ମହାଦେଵାଯ ଚିତ୍ରାଯ ଵିଚିତ୍ରାଯ ଚ ଵୈ ନମଃ ପ୍ରଧାନାଯାପ୍ରମେଯାଯ କାର୍ଯାଯ କାରଣାଯ ଚ
ମହାଦେବ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପରିମାପ୍ୟ, କାରଣ ଓ ଫଳ ଭାବରେ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ପୁରୁଷାଯ ନମସ୍ ତେ ଽସ୍ତୁ ପୁରୁଷେଚ୍ଛାକରାଯ ଚ ନମଃ ପୁରୁଷସଂଯୋଗପ୍ରଧାନଗୁଣକାରିଣେ
ପୁରୁଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ପୁରୁଷଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଓ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରଧାନ ଗୁଣର ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ପ୍ରଵର୍ତକାଯ ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵଶଃ କୃତାକୃତସ୍ଯ ସତ୍କର୍ତ୍ରେ ଫଲସଂଯୋଗଦାଯ ଚ
ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିବା, କରାଯାଇଥିବା ଓ ଅକରାଯାଇଥିବା କାମର କର୍ତ୍ତା, ଫଳ ସଂଯୋଗ ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
କାଲଜ୍ଞାଯ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ନମୋ ନିଯମକାରିଣେ ନମୋ ଵୈଷମ୍ଯକର୍ତ୍ରେ ଚ ଗୁଣାନାଂ ଵୃତ୍ତିଦାଯ ଚ
ସମସ୍ତଙ୍କର କାଳ ଜାଣିଥିବା, ନିୟମ କରୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଓ ଗୁଣମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ନମସ୍ ତେ ଭୂତଭାଵନ ଶିଵ ସୌମ୍ଯମୁଖୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭଵ ସୌମ୍ଯୋ ହି ନଃ ପ୍ରଭୋ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ, ଶିବ, ନମ୍ର ମୁହଁ ଥିବା, ଆମେ ଦେଖିପାରିବା ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ହେଉ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିର୍ ଉମାପତିଃ ସ୍ତୂଯମାନଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ ଅମରାନ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ ହେଉଥିବା, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ଭଗବାନ ଏହି କଥା ଅମରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସୁଖଶ୍ ଚ ସୌମ୍ଯଶ୍ ଚ ଦେଵାନାମ୍ ଅସ୍ମି ଭୋଃ ସୁରାଃ ଵରଂ ଵରଯତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦାତାସ୍ମି ତମ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ହେ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ସହଜରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ନମ୍ର, ତୁମେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଇଦେବି।
ତତସ୍ ତେ ପ୍ରଣତାଃ ସର୍ଵେ ସୁରା ଊଚୁସ୍ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶିର ନମାଇ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଵୈଵ ଭଗଵନ୍ ହସ୍ତେ ଵର ଏଷୋ ଽଵତିଷ୍ଠତାମ୍ ଯଦା କାର୍ଯଂ ତଦା ନସ୍ ତ୍ଵଂ ଦାସ୍ଯସେ ଵରମ୍ ଈପ୍ସିତମ୍
ହେ ଭଗବାନ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଆପଣଙ୍କର ହାତରେ ରହୁ। ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଆପଣ ଆମକୁ ଆମର ଇଚ୍ଛିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ତାନ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ ସୁରାନ୍ ହରଃ ଲୋକାଂଶ୍ ଚ ପ୍ରମଥୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵିଵେଶ ଭଵନଂ ସ୍ଵକମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ହରା ସମସ୍ତ ପ୍ରମଥ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଯସ୍ ତୁ ହରୋତ୍ସଵମ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ଏନଂ ଗାଯତି ଦୈଵତଵିପ୍ରସମକ୍ଷମ୍ ସୋ ଽପ୍ରତିରୂପଗଣେଶସମାନୋ ଦେହଵିପର୍ଯଯମ୍ ଏତ୍ଯ ସୁଖୀ ସ୍ଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ସବକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଗାୟନ କରେ, ସେ ଅପୂର୍ବ ଗଣପତି ସମାନ ହୋଇ, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ସୁଖ ପାଇଥାଏ।
ଵିପ୍ରଵର୍ଯାଃ ସ୍ତଵଂ ହୀମଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵା ପଠେଚ୍ ଚ ଯଃ ସ ସର୍ଵଲୋକଗୋ ଦେଵୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଽମରରାଡ୍ ଇଵ
ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁଠି ଏହି ସ୍ତବକୁ ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା ପଢ଼ିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଭଵନଂ ଦେଵେ ସୂପଵିଷ୍ଟେ ଵରାସନେ ସ ଵକ୍ରୋ ମନ୍ମଥଃ କ୍ରୂରୋ ଦେଵଂ ଵେଦ୍ଧୁମନା ଭଵତ୍
ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମନ୍ମଥ, ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଓ କ୍ରୁର ମନେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତମ୍ ଅନାଚାରସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ କୁଲାଧମମ୍ ଲୋକାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପୀଡଯନ୍ତଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗାଵରଣାତ୍ମକମ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନାଚାରରେ ଲିପ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ଗୋତିରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା, ଯାହାର ଦେହ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଢାକି ରହିଥିଲା—
ଋଷୀଣାଂ ଵିଘ୍ନକର୍ତାରଂ ନିଯମାନାଂ ଵ୍ରତୈଃ ସହ ଚକ୍ରାହ୍ଵଯସ୍ଯ ରୂପେଣ ରତ୍ଯା ସହ ସମାଗତମ୍
ଯିଏ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତରେ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ, ସେ ଚକ୍ର ନାମର ରୂପ ଧାରଣ କରି ରତି ସହିତ ଏକାଠି ଦେଖାଦେଲେ।
ଅଥାତତାଯିନଂ ଵିପ୍ରା ଵେଦ୍ଧୁକାମଂ ସୁରେଶ୍ଵରଃ ନଯନେନ ତୃତୀଯେନ ସାଵଜ୍ଞଂ ସମଵୈକ୍ଷତ
ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ସେ ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଚାଲିଦେଲେ।
ତତୋ ଽସ୍ଯ ନେତ୍ରଜୋ ଵହ୍ନିର୍ ଜ୍ଵାଲାମାଲାସହସ୍ରଵାନ୍ ସହସା ରତିଭର୍ତାରମ୍ ଅଦହତ୍ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍
ତାହାପରେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ହଜାର ହଜାର ଜ୍ୱାଳାମାଳା ଧାରିଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ଅଗ୍ନି ରତିଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସହ ସେମାନଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଦହିଦେଲା।
ସ ଦହ୍ଯମାନଃ କରୁଣମ୍ ଆର୍ତୋ ଽକ୍ରୋଶତ ଵିସ୍ଵରମ୍ ପ୍ରସାଦଯଂଶ୍ ଚ ତଂ ଦେଵଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ସେ ଦହୁଥିବାବେଳେ, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏବଂ ବେଦନାରେ, ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ କରୁଣାଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ଅଥ ସୋ ଽଗ୍ନିପରୀତାଙ୍ଗୋ ମନ୍ମଥୋ ଲୋକତାପନଃ ପପାତ ସହସା ମୂର୍ଛାଂ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ତାପରେ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଦହିଯାଇଥିବା ଲୋକତାପକ ମନ୍ମଥ ହଠାତ୍ ମୂର୍ଛା ହୋଇ ମାଟିକୁ ଢଳିଗଲେ।
ପତ୍ନୀ ତୁ କରୁଣଂ ତସ୍ଯ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା ଦେଵୀଂ ଦେଵଂ ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା ଅଯାଚତ୍ କରୁଣାଵତୀ
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, କରୁଣାଭାବରେ କାନ୍ଦିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ କରୁଣାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵୌ ତୌ କରୁଣାତ୍ମକୌ ଊଚତୁସ୍ ତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଦୁଃଖିତାମ୍
ତାଙ୍କର କରୁଣା ଜାଣି, ସେଇ ଦୁଇ ଦୟାମୟ ଦେବତା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଏବଂ କଥା କହିଲେ।
ଦଗ୍ଧ ଏଵ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଦ୍ରେ ନାସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିର୍ ଇହେଷ୍ଯତେ ଅଶରୀରୋ ଽପି ତେ ଭଦ୍ରେ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯତି
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ଦହିଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଏଠାରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଶରୀର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ସମସ୍ତ କାମ ସାଧନ କରିପାରିବେ।
ଯଦା ତୁ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭଗଵାନ୍ ଵସୁଦେଵସୁତଃ ଶୁଭେ ତଦା ତସ୍ଯ ସୁତୋ ଯଶ୍ ଚ ପତିସ୍ ତେ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ବସୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ତତଃ ସା ତୁ ଵରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା କାମପତ୍ନୀ ଶୁଭାନନା ଜଗାମେଷ୍ଟଂ ତଦା ଦେଶଂ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତା ଗତକ୍ଲମା
ତାପରେ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, କାମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁରେ, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ, କ୍ଲାନ୍ତି ମିଟିଗଲା।
ଦଗ୍ଧ୍ଵା କାମଂ ତତୋ ଵିପ୍ରାଃ ସ ତୁ ଦେଵୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ ରେମେ ତତ୍ରୋମଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ ତୁ ହିମାଚଲେ
କାମକୁ ଦହିଦେଇ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବତା, ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଉମା ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ।
କନ୍ଦରେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ପଦ୍ମିନୀଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ନିର୍ଝରେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ କର୍ଣିକାରଵନେଷୁ ଚ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଗୁହାମାନେ, ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀମାନେ, ଗୁହାଘର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଝରଣା, ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଅରଣ୍ୟରେ—
ନଦୀତୀରେଷୁ କାନ୍ତେଷୁ କିଂନରାଚରିତେଷୁ ଚ ଶୃଙ୍ଗେଷୁ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ ତଡାଗେଷୁ ସରଃସୁ ଚ
ସୁନ୍ଦର ନଦୀତଟ, କିନ୍ନରମାନେ ଚରାଇଥିବା ସ୍ଥାନ, ପର୍ବତର ଶିଖର, ହ୍ରଦ ଓ ସରୋବରରେ—
ଵନରାଜିଷୁ ରମ୍ଯାସୁ ନାନାପକ୍ଷିରୁତେଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ ପୁଣ୍ଯତୋଯେଷୁ ମୁନୀନାମ୍ ଆଶ୍ରମେଷୁ ଚ
ନାନା ପକ୍ଷୀର ରବି ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ରମ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ତୀର୍ଥ, ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ—
ଏତେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ମନୋହରେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଵିଦ୍ଯାଧରଭୂଷିତେଷୁ ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାମରସେଵିତେଷୁ ରେମେ ସ ଦେଵ୍ଯା ସହିତସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ । ଏଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତିନି ଆଖିଅଳି ଦେବତା ତାଙ୍କ ଦେବୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରିଥିଲେ ।
ଦେଵୈଃ ସହେନ୍ଦ୍ରୈର୍ ମୁନିଯକ୍ଷସିଦ୍ଧୈର୍ ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରଦୈତ୍ଯମୁଖ୍ଯୈଃ ଅନ୍ଯୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵୈର୍ ଵିଵିଧୈର୍ ଵୃତୋ ଽସୌ ତସ୍ମିନ୍ ନଗେ ହର୍ଷମ୍ ଅଵାପ ଶଂଭୁଃ
ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ, ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଓ ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ । ଏହିପରି ସମ୍ମିଳନରେ ଶିବ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ।