ପୂର୍ଵାଗତେନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମାର୍ଗେଣ ଵରଵର୍ଣିନି ନ ମେ ସୁରାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଭାଗଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଧର୍ମତଃ
ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥରେ ଯିବା ଉଚିତ; ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞର ଉଚିତ ଅଂଶ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ପ୍ରଭାଵାଭ୍ଯଧିକୋ ଗୁଣୈଃ ଅଜେଯଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଧୃଷ୍ଯଶ୍ ଚ ତେଜସା ଯଶସା ଶ୍ରିଯା
ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣରେ ଅଧିକ; ତୁମେ ଅଜୟ, ଅପରାଜିତ, ତେଜସ୍ବୀ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଶ୍ରୀମୟ।
ଅନେନ ତୁ ମହାଭାଗ ପ୍ରତିଷେଧେନ ଭାଗତଃ ଅତୀଵ ଦୁଃଖମ୍ ଆପନ୍ନା ଵେପଥୁଶ୍ ଚ ମହାନ୍ ଅଯମ୍
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏହି ଭାଗ ଥରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବାରୁ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖ ପାଇଛି, ଏବଂ ଏହି କମ୍ପନ ବହୁତ ଅଧିକ।
କିଂ ନାମ ଦାନଂ ନିଯମଂ ତପୋ ଵା କୁର୍ଯାମ୍ ଅହଂ ଯେନ ପତିର୍ ମମାଦ୍ଯ ଲଭେତ ଭାଗଂ ଭଗଵାନ୍ ଅଚିନ୍ତ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯମରୈର୍ ଵିଚିତ୍ରମ୍
ମୋ ପତି ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ପାଇପାରିବେ ବୋଲି, ମୁଁ କଣ ଦାନ, ନିୟମ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କରିବି?
ଅହଂ ଵିଜାନାମି ଵିଶାଲନେତ୍ରେ ଧ୍ଯାନେନ ସର୍ଵେ ଚ ଵିଦନ୍ତି ସନ୍ତଃ ତଵାଦ୍ଯ ମୋହେନ ସହେନ୍ଦ୍ରଦେଵା ଲୋକତ୍ରଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଅଥୋ ଵିନଷ୍ଟମ୍
ବିଶାଳ ନୟନବତୀ, ମୁଁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ଜାଣେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଜ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମର ମୋହ ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ମାମ୍ ଅଧ୍ଵରେଶଂ ନିତରାଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ରଥଂତରଂ ସାମ ଗାଯନ୍ତି ମହ୍ଯମ୍ ମାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରୈର୍ ଯଜନ୍ତି ମମାଧ୍ଵର୍ଯଵଃ କଲ୍ପଯନ୍ତେ ଚ ଭାଗମ୍
ମୋତେ ଯଜ୍ଞର ନାୟକ ବୋଲି ସମସ୍ତେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ରଥନ୍ତର ସାମ ମୋ ପାଇଁ ଗାଉଛନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି; ମୋ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ମୋର ଭାଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
ଵିକତ୍ଥସେ ପ୍ରାକୃତଵତ୍ ସର୍ଵସ୍ତ୍ରୀଜନସଂସଦି ସ୍ତୌଷି ଗର୍ଵାଯସେ ଚାପି ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ଗର୍ବ କରୁଛ; ତୁମେ ନିଜକୁ ଗର୍ବରେ ସ୍ତୁତି କରୁଛ, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାତ୍ମାନଂ ସ୍ତୌମି ଦେଵେଶି ଯଥା ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛସି ସଂସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵରାରୋହେ ଭାଗାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନି
ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମେ ଯେପରି ନିଜକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛ, ସେପରି ନୁହେଁ; ଭାଗ ପାଇଁ, ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ପତ୍ନୀମ୍ ଉମାଂ ପ୍ରାଣୈର୍ ଅପି ପ୍ରିଯାମ୍ ସୋ ଽସୃଜଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ ଭୂତଂ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିସଂଭଵମ୍
ଏପରି କହି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟା ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତମ୍ ଉଵାଚ ମଖଂ ଗଚ୍ଛ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ନାଶଯାଶୁ କ୍ରତୁଂ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ମଦନୁଜ୍ଞଯା
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଅ, ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କର ମହେଶ୍ୱର; ମୋ ଅନୁମତିରେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ କର।
ତତୋ ରୁଦ୍ରପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ସିଂହଵେଷେଣ ଲୀଲଯା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁକୃତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହତୋ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ସ କ୍ରତୁଃ
ତାପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦେବୀ ଖେଳକୁ ଶିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଯଜ୍ଞଟି ନଶ୍ଟ ହେଲା ।
ମନ୍ଯୁନା ଚ ମହାଭୀମା ଭଦ୍ରକାଲୀ ମହେଶ୍ଵରୀ ଆତ୍ମନଃ କର୍ମସାକ୍ଷିତ୍ଵେ ତେନ ସାର୍ଧଂ ସହାନୁଗା
ମହାଭୟଙ୍କର ଭଦ୍ରକାଳୀ ମହେଶ୍ୱରୀ, ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ, ନିଜ କ୍ରୋଧ ସହ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ହେଲେ ।
ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ କ୍ରୋଧଃ ପ୍ରେତାଵାସକୃତାଲଯଃ ଵୀରଭଦ୍ରେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁପ୍ରମାର୍ଜକଃ
ଏହି ଭଗବାନ କ୍ରୋଧ, ଯିଏ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା ବୀରଭଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ସୋ ଽସୃଜଦ୍ ରୋମକୂପେଭ୍ଯ ଆତ୍ମନୈଵ ଗଣେଶ୍ଵରାନ୍ ରୁଦ୍ରାନୁଗାନ୍ ଗଣାନ୍ ରୌଦ୍ରାନ୍ ରୁଦ୍ରଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମାନ୍
ସେ ନିଜ ଦେହର ରୋମକୂପରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଗଣପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ।
ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ରୁଦ୍ରପରାକ୍ରମାଃ ତେ ନିପେତୁସ୍ ତତସ୍ ତୂର୍ଣଂ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଚର ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶତେ ଶତେ, ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ବେଗରେ ସେଠାକୁ ଅବତରିଲେ ।
ତତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦ ଆକାଶଂ ପୂରଯନ୍ନ୍ ଇଵ ସମଭୂତ୍ ସୁମହାନ୍ ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵରୁଦ୍ରଗଣୈଃ କୃତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶକୁ ପୂରିଦେଲା ।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ତ୍ରସ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ ପର୍ଵତାଶ୍ ଚ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ ଚକମ୍ପେ ଚ ଵସୁଂଧରା
ସେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା ।
ମରୁତଶ୍ ଚ ଵଵୁଃ କ୍ରୂରାଶ୍ ଚୁକ୍ଷୁଭେ ଵରୁଣାଲଯଃ ଅଗ୍ନଯୋ ଵୈ ନ ଦୀପ୍ଯନ୍ତେ ନ ଚାଦୀପ୍ଯତ ଭାସ୍କରଃ
ପବନ ବେଶି ତୀବ୍ର ହେଲା, ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଅଗ୍ନି ଜଳିଲା ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଲା ନାହିଁ ।
ଗ୍ରହା ନୈଵ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ନ ତାରକାଃ ଋଷଯୋ ନ ପ୍ରଭାସନ୍ତେ ନ ଦେଵା ନ ଚ ଦାନଵାଃ
ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ତାରା କିଛି ଆଲୋକିତ ହେଲା ନାହିଁ; ଋଷି, ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଲେ ନାହିଁ ।
ଏଵଂ ହି ତିମିରୀଭୂତେ ନିର୍ଦହନ୍ତି ଗଣେଶ୍ଵରାଃ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପରେ ଯୂପାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଉତ୍ପାଟଯନ୍ତି ଚ
ଏଭଳି ଅନ୍ଧାର ହେବା ସମୟରେ, ଗଣପତିମାନେ ସବୁକିଛି ଜଳାଇଦେଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଉପଡ଼ିଦେଲେ ।
ପ୍ରଣଦନ୍ତି ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଵିକୁର୍ଵନ୍ତି ତଥା ପରେ ତ୍ଵରିତଂ ଵୈ ପ୍ରଧାଵନ୍ତି ଵାଯୁଵେଗା ମନୋଜଵାଃ
କିଏ ଗର୍ଜନ କଲେ, କିଏ ଅଜଣା ଶବ୍ଦ କଲେ, ଆଉ କିଏ ବେଗରେ ପବନ ଓ ମନର ତ୍ୱରାରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଚୂର୍ଣ୍ଯନ୍ତେ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଯତନାନି ଚ ଶୀର୍ଯମାଣାନ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତାରା ଇଵ ନଭସ୍ତଲାତ୍
ଯଜ୍ଞର ପାତ୍ରପାନ୍ଦିଆ ଓ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ତାରା ହେଉଥିବା ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ।
ଦିଵ୍ଯାନ୍ନପାନଭକ୍ଷ୍ଯାଣାଂ ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ କ୍ଷୀରନଦ୍ଯସ୍ ତଥା ଚାନ୍ଯା ଘୃତପାଯସକର୍ଦମାଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ଏମିତି ପାହାଡ଼ ପରି ଢେର ହେଲା, ଦୁଧର ନଦୀ ଓ ଘିଅ, ପାୟସ, ଦହିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଦେଖାଗଲା ।
ମଧୁମଣ୍ଡୋଦକା ଦିଵ୍ଯାଃ ଖଣ୍ଡଶର୍କରଵାଲୁକାଃ ଷଡ୍ରସାନ୍ ନିଵହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯା ଗୁଡକୁଲ୍ଯା ମନୋରମାଃ
ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଜଳର ଦିବ୍ୟ ଧାରା, ଚିନିର ବାଲୁକା, ଏବଂ ଛଅ ରସର ମଧୁର ଗୁଡ଼ର ଛୋଟ ନଦୀ ଦେଖାଗଲା ।
ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ମାଂସାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ଯାନି କାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଲେହ୍ଯଚୋଷ୍ଯାଣି ଯାନି ଚ
ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଂସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦେବତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଯାହା ଚାଟିବା କିମ୍ବା ଚୁଷିବାଯୋଗ୍ୟ ସବୁ ଦେଖାଗଲା ।
ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି ଵିଵିଧୈର୍ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ ଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି କ୍ଷିପନ୍ତି ଚ ରୁଦ୍ରକୋପା ମହାକୋପାଃ କାଲାଗ୍ନିସଦୃଶୋପମାଃ
ସେମାନେ ଅନେକ ମୁହଁରେ ଖାଇଲେ, ଲୁଟିଲେ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଛିଟିଦେଲେ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କ ରୋଷ ଦହନାଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତୋ ଽଥ ଶୈଲାଭା ଭୀଷଯନ୍ତଶ୍ ଚ ସର୍ଵତଃ କ୍ରୀଡନ୍ତି ଵିଵିଧାକାରାଶ୍ ଚିକ୍ଷିପୁଃ ସୁରଯୋଷିତଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଖାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଖେଳିଲେ ଓ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେକୁ ଛିଁଡ଼ିଦେଲେ ।
ଏଵଂ ଗଣାଶ୍ ଚ ତୈର୍ ଯୁକ୍ତୋ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ରୁଦ୍ରକୋପପ୍ରଯୁକ୍ତଶ୍ ଚ ସର୍ଵଦେଵୈଃ ସୁରକ୍ଷିତମ୍
ଏଭଳି ଗଣମାନେ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ ।
ତଂ ଯଜ୍ଞମ୍ ଅଦହଚ୍ ଛୀଘ୍ରଂ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାଃ ସମୀପତଃ ଚକ୍ରୁର୍ ଅନ୍ଯେ ତଥା ନାଦାନ୍ ସର୍ଵଭୂତଭଯଂକରାନ୍
ସେମାନେ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ନିକଟରେ ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ତୁରନ୍ତ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଭରିଦେଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶିରୋ ଽନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵ୍ଯନଦନ୍ତ ଭଯଂକରମ୍ ତତଃ ଶକ୍ରାଦଯୋ ଦେଵା ଦକ୍ଷଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିଃ ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା କଥ୍ଯତାଂ କୋ ଭଵାନ୍ ଇତି
ଅନ୍ୟେମାନେ ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଇ, ଭୟଜନକ ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— 'ଆପଣ କିଏ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ?'