ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲଵହାଃ ସନ୍ତି ସଦାକାଲଵହାଶ୍ ଚ ଯାଃ ମତ୍ସ୍ଯା ମୁକୁଟକୁଲ୍ଯାଶ୍ ଚ କୁନ୍ତଲାଃ କାଶିକୋଶଲାଃ
ବର୍ଷାକାଳରେ ବହୁଥିବା ନଦୀ ଓ ସାରା ବର୍ଷ ଚାଲିଥିବା ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି; ମତ୍ସ୍ୟା, ମୁକୁଟକୁଳ୍ୟା, କୁନ୍ତଳା, କାଶୀକୋଶଳା ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ।
ଅନ୍ଧ୍ରକାଶ୍ ଚ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ ଚ ଶମକାଶ୍ ଚ ଵୃକୈଃ ସହ ମଧ୍ଯଦେଶା ଜନପଦାଃ ପ୍ରାଯଶୋ ଽମୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଆନ୍ଧ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, ଶମକ ଏବଂ ବୃକ ସହିତ ମଧ୍ୟଦେଶର ଲୋକମାନେ ଏଠି ପ୍ରାୟଃ ଗଣାଯାଇଛନ୍ତି।
ସହ୍ଯସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରେ ଯସ୍ ତୁ ଯତ୍ର ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଅପି କୃତ୍ସ୍ନାଯାଂ ସ ପ୍ରଦେଶୋ ମନୋରମଃ
ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯେଉଁଠାରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ବହୁଛି, ସେଠି ପୃଥିବୀର ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ।
ଗୋଵର୍ଧନପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଵାହୀକରାଟଧାନାଶ୍ ଚ ସୁତୀରାଃ କାଲତୋଯଦାଃ
ଗୋବର୍ଧନପୁର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କର; ବାହୀକରାଟଧାନ, ସୁତୀରା, କାଳତୋୟଦା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅପରାନ୍ତାଶ୍ ଚ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚ ଵାହ୍ଲିକାଶ୍ ଚ ସକେରଲାଃ ଗାନ୍ଧାରା ଯଵନାଶ୍ ଚୈଵ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରମଦ୍ରକାଃ
ଅପରାନ୍ତ, ଶୂଦ୍ର, ବାହ୍ଲିକ ସହିତ କେରଳ, ଗାନ୍ଧାର, ଯବନ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌଭୀର ଏବଂ ମଦ୍ରକ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଗଣାଯାଇଛନ୍ତି।
ଶତଦ୍ରୁହାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ ଚ ପାରଦା ହାରଭୂଷିକାଃ ମାଠରାଶ୍ ଚୈଵ କନକାଃ କୈକେଯା ଦମ୍ଭମାଲିକାଃ
ଶତଦ୍ରୁହ, କଳିଙ୍ଗ, ପାରଦ, ହାରଭୂଷିକ, ମାଠର, କନକ, କୈକେୟ ଏବଂ ଡମ୍ଭମାଳିକ ଲୋକମାନେ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
କ୍ଷତ୍ରିଯୋପମଦେଶାଶ୍ ଚ ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରକୁଲାନି ଚ କାମ୍ବୋଜାଶ୍ ଚୈଵ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ବର୍ବରାଶ୍ ଚ ସଲୌକିକାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମାନ ଦେଶ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପରିବାର, କାମ୍ବୋଜ ଏବଂ ବର୍ବର ସହ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵୀରାଶ୍ ଚୈଵ ତୁଷାରାଶ୍ ଚ ପହ୍ଲଵାଧାଯତା ନରାଃ ଆତ୍ରେଯାଶ୍ ଚ ଭରଦ୍ଵାଜାଃ ପୁଷ୍କଲାଶ୍ ଚ ଦଶେରକାଃ
ବୀର, ତୁଷାର, ପହ୍ଲବ ବଂଶର ଲୋକ, ଆତ୍ରେୟ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ପୁଷ୍କଳ ଓ ଦଶେରକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଲମ୍ପକାଃ ଶୁନଶୋକାଶ୍ ଚ କୁଲିକା ଜାଙ୍ଗଲୈଃ ସହ ଔଷଧ୍ଯଶ୍ ଚଲଚନ୍ଦ୍ରା ଚ କିରାତାନାଂ ଚ ଜାତଯଃ
ଲମ୍ପକ, ଶୁନଶୋକ, କୁଳିକ ଓ ଜଙ୍ଗଲା, ଔଷଧ୍ୟ, ଚଳଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ କିରାତ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ତୋମରା ହଂସମାର୍ଗାଶ୍ ଚ କାଶ୍ମୀରାଃ କରୁଣାସ୍ ତଥା ଶୂଲିକାଃ କୁହକାଶ୍ ଚୈଵ ମାଗଧାଶ୍ ଚ ତଥୈଵ ଚ
ତୋମର, ହଂସମାର୍ଗ, କାଶ୍ମୀରୀ, କରୁଣ, ଶୂଳିକ, କୁହକ ଓ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେ ଦେଶା ଉଦୀଚ୍ଯାସ୍ ତୁ ପ୍ରାଚ୍ଯାନ୍ ଦେଶାନ୍ ନିବୋଧତ ଅନ୍ଧା ଵାମଙ୍କୁରାକାଶ୍ ଚ ଵଲ୍ଲକାଶ୍ ଚ ମଖାନ୍ତକାଃ
ଏହେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦେଶ। ଏବେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଦେଶମାନେ ଶୁଣ: ଅନ୍ଧ, ବାମଂକୁର, ବଲ୍ଲକ ଓ ମଖାନ୍ତକ।
ତଥାପରେ ଽଙ୍ଗା ଵଙ୍ଗାଶ୍ ଚ ମଲଦା ମାଲଵର୍ତିକାଃ ଭଦ୍ରତୁଙ୍ଗାଃ ପ୍ରତିଜଯା ଭାର୍ଯାଙ୍ଗାଶ୍ ଚାପମର୍ଦକାଃ
ଏହା ସହିତ ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ମଲଦ, ମାଳବର୍ତ୍ତିକ, ଭଦ୍ରତୁଙ୍ଗ, ପ୍ରତିଜୟ, ଭାର୍ୟାଙ୍ଗ ଓ ଅପମର୍ଦ୍ଦକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଶ୍ ଚ ମଦ୍ରାଶ୍ ଚ ଵିଦେହାସ୍ ତାମ୍ରଲିପ୍ତକାଃ ମଲ୍ଲା ମଗଧକା ନନ୍ଦାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ଜନପଦାସ୍ ତଥା
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ମଦ୍ର, ବିଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ମଲ୍ଲ, ମାଗଧ, ନନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନପଦମାନେ।
ଅଥାପରେ ଜନପଦା ଦକ୍ଷିଣାପଥଵାସିନଃ ପୂର୍ଣାଶ୍ ଚ କେଵଲାଶ୍ ଚୈଵ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଏହା ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଜନପଦମାନେ: ପୂର୍ଣ୍ଣ, କେବଳ ଓ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳ।
ଋଷିକା ମୁଷିକାଶ୍ ଚୈଵ କୁମାରା ରାମଠାଃ ଶକାଃ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରା ମାହିଷକାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ଋଷିକ, ମୁଷିକ, କୁମାର, ରାମଠ, ଶକ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ମାହିଷକ ଓ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଆଭୀରାଃ ସହ ଵୈଶିକ୍ଯା ଅଟଵ୍ଯାଃ ସରଵାଶ୍ ଚ ଯେ ପୁଲିନ୍ଦାଶ୍ ଚୈଵ ମୌଲେଯା ଵୈଦର୍ଭା ଦଣ୍ଡକୈଃ ସହ
ଆଭୀର ଏବଂ ବୈଶିକ ସହ ସମସ୍ତ ଅଟବିବାସୀ, ପୁଲିନ୍ଦ, ମୌଳେୟ, ବୈଦର୍ଭ ଓ ଦଣ୍ଡକ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ପୌଲିକା ମୌଲିକାଶ୍ ଚୈଵ ଅଶ୍ମକା ଭୋଜଵର୍ଧନାଃ କୌଲିକାଃ କୁନ୍ତଲାଶ୍ ଚୈଵ ଦମ୍ଭକା ନୀଲକାଲକାଃ
ପୌଳିକ, ମୌଳିକ, ଅଶ୍ମକ, ଭୋଜବର୍ଧନ, କୌଳିକ, କୁନ୍ତଳ, ଦମ୍ଭକ ଓ ନୀଳକାଳକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅମୀ ଦେଶା ଅପରାନ୍ତାନ୍ ନିବୋଧତ ଶୂର୍ପାରକାଃ କାଲିଧନା ଲୋଲାସ୍ ତାଲକଟୈଃ ସହ
ଏହେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଦେଶ। ଏବେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଦେଶ ଶୁଣ: ଶୂର୍ପାରକ, କାଳିଧନ, ଲୋଳ ଓ ତାଳକଟ ସହିତ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏତେ ହ୍ଯ୍ ଅପରାନ୍ତାଶ୍ ଚ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵାସିନଃ ମଲଜାଃ କର୍କଶାଶ୍ ଚୈଵ ମେଲକାଶ୍ ଚୋଲକୈଃ ସହ
ଏହିମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଲୋକ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ: ମଲଜ, କର୍କଶ, ମେଳକ ଓ ଚୋଳକ।
ଉତ୍ତମାର୍ଣା ଦଶାର୍ଣାଶ୍ ଚ ଭୋଜାଃ କିଷ୍କିନ୍ଧକୈଃ ସହ ତୋଷଲାଃ କୋଶଲାଶ୍ ଚୈଵ ତ୍ରୈପୁରା ଵୈଦିଶାସ୍ ତଥା
ଉତ୍ତମାର୍ଣ୍ଣ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ, କିଷ୍କିନ୍ଧକ, ତୋଷଳ, କୋଶଳ, ତ୍ରୈପୁର ଓ ବୈଦିଶ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ତୁମ୍ବୁରାସ୍ ତୁ ଚରାଶ୍ ଚୈଵ ଯଵନାଃ ପଵନୈଃ ସହ ଅଭଯା ରୁଣ୍ଡିକେରାଶ୍ ଚ ଚର୍ଚରା ହୋତ୍ରଧର୍ତଯଃ
ତୁମ୍ବୁର, ଚର, ଯବନ, ପବନ ସହିତ, ଅଭୟ, ରୁଣ୍ଡିକେର, ଚର୍ଚର ଓ ହୋତ୍ରଧର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେ ଜନପଦାଃ ସର୍ଵେ ତତ୍ର ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଵାସିନଃ ଅତୋ ଦେଶାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାଶ୍ରଯିଣଶ୍ ଚ ଯେ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏବେ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ଦେଶମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ନୀହାରାସ୍ ତୁଷମାର୍ଗାଶ୍ ଚ କୁରଵସ୍ ତୁଙ୍ଗଣାଃ ଖସାଃ କର୍ଣପ୍ରାଵରଣାଶ୍ ଚୈଵ ଊର୍ଣା ଦର୍ଘାଃ ସକୁନ୍ତକାଃ
ନୀହାର, ତୁଷମାର୍ଗ, କୁରବ, ତୁଙ୍ଗଣ, ଖସ, କର୍ଣ୍ଣପ୍ରାବରଣ, ଉର୍ଣ୍ଣ, ଦର୍ଘ ଓ ଶକୁନ୍ତକ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଚିତ୍ରମାର୍ଗା ମାଲଵାଶ୍ ଚ କିରାତାସ୍ ତୋମରୈଃ ସହ କୃତତ୍ରେତାଦିକଶ୍ ଚାତ୍ର ଚତୁର୍ଯୁଗକୃତୋ ଵିଧିଃ
ଚିତ୍ରମାର୍ଗ, ମାଳବ, କିରାତ ଓ ତୋମର ସହିତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି କୃତ, ତ୍ରେତା ଆଦି ଚାରି ଯୁଗ ପାଇଁ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଏଵଂ ତୁ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ନଵସଂସ୍ଥାନସଂସ୍ଥିତମ୍ ଦକ୍ଷିଣେ ପରତୋ ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ଚୈଵ ମହୋଦଧିଃ
ଏପରିଭାବରେ ଭାରତ ଭୂମି ନଉଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ଯାହାର ଦକ୍ଷିଣ, ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ବିସ୍ତୃତ।
ହିମଵାନ୍ ଉତ୍ତରେଣାସ୍ଯ କାର୍ମୁକସ୍ଯ ଯଥା ଗୁଣଃ ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ସର୍ଵବୀଜଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଧନୁଷ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଭାରତ ଭୂମି, ହେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ ହେବାକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମ୍ ଅମରେଶତ୍ଵଂ ଦେଵତ୍ଵଂ ମରୁତାଂ ତଥା ମୃଗଯକ୍ଷାପ୍ସରୋଯୋନିଂ ତଦ୍ଵତ୍ ସର୍ପସରୀସୃପାଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ହେବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ଦେବତ୍ୱ, ମରୁତ, ଶିକାରୀ, ଯକ୍ଷ, ଅପ୍ସରା, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୁଏ।
ସ୍ଥାଵରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମିତୋ ଵିପ୍ରାଃ ଶୁଭାଶୁଭୈଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି କର୍ମଭୂର୍ ଵିପ୍ରା ନାନ୍ଯା ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି; ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ।
ଦେଵାନାମ୍ ଅପି ଭୋ ଵିପ୍ରାଃ ସଦୈଵୈଷ ମନୋରଥଃ ଅପି ମାନୁଷ୍ଯମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯାମୋ ଦେଵତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରଚ୍ଯୁତାଃ କ୍ଷିତୌ
ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏହି ଆଶା କରନ୍ତି, 'ଆମେ ଦେବତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇବାକୁ ପାରିବା।'
ମନୁଷ୍ଯଃ କୁରୁତେ ଯତ୍ ତୁ ତନ୍ ନ ଶକ୍ଯଂ ସୁରାସୁରୈଃ ତତ୍କର୍ମନିଗଡଗ୍ରସ୍ତୈସ୍ ତତ୍କର୍ମକ୍ଷପଣୋନ୍ମୁଖୈଃ
ମାନବ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହା କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ କର୍ମ ଶେଷ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।