ଗ୍ରହୀତୁମ୍ ଅଷ୍ଟମାସେନ କାଲେନାମ୍ବୁମଯଂ ରସମ୍ ବିଭ୍ରତସ୍ ତଵ ଯଦ୍ ରୂପମ୍ ଅତିତୀଵ୍ରଂ ନତାସ୍ମି ତତ୍
ଆଠ ମାସ ଧରି ଜଳର ରସ ଆତ୍ମସାତ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଅତି ତୀବ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କର, ସେହି ରୂପକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ସମେତମ୍ ଅଗ୍ନିସୋମାଭ୍ଯାଂ ନମସ୍ ତସ୍ମୈ ଗୁଣାତ୍ମନେ ଯଦ୍ ରୂପମ୍ ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମ୍ନାମ୍ ଐକ୍ଯେନ ତପତେ ତଵ
ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ଯେ ତୁମର ଗୁଣମୟ ରୂପ, ତାହାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ତୁମେ ଯେଉଁ ରୂପରେ ଋକ୍, ଯଜୁଷ୍ ଓ ସାମ ଏକତ୍ୱରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଅଛ, ସେହି ରୂପକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଵିଶ୍ଵମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ରଯୀସଂଜ୍ଞଂ ନମସ୍ ତସ୍ମୈ ଵିଭାଵସୋ ଯତ୍ ତୁ ତସ୍ମାତ୍ ପରଂ ରୂପମ୍ ଓଁ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାଭିସଂହିତମ୍ ଅସ୍ଥୂଲଂ ସ୍ଥୂଲମ୍ ଅମଲଂ ନମସ୍ ତସ୍ମୈ ସନାତନ
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦର ଉତ୍ସ ଯେଉଁ ଅମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଯାହା ଓଁ ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ଯାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ମୂଳ ରୂପରେ ଅଛି, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସେହି ସନାତନ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।
ଏଵଂ ସା ନିଯତା ଦେଵୀ ଚକ୍ରେ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍ ନିରାହାରା ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମ୍ ଆରିରାଧଯିଷୁର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଦେବୀ ଦିନ ରାତି ଉପବାସ ରହି, ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଅନେକ ସ୍ତୁତି ରଚନା କରିଥିଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ଭଗଵାଂସ୍ ତପନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତାମ୍ ଅଗାତ୍ ତସ୍ଯା ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମହାତ୍ମା ତପନ ଦେବ, ଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦାକ୍ଷଣୀ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶ ମହାକୂଟଂ ତେଜସୋ ଽମ୍ବରସଂଵୃତମ୍ ଭୂମୌ ଚ ସଂସ୍ଥିତଂ ଭାସ୍ଵଜ୍ଜ୍ଵାଲାଭିର୍ ଅତିଦୁର୍ଦୃଶମ୍ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତତୋ ଦେଵୀ ସାଧ୍ଵସଂ ପରମଂ ଗତା
ସେ ଦେବୀ ଏକ ବିଶାଳ ତେଜର ଗୁଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଆଲୋକରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଦେଖିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟକର ଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ଦେବୀ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ଜଗଦାଦ୍ଯ ପ୍ରସୀଦେତି ନ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯାମି ଗୋପତେ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ପଶ୍ଯେଯଂ ଯଦ୍ ରୂପଂ ତେ ଦିଵାକର ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପକ ଵିଭୋ ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତାନ୍ ପାହି ମେ ସୁତାନ୍
ହେ ଗୋପତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦି, ଦୟା କରନ୍ତୁ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ—ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିପାରିବି, ହେ ଦିବାକର, ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଦୟାଳୁ, ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଓ ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ସ ତେଜସସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଆଵିର୍ଭୂତୋ ଵିଭାଵସୁଃ ଅଦୃଶ୍ଯତ ତଦାଦିତ୍ଯସ୍ ତପ୍ତତାମ୍ରୋପମଃ ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ, ସେଇ ତେଜରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ପ୍ରଭୁ ତାପିତ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଦେଲେ।
ତତସ୍ ତାଂ ପ୍ରଣତାଂ ଦେଵୀଂ ତସ୍ଯାସଂଦର୍ଶନେ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରାହ ଭାସ୍ଵାନ୍ ଵୃଣୁଷ୍ଵୈକଂ ଵରଂ ମତ୍ତୋ ଯମ୍ ଇଚ୍ଛସି
ତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ, କହିଲେ: 'ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ, ଯାହା ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର।'
ପ୍ରଣତା ଶିରସା ସା ତୁ ଜାନୁପୀଡିତମେଦିନୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ଵରଦଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେ ଦେବୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ଚାପି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଥିବା ବିବସ୍ବାନ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵ ପ୍ରସୀଦ ପୁତ୍ରାଣାଂ ହୃତଂ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ମମ ଯଜ୍ଞଭାଗାଶ୍ ଚ ଦୈତେଯୈର୍ ଦାନଵୈଶ୍ ଚ ବଲାଧିକୈଃ
ହେ ଦେବ, ଦୟା କରନ୍ତୁ! ମୋର ପୁଅମାନେ ତିନି ଲୋକ ହରାଇଛନ୍ତି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ ହୋଇ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ପ୍ରସାଦଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମମ ଗୋପତେ ଅଂଶେନ ତେଷାଂ ଭ୍ରାତୃତ୍ଵଂ ଗତ୍ଵା ତାନ୍ ନାଶଯେ ରିପୂନ୍
ଏହି କାରଣରେ, ହେ ଗୋପତି, ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ: ଆପଣ ନିଜ ଅଂଶରେ ମୋର ପୁଅମାନେଙ୍କର ଭାଇ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ଯଥା ମେ ତନଯା ଭୂଯୋ ଯଜ୍ଞଭାଗଭୁଜଃ ପ୍ରଭୋ ଭଵେଯୁର୍ ଅଧିପାଶ୍ ଚୈଵ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଦିଵାକର
ଯେପରି ମୋର ପୁଅମାନେ ପୁଣିଥରେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି, ହେ ଦିବାକର।
ତଥାନୁକଲ୍ପଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ରଵେ ମମ କୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନାର୍ତିହର କାର୍ଯଂ କର୍ତା ତ୍ଵମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ, ମୋର ପୁଅମାନେଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଦୁଃଖ ହରିବାକୁ ପରିଚିତ, ଦୟାକରି ଏହି କାମ କରନ୍ତୁ।
ତତସ୍ ତାମ୍ ଆହ ଭଗଵାନ୍ ଭାସ୍କରୋ ଵାରିତସ୍କରଃ ପ୍ରଣତାମ୍ ଅଦିତିଂ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଵିଭୁଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା ଭାସ୍କର ଭଗବାନ, ଦୟାର ମୁହଁ ନେଇ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଅଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ସହସ୍ରାଂଶେନ ତେ ଗର୍ଭଃ ସଂଭୂଯାହମ୍ ଅଶେଷତଃ ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରଶତ୍ରୂନ୍ ଦକ୍ଷୋ ଽହଂ ନାଶଯାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ନିର୍ଵୃତଃ
ମୁଁ ନିଜର ହଜାର ଅଂଶର ଏକ ଅଂଶ ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତୁମର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୁଁ ତୁମ ପୁଅମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ କରି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଭାସ୍ଵାନ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନମ୍ ଉପାଗତଃ ନିଵୃତ୍ତା ସାପି ତପସଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତାଖିଲଵାଞ୍ଛିତା
ଏଭଳି କହି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ଦେବୀ ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।
ତତୋ ରଶ୍ମିସହସ୍ରାତ୍ ତୁ ସୁଷୁମ୍ନାଖ୍ଯୋ ରଵେଃ କରଃ ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ତତ୍କାମପୂରଣାଯ ସଃ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହଜାର ରଶ୍ମି ମଧ୍ୟରୁ 'ସୁଷୁମ୍ନା' ନାମକ ଏକ କିରଣ ପ୍ରବେଶ କଲା; ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲା।
ନିଵାସଂ ସଵିତା ଚକ୍ରେ ଦେଵମାତୁସ୍ ତଦୋଦରେ କୃଚ୍ଛ୍ରଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦୀଂଶ୍ ଚ ସା ଚକ୍ରେ ସୁସମାହିତା
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଦେବମାତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବାସ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଦେବୀ ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ରହି, କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ଶୁଚିନା ଧାରଯାମ୍ଯ୍ ଏନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଗର୍ଭମ୍ ଇତି ଦ୍ଵିଜାଃ ତତସ୍ ତାଂ କଶ୍ଯପଃ ପ୍ରାହ କିଂଚିତ୍କୋପପ୍ଲୁତାକ୍ଷରମ୍
ସେ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରି, 'ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଧାରଣ କରୁଛି' ବୋଲି କହିଥିଲେ। ତାପରେ କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ରୋଧ ଭରା କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କିଂ ମାରଯସି ଗର୍ଭାଣ୍ଡମ୍ ଇତି ନିତ୍ଯୋପଵାସିନୀ ସା ଚ ତଂ ପ୍ରାହ ଗର୍ଭାଣ୍ଡମ୍ ଏତତ୍ ପଶ୍ଯେତି କୋପନା ନ ମାରିତଂ ଵିପକ୍ଷାଣାଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଏଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସଦା ଉପବାସରେ ଥିବା ଅଦିତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଡିଅଁଡ଼କୁ କାହିଁକି ମୃତ ବୋଲୁଛ? ଦେଖ, ଏହି ଡିଅଁଡ଼ ଏଠି ଅଛି, ଏହା ମୃତ ହୋଇନାହିଁ; ଶତ୍ରୁମାନେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବେ।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତଂ ତଦା ଗର୍ଭମ୍ ଉତ୍ସସର୍ଜ ସୁରାରଣିଃ ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ତେଜୋଭିଃ ପତ୍ଯୁର୍ ଵଚନକୋପିତା
ଏଭଳି କହି, ପତିଙ୍କର କଥାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ସୁରାରଣୀ ତାହା ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯାହା ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଶ୍ଯପୋ ଗର୍ଭମ୍ ଉଦ୍ଯଦ୍ଭାସ୍କରଵର୍ଚସମ୍ ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଗ୍ଭିର୍ ଆଦ୍ଯାଭିର୍ ଆଦରାତ୍
ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଗର୍ଭକୁ ଦେଖି, କଶ୍ୟପ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆଦର ସହିତ ପ୍ରାଚୀନ ଶବ୍ଦରେ ତାହାର ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନଃ ସ ତଦା ଗର୍ଭାଣ୍ଡାତ୍ ପ୍ରକଟୋ ଽଭଵତ୍ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରସଵର୍ଣାଭସ୍ ତେଜସା ଵ୍ଯାପ୍ତଦିଙ୍ମୁଖଃ
ସ୍ତୁତି ପାଇଁଥିବାବେଳେ, ସେ ଗର୍ଭାଣ୍ଡରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ତେଜ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଇ ତେଜ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷାଦ୍ ଆଭାଷ୍ଯ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ ସତୋଯମେଘଗମ୍ଭୀରା ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ତାପରେ ଆକାଶରୁ, ବର୍ଷାଘନ ପରି ଗଭୀର ଧ୍ୱନିରେ ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ କଶ୍ୟପ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।
ମାରିତଂତେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଏତଦ୍ ଅଣ୍ଡଂ ତ୍ଵଯାଦିତେଃ ତସ୍ମାନ୍ ମୁନେ ସୁତସ୍ ତେ ଽଯଂ ମାର୍ତଣ୍ଡାଖ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୁନି, ତୁମେ ଏହି ଡିଅଁଡ଼କୁ ମୃତ ବୋଲି କହିଛ; ତେଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଏହି ପୁଅ ତୁମର, ମାର୍ତଣ୍ଡ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।'
ହନିଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସୁରାଂଶ୍ ଚାଯଂ ଯଜ୍ଞଭାଗହରାନ୍ ଅରୀନ୍ ଦେଵା ନିଶମ୍ଯେତି ଵଚୋ ଗଗନାତ୍ ସମୁପାଗତମ୍
'ଏହିଁ ଅସୁରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଛିନିନେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେବେ।' ଏହି ଆକାଶବାଣୀକୁ ଦେବତାମାନେ ଶୁଣିଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷମ୍ ଅତୁଲଂ ଯାତା ଦାନଵାଶ୍ ଚ ହତୌଜସଃ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଦୈତେଯାନ୍ ଆଜୁହାଵ ଶତକ୍ରତୁଃ
ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଅପୂର୍ବ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ।
ସହ ଦେଵୈର୍ ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ଦାନଵାଶ୍ ଚ ତମ୍ ଅଭ୍ଯଯୁଃ ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଘୋରଂ ଦେଵାନାମ୍ ଅସୁରୈଃ ସହ
ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ, ଦାନବମାନେ ଆସିଲେ; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟିସଂଦୀପ୍ତସମସ୍ତଭୁଵନାନ୍ତରମ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ଭଗଵତା ମାର୍ତଣ୍ଡେନ ନିରୀକ୍ଷିତାଃ
ସେଠାରେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଏହି ସବୁକୁ ଭଗବାନ୍ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଦେଖୁଥିଲେ।