ଧ୍ରୁଵାଧାରାଣ୍ଯ୍ ଅଶେଷାଣି ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ମୁନିସତ୍ତମାଃ ତ୍ରୁଟ୍ଯଦ୍ରଶ୍ମିନିବନ୍ଧୀନି ବନ୍ଧନାନି ଅଧୋ ଯଯୁଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତ ଧ୍ରୁବ ଆଧାର ଓ ନିବାସସ୍ଥଳୀ, ଯାହା ରଶ୍ମିରେ ବନ୍ଧା ଥିଲା, ଭାଙ୍ଗି ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵେଗଭ୍ରମଣସଂପାତଵାଯୁକ୍ଷିପ୍ତାଃ ସହସ୍ରଶଃ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତ ମହାମେଘା ଘୋରାରାଵଵିରାଵିଣଃ
ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ବାତାସରେ ହଜାର ହଜାର ବଡ଼ ମେଘ ଉଡ଼ିଗଲା, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।
ଭାସ୍ଵଦ୍ଭ୍ରମଣଵିଭ୍ରାନ୍ତଭୂମ୍ଯାକାଶରସାତଲମ୍ ଜଗଦ୍ ଆକୁଲମ୍ ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ତଦାସୀନ୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ତାହାର ତେଜର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ପାତାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯିଲା।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଆକୁଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭ୍ରମମାଣଂ ସୁରର୍ଷଯଃ ଦେଵାଶ୍ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ସାର୍ଧଂ ଭାସ୍ଵନ୍ତମ୍ ଅଭିତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ
ତିନି ଲୋକ ଏପରି ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଦେଖି, ଦେବ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ତେଜୋମୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଆଦିଦେଵୋ ଽସି ଦେଵାନାଂ ଜାତସ୍ ତ୍ଵଂ ଭୂତଯେ ଭୁଵଃ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାଲେଷୁ ତ୍ରିଧା ଭେଦେନ ତିଷ୍ଠସି
ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ଆଦିଦେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର ସମୟରେ ତୁମେ ତିନି ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛ।
ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଽସ୍ତୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଘର୍ମଵର୍ଷଦିଵାକର ଇନ୍ଦ୍ରାଦଯସ୍ ତଦା ଦେଵା ଲିଖ୍ଯମାନମ୍ ଅଥାସ୍ତୁଵନ୍
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ତୁମେ ଘର୍ମ ଓ ବର୍ଷା ଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ। ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ତୁମର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ।
ଜଯ ଦେଵ ଜଗତ୍ସ୍ଵାମିଞ୍ ଜଯାଶେଷଜଗତ୍ପତେ ଋଷଯଶ୍ ଚ ତତଃ ସପ୍ତ ଵସିଷ୍ଠାତ୍ରିପୁରୋଗମାଃ
ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ତୁମକୁ ବିଜୟ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ତୁମକୁ ବିଜୟ ହେଉ। ଏହା ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅତ୍ରି ଆଦି ସାତି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଵସ୍ତୀତିଵାଦିନଃ ଵେଦୋକ୍ତିଭିର୍ ଅଥାଗ୍ର୍ଯାଭିର୍ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ ଚ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶବ୍ଦ କହି, ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଭାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅଗ୍ନିର୍ ଆଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭାସ୍ଵନ୍ତଂ ଲିଖ୍ଯମାନଂ ମୁଦା ଯୁତାଃ ତ୍ଵଂ ନାଥ ମୋକ୍ଷିଣାଂ ମୋକ୍ଷୋ ଧ୍ଯେଯସ୍ ତ୍ଵଂ ଧ୍ଯାନିନାଂ ପରଃ
ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଙ୍କିତ ହେଉଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ନାଥ, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧ୍ୟାନ୍ୟ।
ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କର୍ମକାଣ୍ଡଵିଵର୍ତିନାମ୍ ସଂପୂଜ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ ତୁ ଦେଵେଶ ଶଂ ନୋ ଽସ୍ତୁ ଜଗତାଂ ପତେ
କର୍ମର ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ମୁକ୍ତିର ପଥ। ଦେବମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ। ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ହେଉ।
ଶଂ ନୋ ଽସ୍ତୁ ଦ୍ଵିପଦେ ନିତ୍ଯଂ ଶଂ ନଶ୍ ଚାସ୍ତୁ ଚତୁଷ୍ପଦେ ତତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ
ଦୁଇ ପାଏ ଚଲୁଥିବା ଆମ ପାଇଁ ସଦା ଶାନ୍ତି ହେଉ, ଚାରି ପାଏ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହେଉ। ଏହା ପରେ ବିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ—
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସର୍ଵେ ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରଣତା ରଵିମ୍ ଊଚୁସ୍ ତେ ଵିଵିଧା ଵାଚୋ ମନଃଶ୍ରୋତ୍ରସୁଖାଵହାଃ
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ମିଠା କଥା କହିଲେ।
ସହ୍ଯଂ ଭଵତୁ ତେଜସ୍ ତେ ଭୂତାନାଂ ଭୂତଭାଵନ ତତୋ ହାହାହୂହୂଶ୍ ଚୈଵ ନାରଦସ୍ ତୁମ୍ବୁରୁସ୍ ତଥା
ଭୂତମାନଙ୍କୁ ତୁମ ତେଜ ଭୋଗ୍ୟ ହେଉ। ଏହା ପରେ ହାହା, ହୂହୂ, ନାରଦ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁ—
ଉପଗାଯିତୁମ୍ ଆରବ୍ଧା ଗାନ୍ଧର୍ଵକୁଶଲା ରଵିମ୍ ଷଡ୍ଜମଧ୍ଯମଗାନ୍ଧାରଗାନତ୍ରଯଵିଶାରଦାଃ
ଗାନ୍ଧର୍ବ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ସେମାନେ, ଷଡ୍ଜ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଗାନ୍ଧାର ତିନି ରାଗରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମୂର୍ଛନାଭିଶ୍ ଚ ତାଲୈଶ୍ ଚ ସଂପ୍ରଯୋଗୈଃ ସୁଖପ୍ରଦମ୍ ଵିଶ୍ଵାଚୀ ଚ ଘୃତାଚୀ ଚ ଉର୍ଵଶ୍ଯ୍ ଅଥ ତିଲୋତ୍ତମାଃ
ମୂର୍ଚ୍ଛନା, ତାଳ ଓ ସୁର ମିଶାଇ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ଘୃତାଚୀ, ଉର୍ବଶୀ ଓ ତିଲୋତ୍ତମା—
ମେନକା ସହଜନ୍ଯା ଚ ରମ୍ଭା ଚାପ୍ସରସାଂ ଵରା ନନୃତୁର୍ ଜଗତାମ୍ ଈଶେ ଲିଖ୍ଯମାନେ ଵିଭାଵସୌ
ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା ଓ ରମ୍ଭା, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଗତ୍ର ନାଥଙ୍କ ଆଗରେ, ଅଙ୍କିତ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ଭାଵହାଵଵିଲାସାଦ୍ଯାନ୍ କୁର୍ଵତ୍ଯୋ ଽଭିନଯାନ୍ ବହୂନ୍ ପ୍ରାଵାଦ୍ଯନ୍ତ ତତସ୍ ତତ୍ର ଵୀଣା ଵେଣ୍ଵାଦିଝର୍ଝରାଃ
ଭାବ, ହାଭ ଓ ଭଙ୍ଗିମା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଅଭିନୟ କରି, ସେମାନେ ଗାଇଲେ। ଏହା ପରେ ସେଠାରେ ବୀଣା, ବାଁସୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜିଲା।
ପଣଵାଃ ପୁଷ୍କରାଶ୍ ଚୈଵ ମୃଦଙ୍ଗାଃ ପଟହାନକାଃ ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯଃ ଶଙ୍ଖାଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ପଣବ, ପୁଷ୍କର, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଟହ, ଅନକ, ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ଶଂଖ—ଶତେ ଓ ସହସ୍ରେ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା।
ଗାଯଦ୍ଭିଶ୍ ଚୈଵ ନୃତ୍ଯଦ୍ଭିର୍ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଅପ୍ସରୋଗଣୈଃ ତୂର୍ଯଵାଦିତ୍ରଘୋଷୈଶ୍ ଚ ସର୍ଵଂ କୋଲାହଲୀକୃତମ୍
ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାଇ ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତତଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମମୂର୍ତଯଃ ଲିଖ୍ଯମାନଂ ସହସ୍ରାଂଶୁଂ ପ୍ରଣେମୁଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ହାତ ଜୋଡି ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାଇ, ଅଙ୍କିତ ହେଉଥିବା ସହସ୍ରକିରଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତତଃ କୋଲାହଲେ ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଦେଵସମାଗମେ ତେଜସଃ ଶାତନଂ ଚକ୍ରେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଶନୈଃ ଶନୈଃ
ସେଇ କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠି ହୋଇଥିବାବେଳେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଧୀରେ ଧୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତେଜ କମେଇଲେ।
ଆଜାନୁଲିଖିତଶ୍ ଚାସୌ ନିପୁଣଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ୍ ତୁ ଲିଖନଂ ତତସ୍ ତେନାଵତାରିତଃ
ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିପୁଣତାରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇ ଚିତ୍ର ଆଞ୍ଜଳି ଯାଏଁ ପହଞ୍ଚିଲା, ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଅଙ୍କନକୁ ପସନ୍ଦ କଲେନି, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ନ ତୁ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତଂ ରୂପଂ ତେଜସୋ ହନନେନ ତୁ କାନ୍ତାତ୍ କାନ୍ତତରଂ ରୂପମ୍ ଅଧିକଂ ଶୁଶୁଭେ ତତଃ
ତାହାର ତେଜ ହ୍ରାସ ହେଲା ବୋଲି ତାହାର ରୂପ କମି ଯାଇନାହିଁ; ବରଂ, ପୂର୍ବରୁଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଏକ ରୂପ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଦେଖାଦେଲା।
ଇତି ହିମଜଲଘର୍ମକାଲହେତୋର୍ ହରକମଲାସନଵିଷ୍ଣୁସଂସ୍ତୁତସ୍ଯ ତଦୁପରି ଲିଖନଂ ନିଶମ୍ଯ ଭାନୋର୍ ଵ୍ରଜତି ଦିଵାକରଲୋକମ୍ ଆଯୁଷୋ ଽନ୍ତେ
ଏଭଳି ହିମ, ଜଳ, ତାପ ଓ କାଳର କାରଣରୁ, ଯାହାକୁ ହର, କମଳାସନ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ଉପରେ ଲିଖାଯାଇଥିବା ଉକ୍ତିକୁ ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟର ଶେଷରେ ଦିନାକର ଲୋକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଜନ୍ମ ରଵେଃ ପୂର୍ଵଂ ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ରୂପଂ ଚ ପରମଂ ତସ୍ଯ ମଯା ସଂପରିକୀର୍ତିତମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି ଭାବେ ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା; ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ଭୂଯୋ ଽପି କଥଯାସ୍ମାକଂ କଥାଂ ସୂର୍ଯସମାଶ୍ରିତାମ୍ ନ ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛାମଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତସ୍ ତାଂ କଥାଂ ଶୁଭାମ୍
ଆମେ ପୁନିଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଏହି ଶୁଭ କଥା ଶୁଣିଲେ ଆମର ମନ ତୃପ୍ତି ହୁଏନାହିଁ।
ଯୋ ଽଯଂ ଦୀପ୍ତୋ ମହାତେଜା ଵହ୍ନିରାଶିସମପ୍ରଭଃ ଏତଦ୍ ଵେଦିତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ପ୍ରଭାଵୋ ଽସ୍ଯ କୁତଃ ପ୍ରଭୋ
ଏହି ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବଡ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅଗ୍ନିର ଅନେକ ଆଲୋକ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତମୋଭୂତେଷୁ ଲୋକେଷୁ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ ପ୍ରକୃତେର୍ ଗୁଣହେତୁସ୍ ତୁ ପୂର୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଅଜାଯତ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଅହଂକାରସ୍ ତତୋ ଜାତୋ ମହାଭୂତପ୍ରଵର୍ତକଃ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିର୍ ଆପଃ ଖଂ ଭୂମିସ୍ ତତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଣ୍ଡମ୍ ଅଜାଯତ
ତାହାପରେ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତକୁ ଚଳାଏ; ତାପରେ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଣ୍ଡେ ତ୍ଵ୍ ଇମେ ଲୋକାଃ ସପ୍ତ ଚୈଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ପୃଥିଵୀ ସପ୍ତଭିର୍ ଦ୍ଵୀପୈଃ ସମୁଦ୍ରୈଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତଭିଃ
ସେହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଏହି ସାତଟି ଲୋକ ବସିଛି, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଅଛି।