ତେଷାଂ ପାତ୍ରଵିଶେଷାଂଶ୍ ଚ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ ଵତ୍ସକ୍ଷୀରଵିଶେଷାଂଶ୍ ଚ ଦୋଗ୍ଧାରଂ ଚାନୁପୂର୍ଵଶଃ
ହେ ସୁବ୍ରତ, ସେମାନେ କେଉଁ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲେ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦୁଧ ନେଲେ, କିଏ ଦୁଧ ଦେଲେ, ଏହା ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ କହ।
ଯସ୍ମାଚ୍ ଚ କାରଣାତ୍ ପାଣିର୍ ଵେଣସ୍ଯ ମଥିତଃ ପୁରା କ୍ରୁଦ୍ଧୈର୍ ମହର୍ଷିଭିସ୍ ତାତ କାରଣଂ ତଚ୍ ଚ କୀର୍ତଯ
ଏବଂ କିଏଁକି ପୂର୍ବେ ଦୁଃଖିତ ମହାଋଷିମାନେ ବେଣଙ୍କର ହାତ ମଥିଥିଲେ, ସେହି କାରଣଟି ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରିୟ, କହ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ପୃଥୋର୍ ଵୈଣ୍ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍ ଏକାଗ୍ରାଃ ପ୍ରଯତାଶ୍ ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯାର୍ଥଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ
ମୁଁ ବେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି, ଏପରି ଉତ୍ସାହ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଶୁଣ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ।
ନାଶୁଚେଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମନସୋ ନାଶିଷ୍ଯସ୍ଯାଵ୍ରତସ୍ଯ ଚ କୀର୍ତଯେଯମ୍ ଇଦଂ ଵିପ୍ରାଃ କୃତଘ୍ନାଯାହିତାଯ ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏହି କଥା କେବେ ଅଶୁଚି, ଛୋଟ ମନର, ଶିଷ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅନୁଶାସନ ନଥିବା, କୃତଘ୍ନ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କହିବି ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମ୍ ଆଯୁଷ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ଵେଦୈଶ୍ ଚ ସଂମିତମ୍ ରହସ୍ଯମ୍ ଋଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵୈ ଯଥାତଥମ୍
ଏହା ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ, କୀର୍ତ୍ତିବାନ୍, ଆୟୁଷ୍ୟବାନ୍, ଧନ୍ୟ ଏବଂ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ; ଏହା ଋଷିମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କହିଥିବା ଗୁପ୍ତତମ ବିଷୟ — ଏହାକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଶୁଣ।
ଯଶ୍ ଚେମଂ କୀର୍ତଯେନ୍ ନିତ୍ଯଂ ପୃଥୋର୍ ଵୈଣ୍ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରମ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନ ସ ଶୋଚେତ୍ କୃତାକୃତମ୍
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ବେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ନମସ୍କାର କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ କୃତ ଓ ଅକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଆସୀଦ୍ ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂଗୋପ୍ତା ପୂର୍ଵମ୍ ଅତ୍ରିସମଃ ପ୍ରଭୁଃ ଅତ୍ରିଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଙ୍ଗୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ
ପୂର୍ବେ ଏଠାରେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଅତ୍ରି ସମାନ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ରି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଙ୍ଗ, ଏହି ପ୍ରଜାପତି।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଭଵଦ୍ ଵେଣୋ ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଧର୍ମକୋଵିଦଃ ଜାତୋ ମୃତ୍ଯୁସୁତାଯାଂ ଵୈ ସୁନୀଥାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ ବେଣ, ଯିଏ ବିଶେଷ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ନଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁର କନ୍ୟା ସୁନୀଥାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ହେ ପ୍ରଜାପତି।
ସ ମାତାମହଦୋଷେଣ ତେନ କାଲାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା କାମଲୋଭେଷ୍ଵ୍ ଅଵର୍ତତ
ମାତାମହଙ୍କ ଦୋଷରୁ, ସେ କାଳର କନ୍ୟାର ପୁତ୍ର ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପଛକୁ ଛାଡ଼ି ଆସା, ଆସକ୍ତି ଓ ଲୋଭରେ ଲିନ ହେଲେ।
ମର୍ଯାଦାଂ ଭେଦଯାମ୍ ଆସ ଧର୍ମୋପେତାଂ ସ ପାର୍ଥିଵଃ ଵେଦଧର୍ମାନ୍ ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ସୋ ଽଧର୍ମନିରତୋ ଽଭଵତ୍
ସେ ପାର୍ଥିବ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ସୀମା ଭଙ୍ଗ କଲେ, ବେଦ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହେଲେ।
ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଜାପତୌ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ନ ପପୁଃ ସୋମଂ ହୁତଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଦେଵତାଃ
ସେଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ, ଲୋକମାନେ ଆଉ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ବା ବଷଟ୍ ଧ୍ୱନି କରିଲେ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପିତ ସୋମ ମଦ ପିଇଲେ ନାହିଁ, ଆଉ ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଅର୍ପଣ ହେଲା ନାହିଁ।
ନ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯମ୍ ଇତି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ଆସୀତ୍ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କ୍ରୂରେଯଂ ଵିନାଶେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ
ସେଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମନରେ ଏକ କଠୋର ସଙ୍କଳ୍ପ ଉଦ୍ଭବିଲା: 'ଯଜ୍ଞ କରାଯିବ ନାହିଁ, ହବି ଅର୍ପଣ ହେବ ନାହିଁ', ଯେପରି ନାଶ ନିକଟରେ ଆସିଥିଲା।
ଅହମ୍ ଇଜ୍ଯଶ୍ ଚ ଯଷ୍ଟା ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ ଚେତି ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ମଯି ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧାତଵ୍ଯୋ ମଯି ହୋତଵ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି
ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ହେଉଛି ପୂଜା, ପୂଜାକାରୀ ଓ ଯଜ୍ଞ ନିଜେ; ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ମୋ ପାଇଁ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତମ୍ ଅତିକ୍ରାନ୍ତମର୍ଯାଦମ୍ ଆଦଦାନମ୍ ଅସାଂପ୍ରତମ୍ ଊଚୁର୍ ମହର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ମରୀଚିପ୍ରମୁଖାସ୍ ତଦା
ଯେତେବେଳେ ସେ ସମସ୍ତ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଅନୁଚିତ କାମ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ମରୀଚିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମଃ ସଂଵତ୍ସରଗଣାନ୍ ବହୂନ୍ ଅଧର୍ମଂ କୁରୁ ମା ଵେଣ ଏଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ଆମେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା; ହେ ବେଣ, ତୁମେ ଅଧର୍ମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ଧର୍ମ ସନାତନ ଅଟୁଟ।
ନିଧନେ ଽତ୍ରେଃ ପ୍ରସୂତସ୍ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଅସଂଶଯମ୍ ପ୍ରଜାଶ୍ ଚ ପାଲଯିଷ୍ଯେ ଽହମ୍ ଇତୀହ ସମଯଃ କୃତଃ
ତୁମେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି; 'ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି'—ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏଠାରେ ହୋଇଥିଲା।
ତାଂସ୍ ତଥା ବ୍ରୁଵତଃ ସର୍ଵାନ୍ ମହର୍ଷୀନ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା ଵେଣଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ ଇମମ୍ ଅର୍ଥମ୍ ଅନର୍ଥଵିତ୍
ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ବେଣ ଅବିବେକୀ ହସି ଏହି ଅନର୍ଥକ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
ସ୍ରଷ୍ଟା ଧର୍ମସ୍ଯ କଶ୍ ଚାନ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵା ମଯା ଶ୍ରୁତଵୀର୍ଯତପଃସତ୍ଯୈର୍ ମଯା ଵା କଃ ସମୋ ଭୁଵି
ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟା ଆଉ କିଏ? କାହାର କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବି? ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରତାପ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ସମାନ କିଏ ଅଛି?
ପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଧର୍ମାଣାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ସଂମୂଢା ନ ଵିଦୁର୍ ନୂନଂ ଭଵନ୍ତୋ ମାଂ ଵିଚେତସଃ
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂଢ଼ ଓ ଅବିବେକୀ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ବିଶେଷକରି ଧର୍ମର ମୂଳ ମୁଁ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏହା ଜାଣିନାହ।
ଇଚ୍ଛନ୍ ଦହେଯଂ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ଲାଵଯେଯଂ ଜଲୈସ୍ ତଥା ଦ୍ଯାଂ ଵୈ ଭୁଵଂ ଚ ରୁନ୍ଧେଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ମୁଁ ଚାହିଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇ ପାରିବି, ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ପାରିବି, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅଟକାଇ ପାରିବି; ଏଠାରେ ଆଉ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଯଦା ନ ଶକ୍ଯତେ ମୋହାଦ୍ ଅଵଲେପାଚ୍ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ ଅପନେତୁଂ ତଦା ଵେଣସ୍ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହର୍ଷଯଃ
ମୋହ ଓ ଅଭିମାନରେ ରାଜାକୁ ଅପସାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବେଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତଂ ନିଗୃହ୍ଯ ମହାତ୍ମାନୋ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ ତତୋ ଽସ୍ଯ ସଵ୍ଯମ୍ ଊରୁଂ ତେ ମମନ୍ଥୁର୍ ଜାତମନ୍ଯଵଃ
ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଳବାନ୍ ବେଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ତାଙ୍କର ବାମ ଉରୁକୁ ଭଲଭାବେ ମଥନ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ନିମଥ୍ଯମାନେ ଵୈ ରାଜ୍ଞ ଊରୌ ତୁ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍ ହ୍ରସ୍ଵୋ ଽତିମାତ୍ରଃ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ ଚେତି ବଭୂଵ ହ
ରାଜାଙ୍କ ବାମ ଉରୁ ମଥନ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଏବଂ କଳା ଦେହର ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ସ ଭୀତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଥିଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ତମ୍ ଅତ୍ରିର୍ ଵିହ୍ଵଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷୀଦେତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା
ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଅତ୍ରି କହିଲେ, 'ବସ'।
ନିଷାଦଵଂଶକର୍ତାସୌ ବଭୂଵ ଵଦତାଂ ଵରାଃ ଧୀଵରାନ୍ ଅସୃଜଚ୍ ଚାପି ଵେଣକଲ୍ମଷସଂଭଵାନ୍
ସେ ନିଷାଦ ବଂଶର ସ୍ଥାପକ ହେଲେ, ହେ ବକ୍ତାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବେଣଙ୍କ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧୀବରମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଲଯାସ୍ ତଥା ପର୍ଵତସଂଶ୍ରଯାଃ ଅଧର୍ମରୁଚଯୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତେ ତୁ ଵୈ ଵେଣକଲ୍ମଷାଃ
ଯେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସବାସ କରନ୍ତି, ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଣଙ୍କ ପାପରେ ଦୂଷିତ।
ତତଃ ପୁନର୍ ମହାତ୍ମାନଃ ପାଣିଂ ଵେଣସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍ ଅରଣୀମ୍ ଇଵ ସଂରବ୍ଧା ମମନ୍ଥୁର୍ ଜାତମନ୍ଯଵଃ
ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବେଣଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଅରଣୀ ପରି ମଥନ କଲେ।
ପୃଥୁସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କରାଜ୍ ଜ୍ଵଲନସଂନିଭଃ ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଦ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଇଵ ଜ୍ଵଲନ୍
ସେହି ହାତରୁ ପ୍ରଥୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିଜ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା, ମନେ ହେଉଥିଲା ନିଜେ ଅଗ୍ନି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛନ୍ତି।
ଅଥ ସୋ ଽଜଗଵଂ ନାମ ଧନୁର୍ ଗୃହ୍ଯ ମହାରଵମ୍ ଶରାଂଶ୍ ଚ ଦିଵ୍ଯାନ୍ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ କଵଚଂ ଚ ମହାପ୍ରଭମ୍
ତାପରେ ସେ ଅଜଗବ ନାମକ ଉଚ୍ଚଧ୍ୱନି ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ, ସହିତେ ଦିବ୍ୟ ଶର ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତେଜସ୍ୱୀ କବଚ ଧରିଲେ।
ତସ୍ମିଞ୍ ଜାତେ ଽଥ ଭୂତାନି ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାନି ସର୍ଵଶଃ ସମାପେତୁର୍ ମହାଭାଗା ଵେଣସ୍ ତୁ ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ସେ ଜନ୍ମ ନେଲେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖୁସିରେ ଭରିଗଲେ, ଏବଂ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ବେନ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।