କିଂ ମାରଯସି ଗର୍ଭାଣ୍ଡମ୍ ଇତି ନିତ୍ଯୋପଵାସିନୀ ସା ଚ ତଂ ପ୍ରାହ ଗର୍ଭାଣ୍ଡମ୍ ଏତତ୍ ପଶ୍ଯେତି କୋପନା ନ ମାରିତଂ ଵିପକ୍ଷାଣାଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଏଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସଦା ଉପବାସରେ ଥିବା ଅଦିତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଡିଅଁଡ଼କୁ କାହିଁକି ମୃତ ବୋଲୁଛ? ଦେଖ, ଏହି ଡିଅଁଡ଼ ଏଠି ଅଛି, ଏହା ମୃତ ହୋଇନାହିଁ; ଶତ୍ରୁମାନେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବେ।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତଂ ତଦା ଗର୍ଭମ୍ ଉତ୍ସସର୍ଜ ସୁରାରଣିଃ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ତେଜୋଭିଃ ପତ୍ଯୁର୍ ଵଚନକୋପିତା
ଏଭଳି କହି, ପତିଙ୍କର କଥାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ସୁରାରଣୀ ତାହା ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯାହା ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଶ୍ଯପୋ ଗର୍ଭମ୍ ଉଦ୍ଯଦ୍ଭାସ୍କରଵର୍ଚସମ୍ ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଗ୍ଭିର୍ ଆଦ୍ଯାଭିର୍ ଆଦରାତ୍
ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଗର୍ଭକୁ ଦେଖି, କଶ୍ୟପ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆଦର ସହିତ ପ୍ରାଚୀନ ଶବ୍ଦରେ ତାହାର ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନଃ ସ ତଦା ଗର୍ଭାଣ୍ଡାତ୍ ପ୍ରକଟୋ ଽଭଵତ୍ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରସଵର୍ଣାଭସ୍ ତେଜସା ଵ୍ଯାପ୍ତଦିଙ୍ମୁଖଃ
ସ୍ତୁତି ପାଇଁଥିବାବେଳେ, ସେ ଗର୍ଭାଣ୍ଡରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ତେଜ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଇ ତେଜ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷାଦ୍ ଆଭାଷ୍ଯ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ ସତୋଯମେଘଗମ୍ଭୀରା ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ତାପରେ ଆକାଶରୁ, ବର୍ଷାଘନ ପରି ଗଭୀର ଧ୍ୱନିରେ ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ କଶ୍ୟପ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।
ମାରିତଂତେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଏତଦ୍ ଅଣ୍ଡଂ ତ୍ଵଯାଦିତେଃ ତସ୍ମାନ୍ ମୁନେ ସୁତସ୍ ତେ ଽଯଂ ମାର୍ତଣ୍ଡାଖ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୁନି, ତୁମେ ଏହି ଡିଅଁଡ଼କୁ ମୃତ ବୋଲି କହିଛ; ତେଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଏହି ପୁଅ ତୁମର, ମାର୍ତଣ୍ଡ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।'
ହନିଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସୁରାଂଶ୍ ଚାଯଂ ଯଜ୍ଞଭାଗହରାନ୍ ଅରୀନ୍ ଦେଵା ନିଶମ୍ଯେତି ଵଚୋ ଗଗନାତ୍ ସମୁପାଗତମ୍
'ଏହିଁ ଅସୁରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଛିନିନେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେବେ।' ଏହି ଆକାଶବାଣୀକୁ ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷମ୍ ଅତୁଲଂ ଯାତା ଦାନଵାଶ୍ ଚ ହତୌଜସଃ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦୈତେଯାନ୍ ଆଜୁହାଵ ଶତକ୍ରତୁଃ
ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଅପୂର୍ବ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ।
ସହ ଦେଵୈର୍ ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ଦାନଵାଶ୍ ଚ ତମ୍ ଅଭ୍ଯଯୁଃ ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଘୋରଂ ଦେଵାନାମ୍ ଅସୁରୈଃ ସହ
ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ଦାନବମାନେ ଆସିଲେ; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟିସଂଦୀପ୍ତସମସ୍ତଭୁଵନାନ୍ତରମ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ଭଗଵତା ମାର୍ତଣ୍ଡେନ ନିରୀକ୍ଷିତାଃ
ସେଠାରେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଏହି ସବୁକୁ ଭଗବାନ୍ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତେଜସା ଦହ୍ଯମାନାସ୍ ତେ ଭସ୍ମୀଭୂତା ମହାସୁରାଃ ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷମ୍ ଅତୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ
ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦହିଯାଇ, ବଡ଼ ଅସୁରମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ ତେଜସାଂ ଯୋନିଂ ମାର୍ତଣ୍ଡମ୍ ଅଦିତିଂ ତଥା ସ୍ଵାଧିକାରାଂସ୍ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଯଜ୍ଞଭାଗାଂଶ୍ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍
ସେମାନେ ତେଜର ଉତ୍ସ ମାର୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏଭଳି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଧିକାର ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପୁନି ପାଇଲେ।
ଭଗଵାନ୍ ଅପି ମାର୍ତଣ୍ଡଃ ସ୍ଵାଧିକାରମ୍ ଅଥାକରୋତ୍ କଦମ୍ବପୁଷ୍ପଵଦ୍ ଭାସ୍ଵାନ୍ ଅଧଶ୍ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ରଶ୍ମିଭିଃ ଵୃତୋ ଽଗ୍ନିପିଣ୍ଡସଦୃଶୋ ଦଧ୍ରେ ନାତିସ୍ଫୁଟଂ ଵପୁଃ
ଭଗବାନ୍ ମାର୍ତଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଧିକାର ଗ୍ରହଣ କଲେ; କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଗୁଛ ପରି ଉପରେ ଓ ତଳେ କିରଣରେ ଘିରିଥିଲେ, ଅଗ୍ନିର ଗୋଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇନଥିଲା।
କଥଂ କାନ୍ତତରଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ରୂପଂ ସଂଲବ୍ଧଵାନ୍ ରଵିଃ କଦମ୍ବଗୋଲକାକାରଂ ତନ୍ ମେ ବ୍ରୂହି ଜଗତ୍ପତେ
'ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଲାଗିଲେ, କଦମ୍ବ ଗୋଲାକ ଆକୃତି ହେଲେ? ଏହା ମୋତେ କୁହ, ଜଗତ୍ପତି।'
ତ୍ଵଷ୍ଟା ତସ୍ମୈ ଦଦୌ କନ୍ଯାଂ ସଂଜ୍ଞାଂ ନାମ ଵିଵସ୍ଵତେ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନମ୍ର ହୋଇ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ।
ତ୍ରୀଣ୍ଯ୍ ଅପତ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅସୌ ତସ୍ଯାଂ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଗୋପତିଃ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ସୁମହାଭାଗୌ କନ୍ଯାଂ ଚ ଯମୁନାଂ ତଥା
ଗୋପତି ସଞ୍ଜ୍ଞାରେ ତିନି ଜଣ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ: ଦୁଇ ଜଣ ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ଏବଂ ଏକ ଝିଅ, ଯାହା ଯମୁନା।
ଯତ୍ ତେଜୋ ଽଭ୍ଯଧିକଂ ତସ୍ଯ ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ ତେନାତିତାପଯାମ୍ ଆସ ତ୍ରୀଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ସଚରାଚରାନ୍
ମାର୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କର ତେଜ ଏତେ ବେଶି ଥିଲା, ସେ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତକୁ ତାପି ଦେଲେ।
ତଦ୍ ରୂପଂ ଗୋଲକାକାରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଜ୍ଞା ଵିଵସ୍ଵତଃ ଅସହନ୍ତୀ ମହତ୍ ତେଜଃ ସ୍ଵାଂ ଛାଯାଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କର ଗୋଲାକାର ରୂପ ଦେଖି, ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ତେଜ ସହିପାରିଲେନି, ତେଣୁ ନିଜ ଛାୟାକୁ କହିଲେ।
ଅହଂ ଯାସ୍ଯାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ଭଵନଂ ପିତୁଃ ନିର୍ଵିକାରଂ ତ୍ଵଯାତ୍ରୈଵ ସ୍ଥେଯଂ ମଚ୍ଛାସନାଚ୍ ଛୁଭେ
ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଏଠି ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବରେ ରୁହିବା, ହେ ଶୁଭେ।
ଇମୌ ଚ ବାଲକୌ ମହ୍ଯଂ କନ୍ଯା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ ସଂଭାଵ୍ଯା ନୈଵ ଚାଖ୍ଯେଯମ୍ ଇଦଂ ଭଗଵତେ ତ୍ଵଯା
ଏହି ଦୁଇଟି ପୁଅ ଏବଂ ଏହି ଶୋଭାମୟୀ ଝିଅ ମୋର ବୋଲି ଭାବିବା; ଏହି କଥା କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କୁହିବା ନାହିଁ।
ଆ କଚଗ୍ରହଣାଦ୍ ଦେଵି ଆ ଶାପାନ୍ ନୈଵ କର୍ହିଚିତ୍ ଆଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ମତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଗମ୍ଯତାଂ ଯତ୍ର ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ହେ ଦେବୀ, କେଶ ଧରାଯିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶାପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନସ୍କାମନା ତୁମକୁ କହିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠି ଯାଅ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ଵ୍ରୀଡିତା ସଂଜ୍ଞା ଜଗାମ ପିତୃମନ୍ଦିରମ୍ ଵତ୍ସରାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଵସମାନା ପିତୁର୍ ଗୃହେ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ବସିଲେ।
ଭର୍ତୁଃ ସମୀପଂ ଯାହୀତି ପିତ୍ରୋକ୍ତା ସା ପୁନଃ ପୁନଃ ଆଗଚ୍ଛଦ୍ ଵଡଵା ଭୂତ୍ଵା କୁରୂନ୍ ଅଥୋତ୍ତରାଂସ୍ ତତଃ
ପିତା ବାରମ୍ବାର କହିଲେ—'ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଯାଅ'—ସେ ଏକ ଘୋଡ଼ି ହୋଇ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ତେପେ ତପଃ ସାଧ୍ଵୀ ନିରାହାରା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ପିତୁଃ ସମୀପଂ ଯାତାଯାଂ ସଂଜ୍ଞାଯାଂ ଵାକ୍ଯତତ୍ପରା
ସେଠାରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନିରାହାରେ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାପରେ, ଚାୟା ତାଙ୍କ କଥାକୁ ମନରେ ରଖି ରହିଲେ।
ତଦ୍ରୂପଧାରିଣୀ ଛାଯା ଭାସ୍କରଂ ସମୁପସ୍ଥିତା ତସ୍ଯାଂ ଚ ଭଗଵାନ୍ ସୂର୍ଯଃ ସଂଜ୍ଞେଯମ୍ ଇତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ଚାୟା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭାସ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ବୋଲି ଭାବି, ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ତଥୈଵ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ କନ୍ଯକାଂ ତଥା ସଂଜ୍ଞା ତୁ ପାର୍ଥିଵୀ ତେଷାମ୍ ଆତ୍ମଜାନାଂ ତଥାକରୋତ୍
ସେଭଳି ଭାବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଏବଂ ଏକ ଝିଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ସେମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ଶିଶୁ କଲେ।
ସ୍ନେହଂ ନ ପୂର୍ଵଜାତାନାଂ ତଥା କୃତଵତୀ ତୁ ସା ମନୁସ୍ ତତ୍ କ୍ଷାନ୍ତଵାଂସ୍ ତସ୍ଯା ଯମସ୍ ତସ୍ଯା ନ ଚକ୍ଷମେ
ସେ ପରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପିଲାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବାମାନେ ପରି ସମାନ ସ୍ନେହ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ମନୁ ଏହାକୁ ଖ୍ଷମା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଖ୍ଷମା କଲେ ନାହିଁ।
ବହୁଧା ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ ତୁ ପିତୁଃ ପତ୍ଯା ସୁଦୁଃଖିତଃ ସ ଵୈ କୋପାଚ୍ ଚ ବାଲ୍ଯାଚ୍ ଚ ଭାଵିନୋ ଽର୍ଥସ୍ଯ ଵୈ ବଲାତ୍ ପଦା ସଂତର୍ଜଯାମ୍ ଆସ ନ ତୁ ଦେହେ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, କ୍ରୋଧ ଓ ଶିଶୁସ୍ଵଭାବରୁ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଦ ଦେଇ ଧମକ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେହକୁ ଛୁଁଇଲେ ନାହିଁ।
ପଦା ତର୍ଜଯସେ ଯସ୍ମାତ୍ ପିତୁର୍ ଭାର୍ଯାଂ ଗରୀଯସୀମ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତଵୈଷ ଚରଣଃ ପତିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେ ଯେହেতୁ ପିତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ସବୁଠାରୁ ଗରିମାମୟାଙ୍କୁ, ପାଦ ଦେଇ ଧମକ ଦେଲ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମର ଏହି ପାଦ ଖସିଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯମସ୍ ତୁ ତେନ ଶାପେନ ଭୃଶଂ ପୀଡିତମାନସଃ ମନୁନା ସହ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିତ୍ରେ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଯମ, ଏହି ଶାପରେ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କୁହିଲେ।