ଯସ୍ ତୁ ହରୋତ୍ସଵମ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ଏନଂ ଗାଯତି ଦୈଵତଵିପ୍ରସମକ୍ଷମ୍ ସୋ ଽପ୍ରତିରୂପଗଣେଶସମାନୋ ଦେହଵିପର୍ଯଯମ୍ ଏତ୍ଯ ସୁଖୀ ସ୍ଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ସବକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଗାୟନ କରେ, ସେ ଅପୂର୍ବ ଗଣପତି ସମାନ ହୋଇ, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ସୁଖ ପାଇଥାଏ।
ଵିପ୍ରଵର୍ଯାଃ ସ୍ତଵଂ ହୀମଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵା ପଠେଚ୍ ଚ ଯଃ ସ ସର୍ଵଲୋକଗୋ ଦେଵୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଽମରରାଡ୍ ଇଵ
ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁଠି ଏହି ସ୍ତବକୁ ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା ପଢ଼ିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଭଵନଂ ଦେଵେ ସୂପଵିଷ୍ଟେ ଵରାସନେ ସ ଵକ୍ରୋ ମନ୍ମଥଃ କ୍ରୂରୋ ଦେଵଂ ଵେଦ୍ଧୁମନା ଭଵତ୍
ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମନ୍ମଥ, ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଓ କ୍ରୁର ମନେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତମ୍ ଅନାଚାରସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ କୁଲାଧମମ୍ ଲୋକାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପୀଡଯନ୍ତଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗାଵରଣାତ୍ମକମ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନାଚାରରେ ଲିପ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ଗୋତିରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା, ଯାହାର ଦେହ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଢାକି ରହିଥିଲା—
ଋଷୀଣାଂ ଵିଘ୍ନକର୍ତାରଂ ନିଯମାନାଂ ଵ୍ରତୈଃ ସହ ଚକ୍ରାହ୍ଵଯସ୍ଯ ରୂପେଣ ରତ୍ଯା ସହ ସମାଗତମ୍
ଯିଏ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତରେ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ, ସେ ଚକ୍ର ନାମର ରୂପ ଧାରଣ କରି ରତି ସହିତ ଏକାଠି ଦେଖାଦେଲେ।
ଅଥାତତାଯିନଂ ଵିପ୍ରା ଵେଦ୍ଧୁକାମଂ ସୁରେଶ୍ଵରଃ ନଯନେନ ତୃତୀଯେନ ସାଵଜ୍ଞଂ ସମଵୈକ୍ଷତ
ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ସେ ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଚାଲିଦେଲେ।
ତତୋ ଽସ୍ଯ ନେତ୍ରଜୋ ଵହ୍ନିର୍ ଜ୍ଵାଲାମାଲାସହସ୍ରଵାନ୍ ସହସା ରତିଭର୍ତାରମ୍ ଅଦହତ୍ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍
ତାହାପରେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ହଜାର ହଜାର ଜ୍ୱାଳାମାଳା ଧାରିଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ଅଗ୍ନି ରତିଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସହ ସେମାନଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଦହିଦେଲା।
ସ ଦହ୍ଯମାନଃ କରୁଣମ୍ ଆର୍ତୋ ଽକ୍ରୋଶତ ଵିସ୍ଵରମ୍ ପ୍ରସାଦଯଂଶ୍ ଚ ତଂ ଦେଵଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ସେ ଦହୁଥିବାବେଳେ, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏବଂ ବେଦନାରେ, ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ କରୁଣାଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ଅଥ ସୋ ଽଗ୍ନିପରୀତାଙ୍ଗୋ ମନ୍ମଥୋ ଲୋକତାପନଃ ପପାତ ସହସା ମୂର୍ଛାଂ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ତାପରେ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଦହିଯାଇଥିବା ଲୋକତାପକ ମନ୍ମଥ ହଠାତ୍ ମୂର୍ଛା ହୋଇ ମାଟିକୁ ଢଳିଗଲେ।
ପତ୍ନୀ ତୁ କରୁଣଂ ତସ୍ଯ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା ଦେଵୀଂ ଦେଵଂ ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା ଅଯାଚତ୍ କରୁଣାଵତୀ
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, କରୁଣାଭାବରେ କାନ୍ଦିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ କରୁଣାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵୌ ତୌ କରୁଣାତ୍ମକୌ ଊଚତୁସ୍ ତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଦୁଃଖିତାମ୍
ତାଙ୍କର କରୁଣା ଜାଣି, ସେଇ ଦୁଇ ଦୟାମୟ ଦେବତା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ କଥା କହିଲେ।
ଦଗ୍ଧ ଏଵ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଦ୍ରେ ନାସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିର୍ ଇହେଷ୍ଯତେ ଅଶରୀରୋ ଽପି ତେ ଭଦ୍ରେ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯତି
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ଦହିଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଏଠାରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଶରୀର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ସମସ୍ତ କାମ ସାଧନ କରିପାରିବେ।
ଯଦା ତୁ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭଗଵାନ୍ ଵସୁଦେଵସୁତଃ ଶୁଭେ ତଦା ତସ୍ଯ ସୁତୋ ଯଶ୍ ଚ ପତିସ୍ ତେ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ବସୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ତତଃ ସା ତୁ ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା କାମପତ୍ନୀ ଶୁଭାନନା ଜଗାମେଷ୍ଟଂ ତଦା ଦେଶଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତା ଗତକ୍ଲମା
ତାପରେ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, କାମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁରେ, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ, କ୍ଲାନ୍ତି ମିଟିଗଲା।
ଦଗ୍ଧ୍ଵା କାମଂ ତତୋ ଵିପ୍ରାଃ ସ ତୁ ଦେଵୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ ରେମେ ତତ୍ରୋମଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ ତୁ ହିମାଚଲେ
କାମକୁ ଦହିଦେଇ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବତା, ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଉମା ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ।
କନ୍ଦରେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ପଦ୍ମିନୀଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ନିର୍ଝରେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ କର୍ଣିକାରଵନେଷୁ ଚ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଗୁହାମାନେ, ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀମାନେ, ଗୁହାଘର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଝରଣା, ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଅରଣ୍ୟରେ—
ନଦୀତୀରେଷୁ କାନ୍ତେଷୁ କିଂନରାଚରିତେଷୁ ଚ ଶୃଙ୍ଗେଷୁ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ ତଡାଗେଷୁ ସରଃସୁ ଚ
ସୁନ୍ଦର ନଦୀତଟ, କିନ୍ନରମାନେ ଚରାଇଥିବା ସ୍ଥାନ, ପର୍ବତର ଶିଖର, ହ୍ରଦ ଓ ସରୋବରରେ—
ଵନରାଜିଷୁ ରମ୍ଯାସୁ ନାନାପକ୍ଷିରୁତେଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ ପୁଣ୍ଯତୋଯେଷୁ ମୁନୀନାମ୍ ଆଶ୍ରମେଷୁ ଚ
ନାନା ପକ୍ଷୀର ରବି ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ରମ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ତୀର୍ଥ, ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ—
ଏତେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ମନୋହରେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଵିଦ୍ଯାଧରଭୂଷିତେଷୁ ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାମରସେଵିତେଷୁ ରେମେ ସ ଦେଵ୍ଯା ସହିତସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ । ଏଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତିନି ଆଖିଅଳି ଦେବତା ତାଙ୍କ ଦେବୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରିଥିଲେ ।
ଦେଵୈଃ ସହେନ୍ଦ୍ରୈର୍ ମୁନିଯକ୍ଷସିଦ୍ଧୈର୍ ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରଦୈତ୍ଯମୁଖ୍ଯୈଃ ଅନ୍ଯୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵୈର୍ ଵିଵିଧୈର୍ ଵୃତୋ ଽସୌ ତସ୍ମିନ୍ ନଗେ ହର୍ଷମ୍ ଅଵାପ ଶଂଭୁଃ
ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ, ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଓ ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ । ଏହିପରି ସମ୍ମିଳନରେ ଶିବ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ।
ନୃତ୍ଯନ୍ତି ତତ୍ରାପ୍ସରସଃ ସୁରେଶା ଗାଯନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ଦିଵ୍ଯାନି ଵାଦ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅଥ ଵାଦଯନ୍ତି କେଚିଦ୍ ଦ୍ରୁତଂ ଦେଵଵରଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି
ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଖୁସି ହୋଇ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଉଥିଲେ, ଏବଂ କିଛି ଲୋକ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ ।
ଏଵଂ ସ ଦେଵଃ ସ୍ଵଗଣୈର୍ ଉପେତୋ ମହାବଲୈଃ ଶକ୍ରଯମାଗ୍ନିତୁଲ୍ଯୈଃ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ଭଗନେତ୍ରହନ୍ତା ଗିରିଂ ନ ତତ୍ଯାଜ ତଦା ମହାତ୍ମା
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଣମାନେ ସହିତ ଦେବତା, ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିତି ପାଇଁ, ଭଗର ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିବା ଶିବ, ସେ ସମୟରେ ପାହାଡ଼ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ ।
ଦେଵ୍ଯାଃ ସମଂ ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ ତିଷ୍ଠଂସ୍ ତତ୍ର ସ କାମହା ଅକରୋତ୍ କିଂ ମହାଦେଵ ଏତଦ୍ ଇଚ୍ଛାମ ଵେଦିତୁମ୍
ଦେବୀ ସହିତ ଏକାଠି ଦଁଡାଇ ଥିବା, ଆଶୀର୍ବାଦମୟ ଏହି କାମନାଶକ ମହାଦେବ କି କରିଥିଲେ? ଆମେ ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।
ଭଗଵାନ୍ ହିମଵଚ୍ଛୃଙ୍ଗେ ସ ହି ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯେଚ୍ଛଯା ଗଣେଶୈର୍ ଵିଵିଧାକାରୈର୍ ହାସଂ ସଂଜନଯନ୍ ମୁହୁଃ
ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିତି ପାଇଁ, ଭଗବାନ ନିଜର ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ହସ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ ।
ଦେଵୀଂ ବାଲେନ୍ଦୁତିଲକୋ ରମଯଂଶ୍ ଚ ରରାମ ଚ ମହାନୁଭାଵୈଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୈଃ କାମରୂପଧରୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭାଲରେ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ସେ ମହାନ, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା, ଶୁଭ ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ ।
ଅଥ ଦେଵ୍ଯ୍ ଆସସାଦୈକା ମାତରଂ ପରମେଶ୍ଵରୀ ଆସୀନାଂ କାଞ୍ଚନେ ଶୁଭ୍ର ଆସନେ ପରମାଦ୍ଭୁତେ
ତାପରେ, ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ମାଆଁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ, ଧଳା ଓ ସୁନାର ଆସନରେ ବସିଥିଲେ ।
ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସତୀଂ ଦେଵୀମ୍ ଆଗତାଂ ସୁରରୂପିଣୀମ୍ ଆସନେନ ମହାର୍ହେଣ ଶଂପାଦଯଦ୍ ଅନିନ୍ଦିତାମ୍ ଆସୀନାଂ ତାମ୍ ଅଥୋଵାଚ ମେନା ହିମଵତଃ ପ୍ରିଯା
ସତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ହିମବନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନା ତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ କନ୍ୟାକୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଚିରସ୍ଯାଗମନଂ ତେ ଽଦ୍ଯ ଵଦ ପୁତ୍ରି ଶୁଭେକ୍ଷଣେ ଦରିଦ୍ରା କ୍ରୀଡନୈସ୍ ତ୍ଵଂ ହି ଭର୍ତ୍ରା କ୍ରୀଡସି ସଂଗତା
ବହୁଦିନ ପରେ ତୁମେ ଆଜି ଆସିଛ, ମୋ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଝିଅ; କହ, ତୁମେ କି ଖେଳରେ ଦରିଦ୍ର ଅଛ, କାରଣ ତୁମେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ମିଶି ଖେଳୁଛ ।
ଯେ ଦରିଦ୍ରା ଭଵନ୍ତି ସ୍ମ ତଥୈଵ ଚ ନିରାଶ୍ରଯାଃ ଉମେ ତ ଏଵଂ କ୍ରୀଡନ୍ତି ଯଥା ତଵ ପତିଃ ଶୁଭେ
ଯେମାନେ ଦରିଦ୍ର ଓ ଆଶ୍ରୟହୀନ, ହେ ଉମା, ସେମାନେ ଏଭଳି ଖେଳନ୍ତି, ଯେପରି ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଖେଳନ୍ତି, ହେ ଶୁଭେ ।
ସୈଵମ୍ ଉକ୍ତାଥ ମାତ୍ରା ତୁ ନାତିହୃଷ୍ଟମନା ଭଵତ୍ ମହତ୍ଯା କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତା ନ କିଂଚିତ୍ ତାମ୍ ଉଵାଚ ହ ଵିସୃଷ୍ଟା ଚ ତଦା ମାତ୍ରା ଗତ୍ଵା ଦେଵମ୍ ଉଵାଚ ହ
ମାଆଁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବୀ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ; ବଡ଼ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ନେଇ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମାଆଁ ଛାଡ଼ିଲେ ପରେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ ।