ଭଗଵନ୍ ଦେଵଦେଵେଶ ନେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଭୂଧରେ ଅନ୍ଯଂ କୁରୁ ମମାଵାସଂ ଭୁଵନେଷୁ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ହେ ଭଗବାନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ରହିବି ନାହିଁ; ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ଏକ ନୂତନ ଘର ବନାଇଦିଅ ।
ସଦା ତ୍ଵମ୍ ଉଚ୍ଯମାନା ଵୈ ମଯା ଵାସାର୍ଥମ୍ ଈଶ୍ଵରି ଅନ୍ଯଂ ନ ରୋଚିତଵତୀ ଵାସଂ ଵୈ ଦେଵି କର୍ହିଚିତ୍
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ତୁମକୁ ଘର ବିଷୟରେ କହିଛି, ତୁମେ କେବେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ବାସ ପାଇଁ ବାଛିନଥିଲ ।
ଇଦାନୀଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ତ୍ଵଂ ଵାସମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ଶୋଭନେ କସ୍ମାନ୍ ମୃଗଯସେ ଦେଵି ବ୍ରୂହି ତନ୍ ମେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଘର ଖୋଜୁଛ, ହେ ଶୋଭାମୟୀ; କାହିଁକି ଏପରି ଖୋଜୁଛ, ହେ ଦେବୀ? ମୋତେ କହ, ହେ ଶୁଚିହସ୍ତିନୀ ।
ଗୃହଂ ଗତାସ୍ମି ଦେଵେଶ ପିତୁର୍ ଅଦ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତତ୍ର ମେ ମାତା ଵିଜନେ ଲୋକଭାଵନେ
ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ମୁଁ ଆଜି ମୋ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଥିବା ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲି, ସେଠାରେ ମୋ ମାଆଁ ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଲୋକର ଚର୍ଚ୍ଚା କଲେ ।
ଆସନାଦିଭିର୍ ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସା ମାମ୍ ଏଵମ୍ ଅଭାଷତ ଉମେ ତଵ ସଦା ଭର୍ତା ଦରିଦ୍ରଃ କ୍ରୀଡନୈଃ ଶୁଭେ
ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ଏଭଳି କହିଲେ: 'ହେ ଉମା, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ସଦା ଖେଳରେ ଦରିଦ୍ର, ହେ ଶୁଭେ ।'
କ୍ରୀଡତେ ନହି ଦେଵାନାଂ କ୍ରୀଡା ଭଵତି ତାଦୃଶୀ ଯତ୍ କିଲ ତ୍ଵଂ ମହାଦେଵ ଗଣୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ ତଥା ରମସେ ତଦ୍ ଅନିଷ୍ଟଂ ହି ମମ ମାତୁର୍ ଵୃଷଧ୍ଵଜ
ସେ ଖେଳନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଖେଳ ଏପରି ନୁହେଁ; ହେ ମହାଦେବ, ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ଗଣମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋ ମାଆଁଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ, ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ।
ତତୋ ଦେଵଃ ପ୍ରହସ୍ଯାହ ଦେଵୀଂ ହାସଯିତୁଂ ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ ଦେବତା ହସିଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କୁ ହସାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଵମ୍ ଏଵ ନ ସଂଦେହଃ କସ୍ମାନ୍ ମନ୍ଯୁର୍ ଅଭୂତ୍ ତଵ କୃତ୍ତିଵାସା ହ୍ଯ୍ ଅଵାସାଶ୍ ଚ ଶ୍ମଶାନନିଲଯଶ୍ ଚ ହ
ଏହିପରି, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ତୁମେ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲ? କୃତ୍ତିବାସ ତ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥାଏ।
ଅନିକେତୋ ହ୍ଯ୍ ଅରଣ୍ଯେଷୁ ପର୍ଵତାନାଂ ଗୁହାସୁ ଚ ଵିଚରାମି ଗଣୈର୍ ନଗ୍ନୈର୍ ଵୃତୋ ଽମ୍ଭୋଜଵିଲୋଚନେ
ମୋର କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଘର ନାହିଁ; ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଘୁରୁଛି, ମୋ ସହ ନଗ୍ନ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ କମଳନୟନୀ।
ମା କ୍ରୁଧୋ ଦେଵି ମାତ୍ରେ ତ୍ଵଂ ତଥ୍ଯଂ ମାତାଵଦତ୍ ତଵ ନହି ମାତୃସମୋ ବନ୍ଧୁର୍ ଜନ୍ତୂନାମ୍ ଅସ୍ତି ଭୂତଲେ
ଦେବୀ, ତୁମେ ତୁମ ମାଆପାଇଁ କ୍ରୋଧ କରନି; ତୁମ ମାଆ ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ମାଆ ସମାନ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ।
ନ ମେ ଽସ୍ତି ବନ୍ଧୁଭିଃ କିଂଚିତ୍ କୃତ୍ଯଂ ସୁରଵରେଶ୍ଵର ତଥା କୁରୁ ମହାଦେଵ ଯଥାହଂ ସୁଖମ୍ ଆପ୍ନୁଯାମ୍
ମୋର କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହ କାମ ନାହିଁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମହାଦେବ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ସେପରି କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୁଖ ପାଇପାରିବି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଦେଵ୍ଯା ଵଚନଂ ସୁରେଶସ୍ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯାର୍ଥେ ସ୍ଵଗିରିଂ ଵିହାଯ ଜଗାମ ମେରୁଂ ସୁରସିଦ୍ଧସେଵିତଂ ଭାର୍ଯାସହାଯଃ ସ୍ଵଗଣୈଶ୍ ଚ ଯୁକ୍ତଃ
ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଠାକୁର ତାଙ୍କର ନିଜ ପାହାଡ଼ ଛାଡ଼ି, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ, ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜିଥିବା ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।
ପ୍ରାଚେତସସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ କଥଂ ଵୈଵସ୍ଵତେ ଽନ୍ତରେ ଵିନାଶମ୍ ଅଗମଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ହଯମେଧଃ ପ୍ରଜାପତେଃ
ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କିପରି ବୈବସ୍ବତ ରାଜ୍ୟକାଳରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା?
ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଯୁକୃତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵାତ୍ମକଃ ପ୍ରଭୁଃ କଥଂ ଵିନାଶିତୋ ଯଜ୍ଞୋ ଦକ୍ଷସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ମହାଦେଵେନ ରୋଷାଦ୍ ଵୈ ତନ୍ ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ଵିସ୍ତରାତ୍
ଦେବୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ହେଉଛି କାରଣ ବୁଝି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ମହାଦେବ କିପରି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞକୁ କ୍ରୋଧରେ ନଷ୍ଟ କଲେ? ଆମକୁ ଏହା ବିସ୍ତୃତରେ କୁହ।
ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଵିପ୍ରା ମହାଦେଵେନ ଵୈ ଯଥା କ୍ରୋଧାଦ୍ ଵିଧ୍ଵଂସିତୋ ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି କିପରି ମହାଦେବ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ କ୍ରୋଧରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ପୁରା ମେରୋର୍ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତମ୍ ଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଥଲଂ ନାମ ଚିତ୍ରଂ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍
ପୂର୍ବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଶିଖର ଥିଲା, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ଯାହାକୁ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଠଳ କୁହାଯାଏ, ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଣିରେ ଶୋଭିତ।
ଅପ୍ରମେଯମ୍ ଅନାଧୃଷ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍ ତତ୍ର ଦେଵୋ ଗିରିତଟେ ସର୍ଵଧାତୁଵିଚିତ୍ରିତେ
ସେଠାରେ, ଅପରିମିତ, ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ—ସେଇ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାତୁରେ ଘେରାଯାଇ, ଦେବତା ବସିଥିଲେ।
ପର୍ଯଙ୍କ ଇଵ ଵିସ୍ତୀର୍ଣ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ହ ଶୈଲରାଜସୁତା ଚାସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତାଭଵତ୍
ସେ ବଡ଼ ଶଯ୍ୟା ପରି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ସଦା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହୁଥିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯାଶ୍ ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଵସଵଶ୍ ଚ ମହୌଜସଃ ତଥୈଵ ଚ ମହାତ୍ମାନାଵ୍ ଅଶ୍ଵିନୌ ଭିଷଜାଂ ଵରୌ
ମହାତ୍ମା ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବସୁମାନେ ଥିଲେ, ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତଥା ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ଗୁହ୍ଯକୈଃ ପରିଵାରିତଃ ଯକ୍ଷାଣାମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କୈଲାସନିଲଯଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହିପରି, ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଶ୍ରୀମାନ୍ କୈଳାସବାସୀ ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନମ୍ ଉଶନା ଚ ମହାମୁନିଃ ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ ତଥୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ
ମହାମୁନି ଉଶନା, ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅଗ୍ରଣୀ ଋଷିମାନେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ଅଙ୍ଗିରଃପ୍ରମୁଖାଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ଦେଵର୍ଷଯୋ ଽପି ଚ ଵିଶ୍ଵାଵସୁଶ୍ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ ତଥା ନାରଦପର୍ଵତୌ
ଅଙ୍ଗିରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଋଷିମାନେ, ବିଶ୍ୱାବସୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଘାଶ୍ ଚ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ ଅନେକଶଃ ଵଵୌ ସୁଖଶିଵୋ ଵାଯୁର୍ ନାନାଗନ୍ଧଵହଃ ଶୁଚିଃ
ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏକଠା ହେଇଥିଲେ; ସୁଖଦାୟକ ଓ ଶୁଭ ହବା ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ବହୁଥିଲା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋପେତଃ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତୋ ଽଭଵନ୍ ଦ୍ରୁମାଃ ତଥା ଵିଦ୍ଯାଧରାଃ ସାଧ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ ଚୈଵ ତପୋଧନାଃ
ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଗଛମାନେ ଶୋଭିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ବିଦ୍ୟାଧର, ସାଧ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମହାଦେଵଂ ପଶୁପତିଂ ପର୍ଯୁପାସତ ତତ୍ର ଵୈ ଭୂତାନି ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ନାନାରୂପଧରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ମହାଦେବ, ପଶୁପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସାଶ୍ ଚ ମହାରୌଦ୍ରାଃ ପିଶାଚାଶ୍ ଚ ମହାବଲାଃ ବହୁରୂପଧରା ଧୃଷ୍ଟା ନାନାପ୍ରହରଣାଯୁଧାଃ
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ପିଶାଚମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଧୃଷ୍ଟ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଦେଵସ୍ଯାନୁଚରାସ୍ ତତ୍ର ତସ୍ଥୁର୍ ଵୈଶ୍ଵାନରୋପମାଃ ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରଶ୍ ଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵସ୍ଯାନୁମତେ ସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ; ଏବଂ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେଠି ରହିଥିଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଜ୍ଵଲିତଂ ଶୂଲଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସ୍ଵତେଜସା ଗଙ୍ଗା ଚ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵତୀର୍ଥଜଲୋଦ୍ଭଵା
ସେ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିଲେ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ପର୍ଯୁପାସତ ତଂ ଦେଵଂ ରୂପିଣୀ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଏଵଂ ସ ଭଗଵାଂସ୍ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯମାନଃ ସୁରର୍ଷିଭିଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରୂପବତୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ସେଠି ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ଦେଵୈଶ୍ ଚ ସୁମହାଭାଗୈର୍ ମହାଦେଵୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ କସ୍ଯଚିତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ କାଲସ୍ଯ ଦକ୍ଷୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ
ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେବମାନେ ସହିତ ମହାଦେବ ସେଠି ଦଢ଼ି ଥିଲେ; ଏହିପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଆସିଲେ।