ପୂର୍ଵୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ ଯକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଽଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ତତସ୍ ତସ୍ଯ ମଖେ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାନାଦ୍ ଅଥାଗମ୍ଯ ଦକ୍ଷମ୍ ଆପେଦିରେ ତଥା ତେ ଵିମାନୈର୍ ମହାତ୍ମାନୋ ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିର୍ ଜ୍ଵଲନପ୍ରଭାଃ
ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସି, ସେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନରେ ବସି ଆସିଥିଲେ।
ଦେଵସ୍ଯାନୁମତେ ଽଗଚ୍ଛନ୍ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାକୀର୍ଣଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଵୃତମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି; ସେଠି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆବୃତ ଥିଲା।
ଋଷିସିଦ୍ଧୈଃ ପରିଵୃତଂ ଦକ୍ଷଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରମ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଯେ ଚ ସ୍ଵର୍ଲୋକଵାସିନଃ
ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଚାରିପଟେ ରହିଥିଲେ, ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ପାଳକ ଦକ୍ଷ ସେଠି ଥିଲେ; ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଉପତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ସାଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ମରୁତ ଗଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵ ଆଗତା ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ ଊଷ୍ମପା ଧୂମପାଶ୍ ଚୈଵ ଆଜ୍ଯପାଃ ସୋମପାସ୍ ତଥା
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ପାଇଥିବା ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଆସିଥିଲେ; ଉଷ୍ମପ, ଧୂମପ, ଆଜ୍ୟପ ଓ ସୋମପମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵିନୌ ମରୁତଶ୍ ଚୈଵ ନାନାଦେଵଗଣୈଃ ସହ ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଭୂତଗ୍ରାମାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ମରୁତମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବଗଣ ସହିତ ଥିଲେ; ଏହିପରି ଅନେକ ଭୂତଗଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଜରାଯୁଜାଣ୍ଡଜାଶ୍ ଚୈଵ ତଥୈଵ ସ୍ଵେଦଜୋଦ୍ଭିଦଃ ଆଗତାଃ ସତ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସହର୍ଷିଭିଃ
ଗର୍ଭରୁ, ଡିମ୍ବରୁ, ଘମରୁ ଓ ଅଙ୍କୁରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଦେବତା, ମହିଳା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ।
ଵିରାଜନ୍ତେ ଵିମାନସ୍ଥା ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଗ୍ନଯଃ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ଯୁନାଵିଷ୍ଟୋ ଦଧୀଚିର୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ବିମାନରେ ବସି ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଧୀଚି ଏଭଳି କହିଲେ।
ଅପୂଜ୍ଯପୂଜନେ ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯାନାଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅପୂଜନେ ନରଃ ପାପମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ମହଦ୍ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଅପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବରେ ବଡ଼ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ପୁନର୍ ଦକ୍ଷମ୍ ଅଭାଷତ
ଏଭଳି କହି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ପୁଣି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ପୂଜ୍ଯଂ ଚ ପଶୁଭର୍ତାରଂ କସ୍ମାନ୍ ନାର୍ଚଯସେ ପ୍ରଭୁମ୍
ପଶୁପତି, ଯିଏ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କାହିଁକି ତୁମେ ପୂଜା କରୁନାହାଁ?
ସନ୍ତି ମେ ବହଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ଶୂଲହସ୍ତାଃ କପର୍ଦିନଃ ଏକାଦଶସ୍ଥାନଗତା ନାନ୍ଯଂ ଵିଦ୍ମୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମୋର ଅନେକ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଜଟା ମୁଣ୍ଡରେ ରହନ୍ତି, ଏହି ଏକାଦଶ ସ୍ଥାନରେ ବିରାଜମାନ। ଆମେ ଏହି ମହାଦେବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣିନାହୁଁ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏକମନ୍ତ୍ରୋ ଽଯଂ ମମେଶୋ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ଯଥାହଂ ଶଂକରାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଦୈଵତମ୍ ତଥା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଵିପୁଲୋ ଯଜ୍ଞୋ ଽଯଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମାନ୍ତ୍ର ଅଛି; ମୋର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିନାହିଁ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଶଙ୍କର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଦକ୍ଷଙ୍କର ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ ଚ ଭାଗା ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଦତ୍ତାସ୍ ତଥା ଚ ରୁଦ୍ରେଭ୍ଯ ଉତ ପ୍ରଦତ୍ତାଃ ଅନ୍ଯେ ଽପି ଦେଵା ନିଜଭାଗଯୁକ୍ତା ଦଦାମି ଭାଗଂ ନ ତୁ ଶଂକରାଯ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହିପରି ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପାଇଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ ନେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭାଗ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
ଗତାସ୍ ତୁ ଦେଵତା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୈଲରାଜସୁତା ତଦା ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶର୍ଵଂ ଦେଵଂ ପଶୁପତିଂ ପତିମ୍
ଏହା ଜାଣି ଦେବତାମାନେ ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେ ଶର୍ବ, ପଶୁପତି, ଦେବଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ କୁତ୍ର ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ଦେଵାଃ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସଂଶଯୋ ମେ ମହାନ୍ ଅଯମ୍
ଭଗବନ୍, ଏହି ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇ, କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି? ତୁମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଛି।
ଦକ୍ଷୋ ନାମ ମହାଭାଗେ ପ୍ରଜାନାଂ ପତିର୍ ଉତ୍ତମଃ ହଯମେଧେନ ଯଜତେ ତତ୍ର ଯାନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ
ଦକ୍ଷ ନାମକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି। ସେ ଏବେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେଠାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞମ୍ ଏତଂ ମହାଭାଗ କିମର୍ଥଂ ନାନୁଗଚ୍ଛସି କେନ ଵା ପ୍ରତିଷେଧେନ ଗମନଂ ତେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଅନୁସରଣ କରୁନାହଁ? କେଉଁ ନିଷେଧ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଯିବା ଅନୁମତି ନାହିଁ?
ସୁରୈର୍ ଏଵ ମହାଭାଗେ ସର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଅନୁଷ୍ଠିତମ୍ ଯଜ୍ଞେଷୁ ମମ ସର୍ଵେଷୁ ନ ଭାଗ ଉପକଲ୍ପିତଃ
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ନିଜେ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ।
ପୂର୍ଵାଗତେନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମାର୍ଗେଣ ଵରଵର୍ଣିନି ନ ମେ ସୁରାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଭାଗଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଧର୍ମତଃ
ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥରେ ଯିବା ଉଚିତ; ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞର ଉଚିତ ଅଂଶ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ପ୍ରଭାଵାଭ୍ଯଧିକୋ ଗୁଣୈଃ ଅଜେଯଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଧୃଷ୍ଯଶ୍ ଚ ତେଜସା ଯଶସା ଶ୍ରିଯା
ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣରେ ଅଧିକ; ତୁମେ ଅଜୟ, ଅପରାଜିତ, ତେଜସ୍ବୀ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଶ୍ରୀମୟ।
ଅନେନ ତୁ ମହାଭାଗ ପ୍ରତିଷେଧେନ ଭାଗତଃ ଅତୀଵ ଦୁଃଖମ୍ ଆପନ୍ନା ଵେପଥୁଶ୍ ଚ ମହାନ୍ ଅଯମ୍
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏହି ଭାଗ ଥରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବାରୁ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖ ପାଇଛି, ଏବଂ ଏହି କମ୍ପନ ବହୁତ ଅଧିକ।
କିଂ ନାମ ଦାନଂ ନିଯମଂ ତପୋ ଵା କୁର୍ଯାମ୍ ଅହଂ ଯେନ ପତିର୍ ମମାଦ୍ଯ ଲଭେତ ଭାଗଂ ଭଗଵାନ୍ ଅଚିନ୍ତ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଚେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯମରୈର୍ ଵିଚିତ୍ରମ୍
ମୋ ପତି ଆଜି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ପାଇପାରିବେ ବୋଲି, ମୁଁ କଣ ଦାନ, ନିୟମ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କରିବି?
ଅହଂ ଵିଜାନାମି ଵିଶାଲନେତ୍ରେ ଧ୍ଯାନେନ ସର୍ଵେ ଚ ଵିଦନ୍ତି ସନ୍ତଃ ତଵାଦ୍ଯ ମୋହେନ ସହେନ୍ଦ୍ରଦେଵା ଲୋକତ୍ରଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଅଥୋ ଵିନଷ୍ଟମ୍
ବିଶାଳ ନୟନବତୀ, ମୁଁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ଜାଣେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଜ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମର ମୋହ ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ମାମ୍ ଅଧ୍ଵରେଶଂ ନିତରାଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ରଥଂତରଂ ସାମ ଗାଯନ୍ତି ମହ୍ଯମ୍ ମାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରୈର୍ ଯଜନ୍ତି ମମାଧ୍ଵର୍ଯଵଃ କଲ୍ପଯନ୍ତେ ଚ ଭାଗମ୍
ମୋତେ ଯଜ୍ଞର ନାୟକ ବୋଲି ସମସ୍ତେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ରଥନ୍ତର ସାମ ମୋ ପାଇଁ ଗାଉଛନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି; ମୋ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ମୋର ଭାଗ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
ଵିକତ୍ଥସେ ପ୍ରାକୃତଵତ୍ ସର୍ଵସ୍ତ୍ରୀଜନସଂସଦି ସ୍ତୌଷି ଗର୍ଵାଯସେ ଚାପି ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ଗର୍ବ କରୁଛ; ତୁମେ ନିଜକୁ ଗର୍ବରେ ସ୍ତୁତି କରୁଛ, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାତ୍ମାନଂ ସ୍ତୌମି ଦେଵେଶି ଯଥା ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛସି ସଂସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵରାରୋହେ ଭାଗାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନି
ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମେ ଯେପରି ନିଜକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛ, ସେପରି ନୁହେଁ; ଭାଗ ପାଇଁ, ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ପତ୍ନୀମ୍ ଉମାଂ ପ୍ରାଣୈର୍ ଅପି ପ୍ରିଯାମ୍ ସୋ ଽସୃଜଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ ଭୂତଂ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିସଂଭଵମ୍
ଏପରି କହି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟା ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତମ୍ ଉଵାଚ ମଖଂ ଗଚ୍ଛ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ନାଶଯାଶୁ କ୍ରତୁଂ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ମଦନୁଜ୍ଞଯା
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଅ, ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କର ମହେଶ୍ୱର; ମୋ ଅନୁମତିରେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ କର।