ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନମ୍ ଉଶନା ଚ ମହାମୁନିଃ ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ ତଥୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ
ମହାମୁନି ଉଶନା, ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅଗ୍ରଣୀ ଋଷିମାନେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ଅଙ୍ଗିରଃପ୍ରମୁଖାଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ଦେଵର୍ଷଯୋ ଽପି ଚ ଵିଶ୍ଵାଵସୁଶ୍ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ ତଥା ନାରଦପର୍ଵତୌ
ଅଙ୍ଗିରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଋଷିମାନେ, ବିଶ୍ୱାବସୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଘାଶ୍ ଚ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ ଅନେକଶଃ ଵଵୌ ସୁଖଶିଵୋ ଵାଯୁର୍ ନାନାଗନ୍ଧଵହଃ ଶୁଚିଃ
ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏକଠା ହେଇଥିଲେ; ସୁଖଦାୟକ ଓ ଶୁଭ ହବା ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ବହୁଥିଲା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋପେତଃ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତୋ ଽଭଵନ୍ ଦ୍ରୁମାଃ ତଥା ଵିଦ୍ଯାଧରାଃ ସାଧ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ ଚୈଵ ତପୋଧନାଃ
ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଗଛମାନେ ଶୋଭିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ବିଦ୍ୟାଧର, ସାଧ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମହାଦେଵଂ ପଶୁପତିଂ ପର୍ଯୁପାସତ ତତ୍ର ଵୈ ଭୂତାନି ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ନାନାରୂପଧରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ମହାଦେବ, ପଶୁପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସାଶ୍ ଚ ମହାରୌଦ୍ରାଃ ପିଶାଚାଶ୍ ଚ ମହାବଲାଃ ବହୁରୂପଧରା ଧୃଷ୍ଟା ନାନାପ୍ରହରଣାଯୁଧାଃ
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ପିଶାଚମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଧୃଷ୍ଟ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଦେଵସ୍ଯାନୁଚରାସ୍ ତତ୍ର ତସ୍ଥୁର୍ ଵୈଶ୍ଵାନରୋପମାଃ ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରଶ୍ ଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵସ୍ଯାନୁମତେ ସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ; ଏବଂ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠି ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଜ୍ଵଲିତଂ ଶୂଲଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା ଗଙ୍ଗା ଚ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵତୀର୍ଥଜଲୋଦ୍ଭଵା
ସେ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିଲେ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ପର୍ଯୁପାସତ ତଂ ଦେଵଂ ରୂପିଣୀ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଏଵଂ ସ ଭଗଵାଂସ୍ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସୁରର୍ଷିଭିଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରୂପବତୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ସେଠି ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ଦେଵୈଶ୍ ଚ ସୁମହାଭାଗୈର୍ ମହାଦେଵୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ କସ୍ଯଚିତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ କାଲସ୍ଯ ଦକ୍ଷୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ
ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେବମାନେ ସହିତ ମହାଦେବ ସେଠି ଦଢ଼ି ଥିଲେ; ଏହିପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଆସିଲେ।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ ଯକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଽଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ତତସ୍ ତସ୍ଯ ମଖେ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାନାଦ୍ ଅଥାଗମ୍ଯ ଦକ୍ଷମ୍ ଆପେଦିରେ ତଥା ତେ ଵିମାନୈର୍ ମହାତ୍ମାନୋ ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିର୍ ଜ୍ଵଲନପ୍ରଭାଃ
ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସି, ସେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନରେ ବସି ଆସିଥିଲେ।
ଦେଵସ୍ଯାନୁମତେ ଽଗଚ୍ଛନ୍ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାକୀର୍ଣଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଵୃତମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି; ସେଠି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆବୃତ ଥିଲା।
ଋଷିସିଦ୍ଧୈଃ ପରିଵୃତଂ ଦକ୍ଷଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରମ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଯେ ଚ ସ୍ଵର୍ଲୋକଵାସିନଃ
ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଚାରିପଟେ ରହିଥିଲେ, ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ପାଳକ ଦକ୍ଷ ସେଠି ଥିଲେ; ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଉପତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ସାଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ମରୁତ ଗଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତାଃ ସର୍ଵ ଆଗତା ଯଜ୍ଞଭାଗିନଃ ଊଷ୍ମପା ଧୂମପାଶ୍ ଚୈଵ ଆଜ୍ଯପାଃ ସୋମପାସ୍ ତଥା
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ପାଇଥିବା ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଆସିଥିଲେ; ଉଷ୍ମପ, ଧୂମପ, ଆଜ୍ୟପ ଓ ସୋମପମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵିନୌ ମରୁତଶ୍ ଚୈଵ ନାନାଦେଵଗଣୈଃ ସହ ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଭୂତଗ୍ରାମାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ମରୁତମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବଗଣ ସହିତ ଥିଲେ; ଏହିପରି ଅନେକ ଭୂତଗଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଜରାଯୁଜାଣ୍ଡଜାଶ୍ ଚୈଵ ତଥୈଵ ସ୍ଵେଦଜୋଦ୍ଭିଦଃ ଆଗତାଃ ସତ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସହର୍ଷିଭିଃ
ଗର୍ଭରୁ, ଡିମ୍ବରୁ, ଘମରୁ ଓ ଅଙ୍କୁରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଦେବତା, ମହିଳା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ।
ଵିରାଜନ୍ତେ ଵିମାନସ୍ଥା ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଗ୍ନଯଃ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ଯୁନାଵିଷ୍ଟୋ ଦଧୀଚିର୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ବିମାନରେ ବସି ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଧୀଚି ଏଭଳି କହିଲେ।
ଅପୂଜ୍ଯପୂଜନେ ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯାନାଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅପୂଜନେ ନରଃ ପାପମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ମହଦ୍ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଅପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବରେ ବଡ଼ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ପୁନର୍ ଦକ୍ଷମ୍ ଅଭାଷତ
ଏଭଳି କହି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ପୁଣି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ପୂଜ୍ଯଂ ଚ ପଶୁଭର୍ତାରଂ କସ୍ମାନ୍ ନାର୍ଚଯସେ ପ୍ରଭୁମ୍
ପଶୁପତି, ଯିଏ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କାହିଁକି ତୁମେ ପୂଜା କରୁନାହାଁ?
ସନ୍ତି ମେ ବହଵୋ ରୁଦ୍ରାଃ ଶୂଲହସ୍ତାଃ କପର୍ଦିନଃ ଏକାଦଶସ୍ଥାନଗତା ନାନ୍ଯଂ ଵିଦ୍ମୋ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମୋର ଅନେକ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଜଟା ମୁଣ୍ଡରେ ରହନ୍ତି, ଏହି ଏକାଦଶ ସ୍ଥାନରେ ବିରାଜମାନ। ଆମେ ଏହି ମହାଦେବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣିନାହୁଁ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏକମନ୍ତ୍ରୋ ଽଯଂ ମମେଶୋ ନ ନିମନ୍ତ୍ରିତଃ ଯଥାହଂ ଶଂକରାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଦୈଵତମ୍ ତଥା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଵିପୁଲୋ ଯଜ୍ଞୋ ଽଯଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମାନ୍ତ୍ର ଅଛି; ମୋର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିନାହିଁ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଶଙ୍କର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଦକ୍ଷଙ୍କର ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ ଚ ଭାଗା ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଦତ୍ତାସ୍ ତଥା ଚ ରୁଦ୍ରେଭ୍ଯ ଉତ ପ୍ରଦତ୍ତାଃ ଅନ୍ଯେ ଽପି ଦେଵା ନିଜଭାଗଯୁକ୍ତା ଦଦାମି ଭାଗଂ ନ ତୁ ଶଂକରାଯ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହିପରି ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପାଇଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ ନେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭାଗ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
ଗତାସ୍ ତୁ ଦେଵତା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶୈଲରାଜସୁତା ତଦା ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶର୍ଵଂ ଦେଵଂ ପଶୁପତିଂ ପତିମ୍
ଏହା ଜାଣି ଦେବତାମାନେ ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେ ଶର୍ବ, ପଶୁପତି, ଦେବଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ କୁତ୍ର ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ଦେଵାଃ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସଂଶଯୋ ମେ ମହାନ୍ ଅଯମ୍
ଭଗବନ୍, ଏହି ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇ, କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି? ତୁମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଛି।
ଦକ୍ଷୋ ନାମ ମହାଭାଗେ ପ୍ରଜାନାଂ ପତିର୍ ଉତ୍ତମଃ ହଯମେଧେନ ଯଜତେ ତତ୍ର ଯାନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ
ଦକ୍ଷ ନାମକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି। ସେ ଏବେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେଠାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞମ୍ ଏତଂ ମହାଭାଗ କିମର୍ଥଂ ନାନୁଗଚ୍ଛସି କେନ ଵା ପ୍ରତିଷେଧେନ ଗମନଂ ତେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଅନୁସରଣ କରୁନାହଁ? କେଉଁ ନିଷେଧ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଯିବା ଅନୁମତି ନାହିଁ?
ସୁରୈର୍ ଏଵ ମହାଭାଗେ ସର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଅନୁଷ୍ଠିତମ୍ ଯଜ୍ଞେଷୁ ମମ ସର୍ଵେଷୁ ନ ଭାଗ ଉପକଲ୍ପିତଃ
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ନିଜେ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ।