଜାପତୌ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ନ ପପୁଃ ସୋମଂ ହୁତଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଦେଵତାଃ
ସେଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ, ଲୋକମାନେ ଆଉ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ବା ବଷଟ୍ ଧ୍ୱନି କରିଲେ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପିତ ସୋମ ମଦ ପିଇଲେ ନାହିଁ, ଆଉ ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଅର୍ପଣ ହେଲା ନାହିଁ।
ନ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯମ୍ ଇତି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ଆସୀତ୍ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କ୍ରୂରେଯଂ ଵିନାଶେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ
ସେଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମନରେ ଏକ କଠୋର ସଙ୍କଳ୍ପ ଉଦ୍ଭବିଲା: 'ଯଜ୍ଞ କରାଯିବ ନାହିଁ, ହବି ଅର୍ପଣ ହେବ ନାହିଁ', ଯେପରି ନାଶ ନିକଟରେ ଆସିଥିଲା।
ଅହମ୍ ଇଜ୍ଯଶ୍ ଚ ଯଷ୍ଟା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ ଚେତି ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ମଯି ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧାତଵ୍ଯୋ ମଯି ହୋତଵ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି
ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ହେଉଛି ପୂଜା, ପୂଜାକାରୀ ଓ ଯଜ୍ଞ ନିଜେ; ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ମୋ ପାଇଁ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତମ୍ ଅତିକ୍ରାନ୍ତମର୍ଯାଦମ୍ ଆଦଦାନମ୍ ଅସାଂପ୍ରତମ୍ ଊଚୁର୍ ମହର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ମରୀଚିପ୍ରମୁଖାସ୍ ତଦା
ଯେତେବେଳେ ସେ ସମସ୍ତ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଅନୁଚିତ କାମ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ମରୀଚିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମଃ ସଂଵତ୍ସରଗଣାନ୍ ବହୂନ୍ ଅଧର୍ମଂ କୁରୁ ମା ଵେଣ ଏଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ଆମେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା; ହେ ବେଣ, ତୁମେ ଅଧର୍ମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ଧର୍ମ ସନାତନ ଅଟୁଟ।
ନିଧନେ ଽତ୍ରେଃ ପ୍ରସୂତସ୍ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଅସଂଶଯମ୍ ପ୍ରଜାଶ୍ ଚ ପାଲଯିଷ୍ଯେ ଽହମ୍ ଇତୀହ ସମଯଃ କୃତଃ
ତୁମେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି; 'ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି'—ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏଠାରେ ହୋଇଥିଲା।
ତାଂସ୍ ତଥା ବ୍ରୁଵତଃ ସର୍ଵାନ୍ ମହର୍ଷୀନ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା ଵେଣଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ ଇମମ୍ ଅର୍ଥମ୍ ଅନର୍ଥଵିତ୍
ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ବେଣ ଅବିବେକୀ ହସି ଏହି ଅନର୍ଥକ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
ସ୍ରଷ୍ଟା ଧର୍ମସ୍ଯ କଶ୍ ଚାନ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵା ମଯା ଶ୍ରୁତଵୀର୍ଯତପଃସତ୍ଯୈର୍ ମଯା ଵା କଃ ସମୋ ଭୁଵି
ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟା ଆଉ କିଏ? କାହାର କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବି? ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରତାପ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ସମାନ କିଏ ଅଛି?
ପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଧର୍ମାଣାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ସଂମୂଢା ନ ଵିଦୁର୍ ନୂନଂ ଭଵନ୍ତୋ ମାଂ ଵିଚେତସଃ
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂଢ଼ ଓ ଅବିବେକୀ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ବିଶେଷକରି ଧର୍ମର ମୂଳ ମୁଁ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏହା ଜାଣିନାହ।
ଇଚ୍ଛନ୍ ଦହେଯଂ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ଲାଵଯେଯଂ ଜଲୈସ୍ ତଥା ଦ୍ଯାଂ ଵୈ ଭୁଵଂ ଚ ରୁନ୍ଧେଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ମୁଁ ଚାହିଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇ ପାରିବି, ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ପାରିବି, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅଟକାଇ ପାରିବି; ଏଠାରେ ଆଉ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଯଦା ନ ଶକ୍ଯତେ ମୋହାଦ୍ ଅଵଲେପାଚ୍ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ ଅପନେତୁଂ ତଦା ଵେଣସ୍ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହର୍ଷଯଃ
ମୋହ ଓ ଅଭିମାନରେ ରାଜାକୁ ଅପସାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବେଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତଂ ନିଗୃହ୍ଯ ମହାତ୍ମାନୋ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ ତତୋ ଽସ୍ଯ ସଵ୍ଯମ୍ ଊରୁଂ ତେ ମମନ୍ଥୁର୍ ଜାତମନ୍ଯଵଃ
ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଳବାନ୍ ବେଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ତାଙ୍କର ବାମ ଉରୁକୁ ଭଲଭାବେ ମଥନ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ନିମଥ୍ଯମାନେ ଵୈ ରାଜ୍ଞ ଊରୌ ତୁ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍ ହ୍ରସ୍ଵୋ ଽତିମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ ଚେତି ବଭୂଵ ହ
ରାଜାଙ୍କ ବାମ ଉରୁ ମଥନ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଏବଂ କଳା ଦେହର ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ସ ଭୀତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଥିଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ତମ୍ ଅତ୍ରିର୍ ଵିହ୍ଵଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷୀଦେତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା
ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଅତ୍ରି କହିଲେ, 'ବସ'।
ନିଷାଦଵଂଶକର୍ତାସୌ ବଭୂଵ ଵଦତାଂ ଵରାଃ ଧୀଵରାନ୍ ଅସୃଜଚ୍ ଚାପି ଵେଣକଲ୍ମଷସଂଭଵାନ୍
ସେ ନିଷାଦ ବଂଶର ସ୍ଥାପକ ହେଲେ, ହେ ବକ୍ତାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବେଣଙ୍କ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧୀବରମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଲଯାସ୍ ତଥା ପର୍ଵତସଂଶ୍ରଯାଃ ଅଧର୍ମରୁଚଯୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତେ ତୁ ଵୈ ଵେଣକଲ୍ମଷାଃ
ଯେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସବାସ କରନ୍ତି, ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଣଙ୍କ ପାପରେ ଦୂଷିତ।
ତତଃ ପୁନର୍ ମହାତ୍ମାନଃ ପାଣିଂ ଵେଣସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍ ଅରଣୀମ୍ ଇଵ ସଂରବ୍ଧା ମମନ୍ଥୁର୍ ଜାତମନ୍ଯଵଃ
ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବେଣଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଅରଣୀ ପରି ମଥନ କଲେ।
ପୃଥୁସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କରାଜ୍ ଜ୍ଵଲନସଂନିଭଃ ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଦ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଇଵ ଜ୍ଵଲନ୍
ସେହି ହାତରୁ ପ୍ରଥୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିଜ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା, ମନେ ହେଉଥିଲା ନିଜେ ଅଗ୍ନି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛନ୍ତି।
ଅଥ ସୋ ଽଜଗଵଂ ନାମ ଧନୁର୍ ଗୃହ୍ଯ ମହାରଵମ୍ ଶରାଂଶ୍ ଚ ଦିଵ୍ଯାନ୍ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ କଵଚଂ ଚ ମହାପ୍ରଭମ୍
ତାପରେ ସେ ଅଜଗବ ନାମକ ଉଚ୍ଚଧ୍ୱନି ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ, ସହିତେ ଦିବ୍ୟ ଶର ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତେଜସ୍ୱୀ କବଚ ଧରିଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ ଜାତେ ଽଥ ଭୂତାନି ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାନି ସର୍ଵଶଃ ସମାପେତୁର୍ ମହାଭାଗା ଵେଣସ୍ ତୁ ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ସେ ଜନ୍ମ ନେଲେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖୁସିରେ ଭରିଗଲେ, ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ବେନ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସମୁତ୍ପନ୍ନେନ ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସତ୍ପୁତ୍ରେଣ ମହାତ୍ମନା ତ୍ରାତଃ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପୁଂନାମ୍ନୋ ନରକାତ୍ ତଦା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁଅର ଜନ୍ମରେ, ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ।
ତଂ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ ଚ ନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ରତ୍ନାନ୍ଯ୍ ଆଦାଯ ସର୍ଵଶଃ ତୋଯାନି ଚାଭିଷେକାର୍ଥଂ ସର୍ଵ ଏଵୋପତସ୍ଥିରେ
ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମଣିମୁକ୍ତା ଓ ଜଳ ନେଇ, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ପିତାମହଶ୍ ଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵୈର୍ ଆଙ୍ଗିରସୈଃ ସହ ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ ଭୂତାନି ଜଙ୍ଗମାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ପିତାମହ ଭଗବାନ ଦେବମାନେ, ଆଙ୍ଗିରସ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସମାଗମ୍ଯ ତଦା ଵୈଣ୍ଯମ୍ ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ ନରାଧିପମ୍ ମହତା ରାଜରାଜେନ ପ୍ରଜାସ୍ ତେନାନୁରଞ୍ଜିତାଃ
ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ ବେନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ।
ସୋ ଽଭିଷିକ୍ତୋ ମହାତେଜା ଵିଧିଵଦ୍ ଧର୍ମକୋଵିଦୈଃ ଆଧିରାଜ୍ଯେ ତଦା ରାଜ୍ଞାଂ ପୃଥୁର୍ ଵୈଣ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯଥାବିଧି ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୃଥୁ ବେନପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାରାଜା ହେଲେ।
ପିତ୍ରାପରଞ୍ଜିତାସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ ତେନାନୁରଞ୍ଜିତାଃ ଅନୁରାଗାତ୍ ତତସ୍ ତସ୍ଯ ନାମ ରାଜାଭ୍ଯଜାଯତ
ତାଙ୍କର ପିତା ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ସ୍ନେହରୁ ସେ 'ରାଜା' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଆପସ୍ ତସ୍ତମ୍ଭିରେ ତସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରମ୍ ଅଭିଯାସ୍ଯତଃ ପର୍ଵତାଶ୍ ଚ ଦଦୁର୍ ମାର୍ଗଂ ଧ୍ଵଜଭଙ୍ଗଶ୍ ଚ ନାଭଵତ୍
ସେ ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଯିବାବେଳେ, ଜଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଟକି ରହିଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ପଥ ଦେଲେ, କୌଣସି ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ।
ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯା ପୃଥିଵୀ ସିଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ନାନି ଚିନ୍ତନାତ୍ ସର୍ଵକାମଦୁଘା ଗାଵଃ ପୁଟକେ ପୁଟକେ ମଧୁ
ମାଟି କୃଷି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ନ ଦେଉଥିଲା, କେବଳ ଚିନ୍ତା କଲେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା, ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗହ୍ୱରରେ ମଧୁ ମିଳୁଥିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ କାଲେ ତୁ ଯଜ୍ଞେ ପୈତାମହେ ଶୁଭେ ସୂତଃ ସୂତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୌତ୍ଯେ ଽହନି ମହାମତିଃ
ଏହି ସମୟରେ, ପିତୃୟ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସୂତି କ୍ରିୟା ଦିନରେ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ମହାଯଜ୍ଞେ ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଽଥ ମାଗଧଃ ପୃଥୋଃ ସ୍ତଵାର୍ଥଂ ତୌ ତତ୍ର ସମାହୂତୌ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେଇ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଜ୍ଞାନୀ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୁହେଁକୁ ପୃଥୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଡାକିଲେ।