ଏତତ୍ ତୁ ତ୍ରିକୁମାରୀକଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ ଏତାସାଂ ତପସାଂ ଵୃତ୍ତଂ ଯାଵଦ୍ ଭୂମିର୍ ଧରିଷ୍ଯତି
ଏହି ହେଉଛି ତିନି କୁମାରୀଙ୍କ କଥା, ଯାଁଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିରେ ସବୁ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ।
ତପଃଶରୀରାସ୍ ତାଃ ସର୍ଵାସ୍ ତିସ୍ରୋ ଯୋଗଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ ସର୍ଵାଶ୍ ଚୈଵ ମହାଭାଗାସ୍ ତଥା ଚ ସ୍ଥିରଯୌଵନାଃ
ସେମାନେ ତିନିଜଣେ, ତପସ୍ୟାରେ ଶରୀର ଗଢ଼ିଥିବା, ଯୋଗକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଯୌବନର ଅଧିକାରୀ।
ତା ଲୋକମାତରଶ୍ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣ୍ଯ ଏଵ ଚ ଅନୁଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଲୋକାଂଶ୍ ଚ ତପସା ସ୍ଵେନ ସର୍ଵଦା
ସେମାନେ ଲୋକମାତା ଏବଂ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ, ସେମାନେ ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଉମା ତାସାଂ ଵରିଷ୍ଠା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ ମହାଯୋଗବଲୋପେତା ମହାଦେଵମ୍ ଉପସ୍ଥିତା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉମା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜେଷ୍ଠା ଏବଂ ଅତି ଶୋଭାମୟୀ, ମହାଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଦତ୍ତକଶ୍ ଚୋଶନା ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ ଆସୀତ୍ ତସ୍ଯୈକପର୍ଣା ତୁ ଦେଵଲଂ ସୁଷୁଵେ ସୁତମ୍
ଦତ୍ତକ ଯାଁକୁ ଉଶନା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେ ଭୃଗୁବଂଶର ସନ୍ତାନ। ଏକପର୍ଣ୍ଣା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦେବଳଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଯା ତୁ ତାସାଂ କୁମାରୀଣାଂ ତୃତୀଯା ହ୍ଯ୍ ଏକପାଟଲା ପୁତ୍ରଂ ସା ତମ୍ ଅଲର୍କସ୍ଯ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯମ୍ ଉପସ୍ଥିତା
ସେଇ କୁମାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତୃତୀୟା ଏକପାଟଳା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ଅଲର୍କଙ୍କ ଜଇଗୀଷବ୍ୟ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ ଶଙ୍ଖଲିଖିତୌ ସ୍ମୃତୌ ପୁତ୍ରାଵ୍ ଅଯୋନିଜୌ ଉମା ତୁ ଯା ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ କୀର୍ତିତା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ଜଣେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ନ ହୋଇ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ—ଶଂଖ ଓ ଲିଖିତ। ଯିଏ ଉମା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲି, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ।
ଅଥ ତସ୍ଯାସ୍ ତପୋଯୋଗାତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ତଦା ପ୍ରଧୂପିତମ୍ ଇହାଲକ୍ଷ୍ଯ ଵଚସ୍ ତାମ୍ ଅହମ୍ ଅବ୍ରଵମ୍
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଦହିଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲି।
ଦେଵି କିଂ ତପସା ଲୋକାଂସ୍ ତାପଯିଷ୍ଯସି ଶୋଭନେ ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ମା କୃତ୍ଵା ତଦ୍ ଵିନାଶଯ
ହେ ଶୋଭାମୟୀ ଦେବୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛ? ଏହି ସବୁ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ଏଭଳି କରି ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ହି ଧାରଯସେ ଲୋକାନ୍ ଇମାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସ୍ଵତେଜସା ବ୍ରୂହି କିଂ ତେ ଜଗନ୍ମାତଃ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ସଂପ୍ରତୀହ ନଃ
ତୁମେ ତୁମ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଛ। ହେ ଜଗତ୍ଜନନୀ, ଏବେ ଆମଠାରୁ କଣ ଚାହୁଁଛ, ମୋତେ କୁହ।
ଯଦର୍ଥଂ ତପସୋ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଚରଣଂ ମେ ପିତାମହ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ତଦ୍ ଵିଜାନୀଷେ ତତଃ ପୃଚ୍ଛସି କିଂ ପୁନଃ
ହେ ପିତାମହ, ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରୁଛି, ସେ କଥା ତୁମେ ଜାଣିଛ; ତେବେ ପୁଣି କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?
ତତସ୍ ତାମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଚାହଂ ଯଦର୍ଥଂ ତପ୍ଯସେ ଶୁଭେ ସ ତ୍ଵାଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଉପାଗମ୍ଯ ଇହୈଵ ଵରଯିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲି: 'ହେ ଶୁଭେ, ଯେ କାରଣରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, ସେ ନିଜେ ଏଠାରେ ଆସି, ତୁମକୁ ବରିବେ।'
ଶର୍ଵ ଏଵ ପତିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ ଵଯଂ ସଦୈଵ ଯସ୍ଯେମେ ଵଶ୍ଯା ଵୈ କିଂକରାଃ ଶୁଭେ
ଶର୍ବ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକନାଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ। ଆମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରହୁଛୁ, ତାଙ୍କର ଦାସ।
ସ ଦେଵଦେଵଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵଯଂଭୁର୍ ଆଯାସ୍ଯତି ଦେଵି ତେ ଽନ୍ତିକମ୍ ଉଦାରରୂପୋ ଵିକୃତାଦିରୂପଃ ସମାନରୂପୋ ଽପି ନ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଈଶ୍ୱର, ନିଜେ ନିଜରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ନିଜେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ହେ ଦେବୀ। ସେ ଉଦାର ରୂପୀ, ବିଭିନ୍ନ ଓ ଅନନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ମହେଶ୍ଵରଃ ପର୍ଵତଲୋକଵାସୀ ଚରାଚରେଶଃ ପ୍ରଥମୋ ଽପ୍ରମେଯଃ ଵିନେନ୍ଦୁନା ହୀନ୍ଦ୍ରସମାନଵର୍ଚସା ଵିଭୀଷଣଂ ରୂପମ୍ ଇଵାସ୍ଥିତୋ ଯଃ
ମହେଶ୍ୱର ପର୍ବତରେ ବସିବା, ଚଳାଚଳ ଜଗତର ନାଥ, ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଅପରିମାପ୍ୟ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ବିଭୀଷଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ତତସ୍ ତାମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଦେଵାସ୍ ତଦା ଗତ୍ଵା ତୁ ସୁନ୍ଦରୀମ୍ ଦେଵି ଶୀଘ୍ରେଣ କାଲେନ ଧୂର୍ଜଟିର୍ ନୀଲଲୋହିତଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବୀ, ଶୀଘ୍ର ଧୂର୍ଜଟି, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ଆସିବେ।'
ସ ଭର୍ତା ତଵ ଦେଵେଶୋ ଭଵିତା ମା ତପଃ କୃଥାଃ ତତଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଦେଵା ଵିପ୍ରା ଗିରେଃ ସୁତାମ୍
'ସେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; ତୁମେ ଆଉ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।' ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପର୍ବତକନ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚାଦର୍ଶନଂ ତସ୍ଯାଃ ସା ଚାପି ଵିରରାମ ହ ସା ଦେଵୀ ସୂକ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେବା ବନ୍ଦ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଥାଇ, ସ୍ତୁତି ପାଠ ବନ୍ଦ କଲେ।
ଦ୍ଵାରି ଜାତମ୍ ଅଶୋକଂ ଚ ସମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚାସ୍ଥିତା ଅଥାଗାଚ୍ ଚନ୍ଦ୍ରତିଲକସ୍ ତ୍ରିଦଶାର୍ତିହରୋ ହରଃ
ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ପାଖରେ ସେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏହିବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା ହର ଆସିଲେ।
ଵିକୃତଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ହ୍ରସ୍ଵୋ ବାହୁକ ଏଵ ଚ ଵିଭଗ୍ନନାସିକୋ ଭୂତ୍ଵା କୁବ୍ଜଃ କେଶାନ୍ତପିଙ୍ଗଲଃ
ସେ ବିକୃତ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଛୋଟ ଦେହ, ଛୋଟ ହାତ, ଭାଙ୍ଗି ନାକ, କୁବଡ଼ା, ଚୁଲିର ଶେଷ ଭାଗ ହଳଦିଆ।
ଉଵାଚ ଵିକୃତାସ୍ଯଶ୍ ଚ ଦେଵି ତ୍ଵାଂ ଵରଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅଥୋମା ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଂକରମ୍ ଆଗତମ୍
ବିକୃତ ମୁହଁ ନେଇ ସେ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବରିଲି।' କିନ୍ତୁ ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଉମା ବୁଝିଲେ ଯେ ଶଙ୍କର ଆସିଛନ୍ତି।
ଅନ୍ତର୍ଭାଵଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା କୃପାନୁଷ୍ଠାନଲିପ୍ସଯା ତମ୍ ଉଵାଚାର୍ଘପାଦ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ମଧୁପର୍କେଣ ଚୈଵ ହ
ନିର୍ମଳ ମନ ଓ କୃପାଭାବ ନେଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ମଧୁପର୍କ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ସୁମନୋଭିସ୍ ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିଯା
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ପୂଜିଲେ, କାରଣ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମନ୍ଦିରେ ପ୍ରିୟା।
ଭଗଵନ୍ ନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାହଂ ପିତା ମେ ତ୍ଵ୍ ଅଗ୍ରଣୀର୍ ଗୃହେ ସ ପ୍ରଭୁର୍ ମମ ଦାନେ ଵୈ କନ୍ଯାହଂ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵ
'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ମୋ ପିତା ଘରର ମୁଖ୍ୟ। ମୋ ବିବାହ ଦେବାର ଅଧିକାର ତାଙ୍କର; ମୁଁ ଏଉଁ କନ୍ୟା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ଗତ୍ଵା ଯାଚସ୍ଵ ପିତରଂ ମମ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ସ ଚେଦ୍ ଦଦାତି ମାଂ ଵିପ୍ର ତୁଭ୍ଯଂ ତଦ୍ ଉଚିତଂ ମମ
ମୋ ପିତା ଶୈଳେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯାଇ ଅନୁରୋଧ କର। ସେ ଯଦି ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେଇବେ, ତେବେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ହେବ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵସ୍ ତଥୈଵ ଵିକୃତଃ ପ୍ରଭୁଃ ଉଵାଚ ଶୈଲରାଜାନଂ ସୁତାଂ ମେ ଯଚ୍ଛ ଶୈଲରାଟ୍
ତାପରେ, ଭଗବାନ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଥିବାବେଳେ, ଶୈଳରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ଶୈଳରାଜ, ମୋ ଝିଅକୁ ଦେଇଦିଅ।"
ସ ତଂ ଵିକୃତରୂପେଣ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରୁଦ୍ରମ୍ ଅଥାଵ୍ଯଯମ୍ ଭୀତଃ ଶାପାଚ୍ ଚ ଵିମନା ଇଦଂ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଶୈଳରାଜ ତାଙ୍କୁ ଅଜନା ରୂପରେ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଶାପର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ:
ଭଗଵନ୍ ନାଵମନ୍ଯେ ଽହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଭୁଵି ଦେଵତାଃ ମନୀଷିତଂ ତୁ ଯତ୍ ପୂର୍ଵଂ ତଚ୍ ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାମତେ
ଭଗବାନ, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରେନି। କିନ୍ତୁ, ମହାବୁଦ୍ଧି, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ସ୍ଵଯଂଵରୋ ମେ ଦୁହିତୁର୍ ଭଵିତା ଵିପ୍ରପୂଜିତଃ ଵରଯେଦ୍ ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ସ ଭର୍ତାସ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ଝିଅ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱୟଂବର ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ। ସେଠାରେ ଝିଅ ଯାହାକୁ ନିଜେ ଚୟନ କରିବେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହେବ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୈଲଵଚନଂ ଭଗଵାନ୍ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ ଦେଵ୍ଯାଃ ସମୀପମ୍ ଆଗତ୍ଯ ଇଦମ୍ ଆହ ମହାମନାଃ
ଶୈଳରାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ମହାମନା ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ: