ମେରୁପୃଷ୍ଠେ ତୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣେ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତେ
ମେରୁ ପର୍ବତର ବିସ୍ତୃତ ଶିଖରରେ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ରଙ୍ଗିନ।
ନାନାପକ୍ଷିରୁତେ ରମ୍ଯେ ନାନାପ୍ରସଵନାକୁଲେ ନାନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୀର୍ଣେ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯସମନ୍ଵିତେ
ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମଧୁର, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଭରିଆ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ସେ ଶିଖର।
ନାନାଵର୍ଣଶିଲାକୀର୍ଣେ ନାନାଧାତୁଵିଭୂଷିତେ ନାନାମୁନିଜନାକୀର୍ଣେ ନାନାଶ୍ରମସମନ୍ଵିତେ
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ନାନା ରଙ୍ଗର ପଥର ଓ ଶିଳାରେ ଭରି ରହିଛି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୁନିମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ ରହିଛି।
ତତ୍ରାସୀନଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ଚତୁର୍ମୁଖମ୍ ଜଗତ୍ପତିଂ ଜଗଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଯଂ ଜଗଦାଧାରମ୍ ଈଶ୍ଵରମ୍
ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ, ଚାରିମୁଖା, ଜଗତର ମାଲିକ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଈଶ୍ୱର ବସିଥିଲେ।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଯକ୍ଷଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗୈଃ ମୁନିସିଦ୍ଧାପ୍ସରୋଭିଶ୍ ଚ ଵୃତମ୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଦିଵାଲଯୈଃ
ସେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
କେଚିତ୍ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ତଂ ଦେଵଂ କେଚିଦ୍ ଗାଯନ୍ତି ଚାଗ୍ରତଃ କେଚିଦ୍ ଵାଦ୍ଯାନି ଵାଦ୍ଯନ୍ତେ କେଚିନ୍ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ
କିଛି ଲୋକ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, କିଛି ଲୋକ ସାମ୍ନାରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, କିଛି ଲୋକ ବାଦ୍ୟ ଚାଲାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରମୁଦିତେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତସମାଗମେ ନାନାକୁସୁମଗନ୍ଧାଢ୍ଯେ ଦକ୍ଷିଣାନିଲସେଵିତେ
ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଭରା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଦକ୍ଷିଣ ପବନ ନାନା ପ୍ରକାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଆଣିଥିଲା।
ଭୃଗ୍ଵାଦ୍ଯାସ୍ ତଂ ତଦା ଦେଵଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପିତାମହମ୍ ଇମମ୍ ଅର୍ଥମ୍ ଋଷିଵରାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପିତରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତେବେ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ, ସେ ଦେବତା ପିତାମହଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ସମ୍ମାନରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଥିଲେ।
ଭଗଵଞ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ କର୍ମଭୂମିଂ ମହୀତଲେ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଦେଵେଶ ମୋକ୍ଷକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ହେ ଦେବନାଥ, ଆମେ ପୃଥିବୀର କର୍ମଭୂମି ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଆପଣ ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷକ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତେଷାଂ ଵଚନମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରାହ ବ୍ରହ୍ମା ସୁରେଶ୍ଵରଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ ତେ ଯଥା ପ୍ରଶ୍ନଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ମୁନିମାନେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଯଦ୍ ଵୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଂପ୍ରତମ୍ ପୁରାଣଂ ଵେଦସଂବଦ୍ଧଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ହେ ମୁନିମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଯାହା କହିବି, ଏହା ପୁରାତନ ଗଳ୍ପ, ବେଦ ସହିତ ଜଡିତ, ଶୁଭ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ କର୍ମଭୂମିର୍ ଉଦାହୃତା କର୍ମଣଃ ଫଲଭୂମିଶ୍ ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ନରକଂ ତଥା
ପୃଥିବୀରେ ଭାରତ ନାମକ ଦେଶ କର୍ମଭୂମି ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏଠାରେ କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷେ ନରଃ ପାପଂ କୃତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅଵଶ୍ଯଂ ଫଲମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଅଶୁଭସ୍ଯ ଶୁଭସ୍ଯ ଚ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଦେଶରେ ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଓ ଭଲ କର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଉଥାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଵକଂ କର୍ମ କୃତ୍ଵା ସମ୍ଯକ୍ ସୁସଂଯତାଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ପରାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷେ ନ ସଂଶଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ନିଜ କର୍ମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଏବଂ ନିୟମିତ ଭାବେ କରି, ଏହି ଦେଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥାନ୍ତି — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଧର୍ମଂ ଚାର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷଃ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷେ ସୁସଂଯତଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ନିୟମିତ ଭାବେ ରହିଥାଏ, ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ — ଚାରିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଥାଏ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କୃତ୍ଵା ସୁଶୋଭନଂ କର୍ମ ଦେଵତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେଶରେ ଭଲ କର୍ମ କରି, ଦେବତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଽପି ଲେଭିରେ ମୋକ୍ଷଂ ପୁରୁଷାଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷେ ବୁଧାଃ ଶାନ୍ତା ଵୀତରାଗା ଵିମତ୍ସରାଃ
ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଶାନ୍ତ, ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହି ଦେଶରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ।
ଯେ ଚାପି ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵିମାନେନ ଗତଜ୍ଵରାଃ ତେ ଽପି କୃତ୍ଵା ଶୁଭଂ କର୍ମ ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷେ ଦିଵଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଆକାଶର ରଥରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେଶରେ ଭଲ କର୍ମ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ନିଵାସଂ ଭାରତେ ଵର୍ଷ ଆକାଙ୍କ୍ଷନ୍ତି ସଦା ସୁରାଃ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଫଲଦେ ତତ୍ ପଶ୍ଯାମଃ କଦା ଵଯମ୍
ଦେବତାମାନେ ସଦା ଭାରତ ଦେଶରେ ବସିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ମିଳେ; 'କେବେ ଆମେ ଏହାକୁ ଦେଖିବା?' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଯଦ୍ ଏତଦ୍ ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ କର୍ମ ନାନ୍ଯତ୍ର ପୁଣ୍ଯଦମ୍ ପାପାଯ ଵା ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଚ ଭାରତମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ଆପଣ କହିଥିବା କର୍ମ ଭାରତ ଦେଶ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଥାଏ ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ ଦେଇନାହିଁ।
ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚ ମଧ୍ଯମଂ ତଚ୍ ଚ ଗମ୍ଯତେ ନ ଖଲ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଭୂମୌ କର୍ମ ଵିଧୀଯତେ
ଏହି ମଧ୍ୟଭୂମି ଦ୍ୱାରା ହି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ମାନବମାନେ ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଅସ୍ମାକଂ ଭାରତଂ ଵଦ ଯଦି ତେ ଽସ୍ତି ଦଯାସ୍ମାସୁ ଯଥାଵସ୍ଥିତିର୍ ଏଵ ଚ
ସେହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କର, ତେବେ ଆମ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଯଥାସ୍ଥିତିରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ତସ୍ମାଦ୍ ଵର୍ଷମ୍ ଇଦଂ ନାଥ ଯେ ଵାସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ ଭେଦାଶ୍ ଚ ତସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵାନ୍ ଅଶେଷତଃ
ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଭୂମି, ଏଠାର ପାହାଡ଼ମାନେ ଓ ଏହି ଦେଶର ସମସ୍ତ ବିଭାଗକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ନଵଭେଦେନ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତରିତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ ତେ ସମାଶ୍ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଭାରତ ଭୂମି ବିଷୟରେ କୁହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯାହା ନଉଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ହୋଇଛି, ଏହିଭଳି ସମସ୍ତ ଭାଗ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ।
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପଃ କଶେରୁଶ୍ ଚ ତାମ୍ରଵର୍ଣୋ ଗଭସ୍ତିମାନ୍ ନାଗଦ୍ଵୀପସ୍ ତଥା ସୌମ୍ଯୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵୋ ଵାରୁଣସ୍ ତଥା
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କଶେରୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଗଭସ୍ତିମାନ୍, ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସୌମ୍ୟ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଓ ବାରୁଣ—ଏହିମାନେ ନାମ କରାଯାଇଛି।
ଅଯଂ ତୁ ନଵମସ୍ ତେଷାଂ ଦ୍ଵୀପଃ ସାଗରସଂଵୃତଃ ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଵୈ ଦ୍ଵୀପୋ ଽଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରଃ
ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନବମ ଦ୍ୱୀପଟି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏହା ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତରକୁ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
ପୂର୍ଵେ କିରାତା ଯସ୍ଯାସନ୍ ପଶ୍ଚିମେ ଯଵନାସ୍ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚାନ୍ତେ ସ୍ଥିତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହାର ପୂର୍ବଦିଗରେ କିରାତମାନେ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଯବନମାନେ ବସିଥିଲେ; ଶେଷ ଅଂଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଇଜ୍ଯାଯୁଦ୍ଧଵଣିଜ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ କର୍ମଭିଃ କୃତପାଵନାଃ ତେଷାଂ ସଂଵ୍ଯଵହାରଶ୍ ଚ ଏଭିଃ କର୍ମଭିର୍ ଇଷ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ବ୍ୟବହାର ଏହି କର୍ମମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗହେତୁଶ୍ ଚ ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ଚ ଵୈ ତଥା ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ମଲଯଃ ସହ୍ଯଃ ଶୁକ୍ତିମାନ୍ ଋକ୍ଷପର୍ଵତଃ
ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ୍ ଓ ଋକ୍ଷ ପର୍ବତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ ଚ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ ଚ ସପ୍ତୈଵାତ୍ର କୁଲାଚଲାଃ ତେଷାଂ ସହସ୍ରଶଶ୍ ଚାନ୍ଯେ ଭୂଧରା ଯେ ସମୀପଗାଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପାରିୟାତ୍ର—ଏହି ସାତଟି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏହାଛଡ଼ା ହଜାର-ହଜାର ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଏହାଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଛି।