ହେମନ୍ତେ ତାମ୍ରଵର୍ଣାଭଃ ଶିଶିରେ ଲୋହିତୋ ରଵିଃ ଇତି ଵର୍ଣାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଋତୁସଂଭଵାଃ
ହେମନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ, ଶୀତକାଳରେ ଲାଲ୍ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିଭଳି ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଋତୁସ୍ଵଭାଵଵର୍ଣୈଶ୍ ଚ ସୂର୍ଯଃ କ୍ଷେମସୁଭିକ୍ଷକୃତ୍ ଅଥାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ନାମାନି ସାମାନ୍ଯାନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଋତୁର ସ୍ୱଭାବ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏବେ ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସାଧାରଣ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି।
ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଶେଷତଃ ଆଦିତ୍ଯଃ ସଵିତା ସୂର୍ଯୋ ମିହିରୋ ଽର୍କଃ ପ୍ରଭାକରଃ
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶଟି ନାମ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି: ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମିହିର, ଅର୍କ, ପ୍ରଭାକର,
ମାର୍ତଣ୍ଡୋ ଭାସ୍କରୋ ଭାନୁଶ୍ ଚିତ୍ରଭାନୁର୍ ଦିଵାକରଃ ରଵିର୍ ଦ୍ଵାଦଶଭିସ୍ ତେଷାଂ ଜ୍ଞେଯଃ ସାମାନ୍ଯନାମଭିଃ
ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଦିବାକର ଓ ରବି—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶଟି ସାଧାରଣ ନାମ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଧାତା ଭଗଃ ପୂଷା ମିତ୍ରେନ୍ଦ୍ରୌ ଵରୁଣୋ ଽର୍ଯମା ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଅଂଶୁମାଂସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସ୍ମୃତଃ
ବିଷ୍ଣୁ, ଧାତା, ଭଗ, ପୂଷା, ମିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ଅର୍ୟମା, ବିବସ୍ୱାନ୍, ଅଂଶୁମାନ୍, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶଟି ନାମ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯାଃ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସଦା ହ୍ଯ୍ ଏତେ ମାସୈର୍ ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ କ୍ରମାତ୍
ଏହିଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ସେମାନେ ସଦା ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଅନୁସାରେ କ୍ରମରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତପତି ଚୈତ୍ରେ ତୁ ଵୈଶାଖେ ଚାର୍ଯମା ତଥା ଵିଵସ୍ଵାଞ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାସେ ତୁ ଆଷାଢେ ଚାଂଶୁମାନ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଚୈତ୍ର ମାସରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ବୈଶାଖରେ ଆର୍ୟମାନ୍, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଏବଂ ଆଷାଢ଼ରେ ଅଂଶୁମାନ୍ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ପର୍ଜନ୍ଯଃ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ଵରୁଣଃ ପ୍ରୌଷ୍ଠସଂଜ୍ଞକେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ଧାତା ତପତି କାର୍ତ୍ତିକେ
ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ପର୍ଜନ୍ୟ, ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ ନାମକ ମାସରେ ବରୁଣ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକରେ ଧାତୃ ଦେବତା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ତଥା ମିତ୍ରଃ ପୌଷେ ପୂଷା ଦିଵାକରଃ ମାଘେ ଭଗସ୍ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ତପତି ଫାଲ୍ଗୁନେ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ପୂଷା, ମାଘ ମାସରେ ଭଗ ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦେବତା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଶତୈର୍ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ ଵିଷ୍ଣୂ ରଶ୍ମିଭିର୍ ଦୀପ୍ଯତେ ସଦା ଦୀପ୍ଯତେ ଗୋସହସ୍ରେଣ ଶତୈଶ୍ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ ଅର୍ଯମା
ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ବାରଶ ଶତ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଅନ୍ତି; ଆର୍ୟମାନ୍ ହଜାର ଓ ତିନିଶ ରଶ୍ମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଃସପ୍ତକୈର୍ ଵିଵସ୍ଵାଂସ୍ ତୁ ଅଂଶୁମାନ୍ ପଞ୍ଚଭିସ୍ ତ୍ରିଭିଃ ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଇଵ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵରୁଣଶ୍ ଚାର୍ଯମା ତଥା
ବିବସ୍ୱାନ୍ ଚୋଦ୍ଦ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅଂଶୁମାନ୍ ପାଞ୍ଚ ଓ ତିନିରେ; ପର୍ଜନ୍ୟ, ବରୁଣ ଓ ଆର୍ୟମାନ୍ ମଧ୍ୟ ବିବସ୍ୱାନ୍ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଅନ୍ତି।
ମିତ୍ରଵଦ୍ ଭଗଵାଂସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ସହସ୍ରେଣ ଶତେନ ଚ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣୈଃ ଷଡ୍ଭିର୍ ଧାତୈକାଦଶଭିଃ ଶତୈଃ
ମିତ୍ରଙ୍କ ପରି ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦେବତା ହଜାର ଏବଂ ଏକଶ ରଶ୍ମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଇ ଗୁଣି ଛଅ ଏବଂ ଧାତୃ ଏଗାରଶ ଶତ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ସହସ୍ରେଣ ତୁ ମିତ୍ରୋ ଵୈ ପୂଷା ତୁ ନଵଭିଃ ଶତୈଃ ଉତ୍ତରୋପକ୍ରମେ ଽର୍କସ୍ଯ ଵର୍ଧନ୍ତେ ରଶ୍ମଯସ୍ ତଥା
ମିତ୍ର ଦେବତା ହଜାର ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପୂଷା ନବଶ ଶତ ରଶ୍ମିରେ; ଉତ୍ତର ଚଳନରେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଶ୍ମି ବଢ଼ିଯାଏ।
ଦକ୍ଷିଣୋପକ୍ରମେ ଭୂଯୋ ହ୍ରସନ୍ତେ ସୂର୍ଯରଶ୍ମଯଃ ଏଵଂ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ତୁ ସୂର୍ଯଲୋକାଦ୍ ଅନୁଗ୍ରହମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଚଳନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଶ୍ମି ପୁଣି କମିଯାଏ; ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରୁ ଏହି ହଜାର ରଶ୍ମି କୃପା ଆଣେ।
ଏଵଂ ନାମ୍ନାଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶଦ୍ ଏକ ଏଷାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଵିସ୍ତରେଣ ସହସ୍ରଂ ତୁ ପୁନର୍ ଅନ୍ଯତ୍ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏଭଳି, ଏହାମାନଙ୍କ ଚବିଶଟି ନାମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହାଯାଇଛି; ଆଉ ଏକ ହଜାର ନାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯେ ତନ୍ନାମସହସ୍ରେଣ ସ୍ତୁଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅର୍କଂ ପ୍ରଜାପତେ ତେଷାଂ ଭଵତି କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗତିଶ୍ ଚ ପରମେଶ୍ଵର
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଯେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ହଜାର ନାମରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ମିଳେ?
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ସାରଭୂତଂ ସନାତନମ୍ ଅଲଂ ନାମସହସ୍ରେଣ ପଠନ୍ନ୍ ଏଵଂ ସ୍ତଵଂ ଶୁଭମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଏହି ହଜାର ନାମର ଶୁଭ ସ୍ତବ ପଢ଼ିବା ମାତ୍ରେ ଯଥେଷ୍ଟ।
ଯାନି ନାମାନି ଗୁହ୍ଯାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶୁଭାନି ଚ ତାନି ଵଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଵୈ
ଯେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଗୁପ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ କହିବି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭାସ୍କରଙ୍କର ଶୁଣ।
ଵିକର୍ତନୋ ଵିଵସ୍ଵାଂଶ୍ ଚ ମାର୍ତଣ୍ଡୋ ଭାସ୍କରୋ ରଵିଃ ଲୋକପ୍ରକାଶକଃ ଶ୍ରୀମାଂଲ୍ ଲୋକଚକ୍ଷୁର୍ ମହେଶ୍ଵରଃ
ବିକର୍ତନ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ରବି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଜଗତର ଚକ୍ଷୁ, ମହେଶ୍ୱର।
ଲୋକସାକ୍ଷୀ ତ୍ରିଲୋକେଶଃ କର୍ତା ହର୍ତା ତମିସ୍ରହା ତପନସ୍ ତାପନଶ୍ ଚୈଵ ଶୁଚିଃ ସପ୍ତାଶ୍ଵଵାହନଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂରକର୍ତ୍ତା, ତାପଦାୟକ, ତାପନ, ପବିତ୍ର, ସାତ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବା।
ଗଭସ୍ତିହସ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତଃ ଏକଵିଂଶତି ଇତ୍ଯ୍ ଏଷ ସ୍ତଵ ଇଷ୍ଟଃ ସଦା ରଵେଃ
ରଶ୍ମିକୁ ହସ୍ତ ଭାବେ ଧରିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ—ଏହି ଏକୋଇଶଟି ନାମ ରବିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ତବ।
ଶରୀରାରୋଗ୍ଯଦଶ୍ ଚୈଵ ଧନଵୃଦ୍ଧିଯଶସ୍କରଃ ସ୍ତଵରାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶରୀରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଧନ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥିବା, ସ୍ତବରାଜ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।
ଯ ଏତେନ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦ୍ଵିସଂଧ୍ଯେ ଽସ୍ତମନୋଦଯେ ସ୍ତୌତି ସୂର୍ଯଂ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ, ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ମାନସଂ ଵାଚିକଂ ଵାପି ଦେହଜଂ କର୍ମଜଂ ତଥା ଏକଜପ୍ଯେନ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅର୍କସ୍ଯ ସଂନିଧୌ
ମନର, କଥାର, ଦେହର କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ପାପ ଅଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକଥର ଜପ କଲେ ସେ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଏକଜପ୍ଯଶ୍ ଚ ହୋମଶ୍ ଚ ସଂଧ୍ଯୋପାସନମ୍ ଏଵ ଚ ଧୂପମନ୍ତ୍ରାର୍ଘ୍ଯମନ୍ତ୍ରଶ୍ ଚ ବଲିମନ୍ତ୍ରସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ହୋମ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଉପାସନା, ଧୂପ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର, ବଳି ଦେବା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର—ଏହି ସବୁଠି ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଅନ୍ନପ୍ରଦାନେ ଦାନେ ଚ ପ୍ରଣିପାତେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣେ ପୂଜିତୋ ଽଯଂ ମହାମନ୍ତ୍ରଃ ସର୍ଵପାପହରଃ ଶୁଭଃ
ଅନ୍ନ ଦାନ, ଦାନ, ପଦେ ପଦେ ଶିର ନମାଇବା, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା—ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ପୂଜିତ ହୁଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯୂଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ତଵେନାନେନ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ସ୍ତୁଵୀଧ୍ଵଂ ଵରଦଂ ଦେଵଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୟାଳୁ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କର।
ନିର୍ଗୁଣଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଦେଵସ୍ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ ପୁନର୍ ଦ୍ଵାଦଶଧା ଜାତଃ ଶ୍ରୁତୋ ଽସ୍ମାଭିସ୍ ତ୍ଵଯୋଦିତଃ
ଯେ ନିର୍ଗୁଣ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲ, ସେ ଆଉଥରେ ବାରଟି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ଆମେ ତୁମର ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛୁ।
ସ କଥଂ ତେଜସୋ ରଶ୍ମିଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ଗର୍ଭେ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ସଂଭୂତୋ ଭାସ୍କରୋ ଜାତସ୍ ତତ୍ର ନଃ ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତେଜ, କିରଣ, ଏହି ବିଶେଷ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କିପରି ଜଣେ ଜନନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହି ବିଷୟରେ ଆମର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
ଦକ୍ଷସ୍ଯ ହି ସୁତାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ବଭୂଵୁଃ ଷଷ୍ଟିଃ ଶୋଭନାଃ ଅଦିତିର୍ ଦିତିର୍ ଦନୁଶ୍ ଚୈଵ ଵିନତାଦ୍ଯାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଦକ୍ଷଙ୍କର ସଠିଜଣ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ବିନତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଥିଲେ।