କିମର୍ଥଂ ସ ଭଵୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ ଜଘାନ ଯଜ୍ଞଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈର୍ ଅଲଂକୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ ଭବ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନାଶ କରିଥିଲେ?
ନ ହ୍ଯ୍ ଅଲ୍ପଂ କାରଣଂ ତତ୍ର ପ୍ରଭୋ ମନ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ବ୍ରୂହି ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ କାରଣଟି ଅପରିଗଣ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଆମେ ଭାବୁନାହିଁ; ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ—ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ ଅଧିକ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯାସନ୍ନ୍ ଅଷ୍ଟ କନ୍ଯା ଯାଶ୍ ଚୈଵଂ ପତିସଂଗତାଃ ସ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଗୃହେଭ୍ଯଶ୍ ଚାନୀଯ ତାଃ ପିତାଭ୍ଯର୍ଚଯଦ୍ ଗୃହେ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅଷ୍ଟ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେମାନେ ପତିଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ନିଜ ଘରୁ ଆଣି, ପିତା ସେମାନେକୁ ନିଜ ଘରେ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ତତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯର୍ଚିତା ଵିପ୍ରା ନ୍ଯଵସଂସ୍ ତାଃ ପିତୁର୍ ଗୃହେ ତାସାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସତୀ ନାମ ପତ୍ନୀ ଯା ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ଵୈ
ସମ୍ମାନ ପାଇବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା ସତୀ ନାମରେ, ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ।
ନାଜୁହାଵାତ୍ମଜାଂ ତାଂ ଵୈ ଦକ୍ଷୋ ରୁଦ୍ରମ୍ ଅଭିଦ୍ଵିଷନ୍ ଅକରୋତ୍ ସଂନତିଂ ଦକ୍ଷେ ନ ଚ କାଂଚିନ୍ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଦକ୍ଷ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରି, ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେନି; ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କୌଣସି ସମ୍ମାନ ଦିଆଗଲାନି।
ଜାମାତା ଶ୍ଵଶୁରେ ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ତେଜସି ସ୍ଥିତଃ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତୀ ସର୍ଵାସ୍ ତାସ୍ ତୁ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପିତୁର୍ ଗୃହମ୍
ଜାମାତା, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ତେଜରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ; ଏହି ଜାଣି, ସତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଜଗାମ ସାପ୍ଯ୍ ଅନାହୂତା ସତୀ ତୁ ସ୍ଵପିତୁର୍ ଗୃହମ୍ ତାଭ୍ଯୋ ହୀନାଂ ପିତା ଚକ୍ରେ ସତ୍ଯାଃ ପୂଜାମ୍ ଅସଂମତାମ୍ ତତୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ସା ପିତରଂ ଦେଵୀ କ୍ରୋଧସମାକୁଲା
ସତୀ, ଆମନ୍ତ୍ରଣ ନ ମିଳିଲା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ପିତା ସତୀକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଯାହାକୁ ସତୀ ଅପସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଵୀଯସୀଭ୍ଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାହଂ କିଂ ନ ପୂଜସି ମାଂ ପ୍ରଭୋ ଅସତ୍କୃତାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଂ ଯଃ କୃତଵାନ୍ ଅସି ଗର୍ହିତାମ୍ ଅହଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଵରିଷ୍ଠା ଚ ମାଂ ତ୍ଵଂ ସତ୍କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ମୁଁ ଅନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ତେବେ ମୋତେ କାହିଁକି ସମ୍ମାନ କରୁନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ? ତୁମେ ମୋତେ ଅସମ୍ମାନ ଓ ନିନ୍ଦାସ୍ପଦ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖିଛ; ମୁଁ ଜେଷ୍ଠା ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଏନାଂ ଦକ୍ଷଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦକ୍ଷ ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ସତୀକୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵରିଷ୍ଠାଶ୍ ଚ ପୂଜ୍ଯା ବାଲାଃ ସୁତା ମମ ତାସାଂ ଯେ ଚୈଵ ଭର୍ତାରସ୍ ତେ ମେ ବହୁମତାଃ ସତି
ମୋ ଯେଉଁ କନ୍ୟାମାନେ ଉତ୍ତମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତାଙ୍କ ପତିମାନେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ସତୀ; ସେମାନେ ମୋ ପାଖରେ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟବାନ।
ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାଶ୍ ଚ ଵ୍ରତସ୍ଥାଶ୍ ଚ ମହାଯୋଗାଃ ସୁଧାର୍ମିକାଃ ଗୁଣୈଶ୍ ଚୈଵାଧିକାଃ ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାତ୍ ସତି
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ମହାଯୋଗୀ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମୀ, ଗୁଣରେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ—ତ୍ରୟମ୍ବକ ଛଡ଼ା, ହେ ସତୀ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଽତ୍ରିଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ ଚ ଅଙ୍ଗିରାଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ ଭୃଗୁର୍ ମରୀଚିଶ୍ ଚ ତଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜାମାତରୋ ମମ
ବଶିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଭୃଗୁ ଓ ମରୀଚି—ଏମାନେ ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜାମାତା।
ତୈଶ୍ ଚାପି ସ୍ପର୍ଧତେ ଶର୍ଵଃ ସର୍ଵେ ତେ ଚୈଵ ତଂ ପ୍ରତି ତେନ ତ୍ଵାଂ ନ ବୁଭୂଷାମି ପ୍ରତିକୂଲୋ ହି ମେ ଭଵଃ
ଶର୍ବ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେନି—ଭବ ମୋ ପାଖରେ ବିରୋଧୀ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵାଂସ୍ ତଦା ଦକ୍ଷଃ ସଂପ୍ରମୂଢେନ ଚେତସା ଶାପାର୍ଥମ୍ ଆତ୍ମନଶ୍ ଚୈଵ ଯେନୋକ୍ତା ଵୈ ମହର୍ଷଯଃ ତଥୋକ୍ତା ପିତରଂ ସା ଵୈ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦେଵୀ ତମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି, ଦକ୍ଷ ଭ୍ରମିତ ମନ ନେଇ, ନିଜକୁ ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଥିଲେ। ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଦେବୀ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାଙ୍ମନଃକର୍ମଭିର୍ ଯସ୍ମାଦ୍ ଅଦୁଷ୍ଟାଂ ମାଂ ଵିଗର୍ହସି ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଯଜାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ଦେହମ୍ ଇମଂ ତାତ ତଵାତ୍ମଜମ୍
ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷ ନ ଦେଖି ବାକ୍ୟ, ଚିନ୍ତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପରାଧ ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ବାପା, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ।
ତତସ୍ ତେନାପମାନେନ ସତୀ ଦୁଃଖାଦ୍ ଅମର୍ଷିତା ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚନଂ ଦେଵୀ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସ୍ଵଯଂଭୁଵେ
ତାପରେ, ଏହି ଅପମାନରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ଦେବୀ ନମ୍ରତାରେ ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କଥା କହିଲେ।
ଯେନାହମ୍ ଅପଦେହା ଵୈ ପୁନର୍ ଦେହେନ ଭାସ୍ଵତା ତତ୍ରାପ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅସଂମୂଢା ସଂଭୂତା ଧାର୍ମିକୀ ପୁନଃ ଗଚ୍ଛେଯଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀତ୍ଵଂ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯୈଵ ଧୀମତଃ
ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଛି, ସେହି ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ ଅବିବ୍ରାନ୍ତ ଓ ଧର୍ମିକ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେବି, ଏବଂ ପୁନି ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେବି।
ତତ୍ରୈଵାଥ ସମାସୀନା ରୁଷ୍ଟାତ୍ମାନଂ ସମାଦଧେ ଧାରଯାମ୍ ଆସ ଚାଗ୍ନେଯୀଂ ଧାରଣାମ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି
ସେଠି ବସିଥିବା ଦେବୀ ରୁଷ୍ଟ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଆଗ୍ନି ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ମନରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵାତ୍ମାନମ୍ ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତଃ ସର୍ଵାଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଵିନିଃସୃତ୍ଯ ଵହ୍ନିର୍ ଭସ୍ମ ଚକାର ତାମ୍
ତାପରେ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଉତ୍ଥାପନ କରି, ବାୟୁରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି, ଅଗ୍ନି ତାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।
ତଦ୍ ଉପଶ୍ରୁତ୍ଯ ନିଧନଂ ସତ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ସ ଶୂଲଧୃକ୍ ସଂଵାଦଂ ଚ ତଯୋର୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ଶଂକରଃ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ଵିନାଶାଯ ଚୁକୋପ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ସତୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ ଶଂକର ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଡକ୍ଷଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଅଵମତା ଦକ୍ଷ ସହସୈଵାଗତା ସତୀ ପ୍ରଶସ୍ତାଶ୍ ଚେତରାଃ ସର୍ଵାସ୍ ତ୍ଵତ୍ସୁତା ଭର୍ତୃଭିଃ ସହ
ସତୀ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଅବମାନ ପାଇଲେ, ତୁମର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କନ୍ୟା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ ଶୁଭ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଵୈଵସ୍ଵତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପୁନର୍ ଏତେ ମହର୍ଷଯଃ ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିତୀଯେ ଵୈ ତଵ ଯଜ୍ଞେ ହ୍ଯ୍ ଅଯୋନିଜାଃ
ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ ବୈବସ୍ୱତ ଯୁଗ ଆସିବ, ଏହି ମହାଋଷିମାନେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ଆଉ ଏକଥର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଗର୍ଭରୁ ନୁହେଁ।
ହୁତେ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସତ୍ତ୍ରେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ଅଭିଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ସପ୍ତର୍ଷୀନ୍ ଦକ୍ଷଂ ସୋ ଽଭ୍ଯଶପତ୍ ପୁନଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ହେବାବେଳେ, ଡକ୍ଷ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେକୁ ଡାକି, ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଭଵିତା ମାନୁଷୋ ରାଜା ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ ପୌତ୍ରଃ ପୁତ୍ରଶ୍ ଚାପି ପ୍ରଚେତସଃ
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ଏକ ମାନବ ରାଜା ହେବେ, ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କର ଓ ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ପୁଅ।
ଦକ୍ଷ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ନାମ୍ନା ତ୍ଵଂ ମାରିଷାଯାଂ ଜନିଷ୍ଯସି କନ୍ଯାଯାଂ ଶାଖିନାଂ ଚୈଵ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈ ଚାକ୍ଷୁଷାନ୍ତରେ
ଚାକ୍ଷୁଷ ଅନ୍ତରାଳ ଆସିଲେ, ତୁମେ ମାରିଷା, ଗଛମାନଙ୍କର କନ୍ୟା, ଠାରୁ 'ଡକ୍ଷ' ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେବ।
ଅହଂ ତତ୍ରାପି ତେ ଵିଘ୍ନମ୍ ଆଚରିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ମତେ ଧର୍ମକାମାର୍ଥଯୁକ୍ତେଷୁ କର୍ମସ୍ଵ୍ ଇହ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଠି ମଧ୍ୟ, ମୂଢ଼ ଚିତ୍ତ, ମୁଁ ତୁମର ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସଂପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୁନିପୁନି ବାଧା ଦେବି।
ତତୋ ଵୈ ଵ୍ଯାହୃତୋ ଦକ୍ଷୋ ରୁଦ୍ରଂ ସୋ ଽଭ୍ଯଶପତ୍ ପୁନଃ
ତାପରେ ଡକ୍ଷ, ଏପରି କହି, ପୁନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ମତ୍କୃତେ କ୍ରୂର ଋଷୀନ୍ ଵ୍ଯାହୃତଵାନ୍ ଅସି ତସ୍ମାତ୍ ସାର୍ଧଂ ସୁରୈର୍ ଯଜ୍ଞେ ନ ତ୍ଵାଂ ଯକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କ୍ରୂରତାରେ ଋଷିମାନେକୁ କଠୋର କଥା କହିଛ, ସେହିପାଇଁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ଅହୁତି ଦେବେନାହିଁ।
କୃତ୍ଵାହୁତିଂ ତଵ କ୍ରୂର ଅପଃ ସ୍ପୃଶନ୍ତି କର୍ମସୁ ଇହୈଵ ଵତ୍ସ୍ଯସେ ଲୋକେ ଦିଵଂ ହିତ୍ଵାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍ ତତୋ ଦେଵୈସ୍ ତୁ ତେ ସାର୍ଧଂ ନ ତୁ ପୂଜା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମକୁ ଅହୁତି ଦେଇ, କ୍ରୂର ତୁମେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ; ତୁମେ ଏହି ଲୋକରେ ଯୁଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହିବ, ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି, ଦେବମାନେ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇବେନାହିଁ।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଂ ତୁ ଦେଵାନାଂ ତେ ଚାପ୍ଯ୍ ଏକତ୍ର ଭୁଞ୍ଜତେ ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ସହିତସ୍ ତୈସ୍ ତୁ ତତୋ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୃଥକ୍
ଦେବମାନେ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀରେ ଏକସାଥି ଭୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନେ ସହିତ ଖାଇବିନାହିଁ; ମୁଁ ଅଲଗା ଭୋଗ କରିବି।