ଦେଵ ପ୍ରସୀଦ ପୁତ୍ରାଣାଂ ହୃତଂ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ମମ ଯଜ୍ଞଭାଗାଶ୍ ଚ ଦୈତେଯୈର୍ ଦାନଵୈଶ୍ ଚ ବଲାଧିକୈଃ
ହେ ଦେବ, ଦୟା କରନ୍ତୁ! ମୋର ପୁଅମାନେ ତିନି ଲୋକ ହରାଇଛନ୍ତି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ ହୋଇ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ପ୍ରସାଦଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମମ ଗୋପତେ ଅଂଶେନ ତେଷାଂ ଭ୍ରାତୃତ୍ଵଂ ଗତ୍ଵା ତାନ୍ ନାଶଯେ ରିପୂନ୍
ଏହି କାରଣରେ, ହେ ଗୋପତି, ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ: ଆପଣ ନିଜ ଅଂଶରେ ମୋର ପୁଅମାନେଙ୍କର ଭାଇ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ଯଥା ମେ ତନଯା ଭୂଯୋ ଯଜ୍ଞଭାଗଭୁଜଃ ପ୍ରଭୋ ଭଵେଯୁର୍ ଅଧିପାଶ୍ ଚୈଵ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଦିଵାକର
ଯେପରି ମୋର ପୁଅମାନେ ପୁଣିଥରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି, ହେ ଦିବାକର।
ତଥାନୁକଲ୍ପଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ରଵେ ମମ କୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନାର୍ତିହର କାର୍ଯଂ କର୍ତା ତ୍ଵମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ, ମୋର ପୁଅମାନେଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଦୁଃଖ ହରିବାକୁ ପରିଚିତ, ଦୟାକରି ଏହି କାମ କରନ୍ତୁ।
ତତସ୍ ତାମ୍ ଆହ ଭଗଵାନ୍ ଭାସ୍କରୋ ଵାରିତସ୍କରଃ ପ୍ରଣତାମ୍ ଅଦିତିଂ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଵିଭୁଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା ଭାସ୍କର ଭଗବାନ, ଦୟାର ମୁହଁ ନେଇ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଅଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ସହସ୍ରାଂଶେନ ତେ ଗର୍ଭଃ ସଂଭୂଯାହମ୍ ଅଶେଷତଃ ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରଶତ୍ରୂନ୍ ଦକ୍ଷୋ ଽହଂ ନାଶଯାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ନିର୍ଵୃତଃ
ମୁଁ ନିଜର ହଜାର ଅଂଶର ଏକ ଅଂଶ ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୁଁ ତୁମ ପୁଅମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ କରି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଭାସ୍ଵାନ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନମ୍ ଉପାଗତଃ ନିଵୃତ୍ତା ସାପି ତପସଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତାଖିଲଵାଞ୍ଛିତା
ଏଭଳି କହି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ଦେବୀ ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।
ତତୋ ରଶ୍ମିସହସ୍ରାତ୍ ତୁ ସୁଷୁମ୍ନାଖ୍ଯୋ ରଵେଃ କରଃ ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ତତ୍କାମପୂରଣାଯ ସଃ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହଜାର ରଶ୍ମି ମଧ୍ୟରୁ 'ସୁଷୁମ୍ନା' ନାମକ ଏକ କିରଣ ପ୍ରବେଶ କଲା; ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲା।
ନିଵାସଂ ସଵିତା ଚକ୍ରେ ଦେଵମାତୁସ୍ ତଦୋଦରେ କୃଚ୍ଛ୍ରଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦୀଂଶ୍ ଚ ସା ଚକ୍ରେ ସୁସମାହିତା
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଦେବମାତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବାସ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଦେବୀ ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ରହି, କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ଶୁଚିନା ଧାରଯାମ୍ଯ୍ ଏନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଗର୍ଭମ୍ ଇତି ଦ୍ଵିଜାଃ ତତସ୍ ତାଂ କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରାହ କିଂଚିତ୍କୋପପ୍ଲୁତାକ୍ଷରମ୍
ସେ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରି, 'ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଧାରଣ କରୁଛି' ବୋଲି କହିଥିଲେ। ତାପରେ କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ରୋଧ ଭରା କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କିଂ ମାରଯସି ଗର୍ଭାଣ୍ଡମ୍ ଇତି ନିତ୍ଯୋପଵାସିନୀ ସା ଚ ତଂ ପ୍ରାହ ଗର୍ଭାଣ୍ଡମ୍ ଏତତ୍ ପଶ୍ଯେତି କୋପନା ନ ମାରିତଂ ଵିପକ୍ଷାଣାଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଏଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସଦା ଉପବାସରେ ଥିବା ଅଦିତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଡିଅଁଡ଼କୁ କାହିଁକି ମୃତ ବୋଲୁଛ? ଦେଖ, ଏହି ଡିଅଁଡ଼ ଏଠି ଅଛି, ଏହା ମୃତ ହୋଇନାହିଁ; ଶତ୍ରୁମାନେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବେ।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତଂ ତଦା ଗର୍ଭମ୍ ଉତ୍ସସର୍ଜ ସୁରାରଣିଃ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ତେଜୋଭିଃ ପତ୍ଯୁର୍ ଵଚନକୋପିତା
ଏଭଳି କହି, ପତିଙ୍କର କଥାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ସୁରାରଣୀ ତାହା ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯାହା ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଶ୍ଯପୋ ଗର୍ଭମ୍ ଉଦ୍ଯଦ୍ଭାସ୍କରଵର୍ଚସମ୍ ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଗ୍ଭିର୍ ଆଦ୍ଯାଭିର୍ ଆଦରାତ୍
ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଗର୍ଭକୁ ଦେଖି, କଶ୍ୟପ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆଦର ସହିତ ପ୍ରାଚୀନ ଶବ୍ଦରେ ତାହାର ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନଃ ସ ତଦା ଗର୍ଭାଣ୍ଡାତ୍ ପ୍ରକଟୋ ଽଭଵତ୍ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରସଵର୍ଣାଭସ୍ ତେଜସା ଵ୍ଯାପ୍ତଦିଙ୍ମୁଖଃ
ସ୍ତୁତି ପାଇଁଥିବାବେଳେ, ସେ ଗର୍ଭାଣ୍ଡରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ତେଜ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଇ ତେଜ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷାଦ୍ ଆଭାଷ୍ଯ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ ସତୋଯମେଘଗମ୍ଭୀରା ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ତାପରେ ଆକାଶରୁ, ବର୍ଷାଘନ ପରି ଗଭୀର ଧ୍ୱନିରେ ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ କଶ୍ୟପ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।
ମାରିତଂତେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଏତଦ୍ ଅଣ୍ଡଂ ତ୍ଵଯାଦିତେଃ ତସ୍ମାନ୍ ମୁନେ ସୁତସ୍ ତେ ଽଯଂ ମାର୍ତଣ୍ଡାଖ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୁନି, ତୁମେ ଏହି ଡିଅଁଡ଼କୁ ମୃତ ବୋଲି କହିଛ; ତେଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଏହି ପୁଅ ତୁମର, ମାର୍ତଣ୍ଡ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।'
ହନିଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସୁରାଂଶ୍ ଚାଯଂ ଯଜ୍ଞଭାଗହରାନ୍ ଅରୀନ୍ ଦେଵା ନିଶମ୍ଯେତି ଵଚୋ ଗଗନାତ୍ ସମୁପାଗତମ୍
'ଏହିଁ ଅସୁରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଛିନିନେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେବେ।' ଏହି ଆକାଶବାଣୀକୁ ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷମ୍ ଅତୁଲଂ ଯାତା ଦାନଵାଶ୍ ଚ ହତୌଜସଃ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦୈତେଯାନ୍ ଆଜୁହାଵ ଶତକ୍ରତୁଃ
ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଅପୂର୍ବ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ।
ସହ ଦେଵୈର୍ ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ଦାନଵାଶ୍ ଚ ତମ୍ ଅଭ୍ଯଯୁଃ ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଘୋରଂ ଦେଵାନାମ୍ ଅସୁରୈଃ ସହ
ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ଦାନବମାନେ ଆସିଲେ; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟିସଂଦୀପ୍ତସମସ୍ତଭୁଵନାନ୍ତରମ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ଭଗଵତା ମାର୍ତଣ୍ଡେନ ନିରୀକ୍ଷିତାଃ
ସେଠାରେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଏହି ସବୁକୁ ଭଗବାନ୍ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତେଜସା ଦହ୍ଯମାନାସ୍ ତେ ଭସ୍ମୀଭୂତା ମହାସୁରାଃ ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷମ୍ ଅତୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଦିଵୌକସଃ
ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦହିଯାଇ, ବଡ଼ ଅସୁରମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ ତେଜସାଂ ଯୋନିଂ ମାର୍ତଣ୍ଡମ୍ ଅଦିତିଂ ତଥା ସ୍ଵାଧିକାରାଂସ୍ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଯଜ୍ଞଭାଗାଂଶ୍ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍
ସେମାନେ ତେଜର ଉତ୍ସ ମାର୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏଭଳି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଧିକାର ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପୁନି ପାଇଲେ।
ଭଗଵାନ୍ ଅପି ମାର୍ତଣ୍ଡଃ ସ୍ଵାଧିକାରମ୍ ଅଥାକରୋତ୍ କଦମ୍ବପୁଷ୍ପଵଦ୍ ଭାସ୍ଵାନ୍ ଅଧଶ୍ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ରଶ୍ମିଭିଃ ଵୃତୋ ଽଗ୍ନିପିଣ୍ଡସଦୃଶୋ ଦଧ୍ରେ ନାତିସ୍ଫୁଟଂ ଵପୁଃ
ଭଗବାନ୍ ମାର୍ତଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଧିକାର ଗ୍ରହଣ କଲେ; କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଗୁଛ ପରି ଉପରେ ଓ ତଳେ କିରଣରେ ଘିରିଥିଲେ, ଅଗ୍ନିର ଗୋଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇନଥିଲା।
କଥଂ କାନ୍ତତରଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ରୂପଂ ସଂଲବ୍ଧଵାନ୍ ରଵିଃ କଦମ୍ବଗୋଲକାକାରଂ ତନ୍ ମେ ବ୍ରୂହି ଜଗତ୍ପତେ
'ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଲାଗିଲେ, କଦମ୍ବ ଗୋଲାକ ଆକୃତି ହେଲେ? ଏହା ମୋତେ କୁହ, ଜଗତ୍ପତି।'
ତ୍ଵଷ୍ଟା ତସ୍ମୈ ଦଦୌ କନ୍ଯାଂ ସଂଜ୍ଞାଂ ନାମ ଵିଵସ୍ଵତେ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ତ୍ୱଷ୍ଟା ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନମ୍ର ହୋଇ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ।
ତ୍ରୀଣ୍ଯ୍ ଅପତ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅସୌ ତସ୍ଯାଂ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଗୋପତିଃ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ସୁମହାଭାଗୌ କନ୍ଯାଂ ଚ ଯମୁନାଂ ତଥା
ଗୋପତି ସଞ୍ଜ୍ଞାରେ ତିନି ଜଣ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ: ଦୁଇ ଜଣ ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ଏବଂ ଏକ ଝିଅ, ଯାହା ଯମୁନା।
ଯତ୍ ତେଜୋ ଽଭ୍ଯଧିକଂ ତସ୍ଯ ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ ତେନାତିତାପଯାମ୍ ଆସ ତ୍ରୀଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ସଚରାଚରାନ୍
ମାର୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କର ତେଜ ଏତେ ବେଶି ଥିଲା, ସେ ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତକୁ ତାପି ଦେଲେ।
ତଦ୍ ରୂପଂ ଗୋଲକାକାରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଜ୍ଞା ଵିଵସ୍ଵତଃ ଅସହନ୍ତୀ ମହତ୍ ତେଜଃ ସ୍ଵାଂ ଛାଯାଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କର ଗୋଲାକାର ରୂପ ଦେଖି, ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ତେଜ ସହିପାରିଲେନି, ତେଣୁ ନିଜ ଛାୟାକୁ କହିଲେ।
ଅହଂ ଯାସ୍ଯାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ଭଵନଂ ପିତୁଃ ନିର୍ଵିକାରଂ ତ୍ଵଯାତ୍ରୈଵ ସ୍ଥେଯଂ ମଚ୍ଛାସନାଚ୍ ଛୁଭେ
ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଏଠି ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବରେ ରୁହିବା, ହେ ଶୁଭେ।
ଇମୌ ଚ ବାଲକୌ ମହ୍ଯଂ କନ୍ଯା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ ସଂଭାଵ୍ଯା ନୈଵ ଚାଖ୍ଯେଯମ୍ ଇଦଂ ଭଗଵତେ ତ୍ଵଯା
ଏହି ଦୁଇଟି ପୁଅ ଏବଂ ଏହି ଶୋଭାମୟୀ ଝିଅ ମୋର ବୋଲି ଭାବିବା; ଏହି କଥା କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କୁହିବା ନାହିଁ।