ସ୍ନାନଂ କରୋତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ସୋପଵାସୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ଦେଵାନ୍ ଋଷୀନ୍ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ପିତୄନ୍ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଚ କ୍ରମାତ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବତା, ଋଷି, ମଣିଷ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵତାସ୍ ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚ ରଜନୀତ୍ରଯମ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଫଲଂ ତେଷୁ ପ୍ରତିତୀର୍ଥେଷୁ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତିନି ରାତି ରହିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ଅଲଗା ଫଳ ପାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ହଯମେଧସ୍ଯ ନରୋ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସଂଶଯଃ ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ପଠେଚ୍ ଚ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଉତ୍ତମାଂ ଭୂମିଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷଦାମ୍ ତୀର୍ଥାନାମ୍ ଉତ୍ତମଂ ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରୂହି ନୋ ଵଦତାଂ ଵର
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ତାହା ଆମକୁ କୁହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ କୁହ।
ଇମଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ମମ ଗୁରୁଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ ମୁନଯଃ ପୁରା ତମ୍ ଅହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପୂର୍ବରୁ ମୁନିମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ତାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ସ୍ଵାଶ୍ରମେ ସୁମହାପୁଣ୍ଯେ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତେ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣେ ନାନାମୃଗଗଣୈର୍ ଯୁତେ
ତାଙ୍କର ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁଠି ବହୁ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଆ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଶୁ ରହୁଛନ୍ତି—
ପୁଂନାଗୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ ଚ ସରଲୈର୍ ଦେଵଦାରୁଭିଃ ଶାଲୈସ୍ ତାଲୈସ୍ ତମାଲୈଶ୍ ଚ ପନସୈର୍ ଧଵଖାଦିରୈଃ
ପୁମ୍ନାଗ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପନସ, ଧବ ଓ ଖାଦିର ଗଛ—
ପାଟଲାଶୋକବକୁଲୈଃ କରଵୀରୈଃ ସଚମ୍ପକୈଃ ଅନ୍ଯୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈର୍ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତୈଃ
ପାଟଳ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କରବୀର ଓ ଚମ୍ପକ ଗଛ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ—
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସମାସୀନଂ ଵ୍ଯାସଂ ମତିମତାଂ ଵରମ୍ ମହାଭାରତକର୍ତାରଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିଲେ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ମହାଭାରତ ରଚନାକାର, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଅଧ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତମ୍ ପୁରାଣାଗମଵକ୍ତାରଂ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲଗ୍ନ, ପୁରାଣ ଓ ଆଗମର ବକ୍ତା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ—
ପରାଶରସୁତଂ ଶାନ୍ତଂ ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣମ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଅଭ୍ଯାଯଯୁଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ
ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶାନ୍ତ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଆଖି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆସିଲେ—
କଶ୍ଯପୋ ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଽଥ ଗୌତମଃ ଵସିଷ୍ଠୋ ଜୈମିନିର୍ ଧୌମ୍ଯୋ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଽଥ ଵାଲ୍ମିକିଃ
କଶ୍ୟପ, ଜମଦଗ୍ନି, ଭୃଗୁ, ଗୌତମ, ବଶିଷ୍ଠ, ଜୈମିନି, ଧୌମ୍ୟ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ବାଲ୍ମୀକି—
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ଶତାନନ୍ଦୋ ଵାତ୍ସ୍ଯୋ ଗାର୍ଗ୍ଯୋ ଽଥ ଆସୁରିଃ ସୁମନ୍ତୁର୍ ଭାର୍ଗଵୋ ନାମ କଣ୍ଵୋ ମେଧାତିଥିର୍ ଗୁରୁଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶତାନନ୍ଦ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଆସୁରି, ସୁମନ୍ତୁର ଭାର୍ଗବ, କଣ୍ବ ଓ ମେଧାତିଥି ଗୁରୁ—
ମାଣ୍ଡଵ୍ଯଶ୍ ଚ୍ଯଵନୋ ଧୂମ୍ରୋ ହ୍ଯ୍ ଅସିତୋ ଦେଵଲସ୍ ତଥା ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯସ୍ ତୃଣଯଜ୍ଞଶ୍ ଚ ପିପ୍ପଲାଦୋ ଽକୃତଵ୍ରଣଃ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଚ୍ୟବନ, ଧୂମ୍ର, ଅସିତ, ଦେବଳ, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ତୃଣୟଜ୍ଞ, ପିପ୍ପଳାଦ ଓ ଅକୃତବ୍ରଣ।
ସଂଵର୍ତଃ କୌଶିକୋ ରୈଭ୍ଯୋ ମୈତ୍ରେଯୋ ହରିତସ୍ ତଥା ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯଶ୍ ଚ ଵିଭାଣ୍ଡଶ୍ ଚ ଦୁର୍ଵାସା ଲୋମଶସ୍ ତଥା
ସଂବର୍ତ୍ତ, କୌଶିକ, ରୈଭ୍ୟ, ମୈତ୍ରେୟ, ହରିତ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ବିଭାଣ୍ଡ, ଦୁର୍ବାସା ଓ ଲୋମଶ—ଏହି ମହାମୁନିମାନେ ଥିଲେ।
ନାରଦଃ ପର୍ଵତଶ୍ ଚୈଵ ଵୈଶଂପାଯନଗାଲଵୌ ଭାସ୍କରିଃ ପୂରଣଃ ସୂତଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ କପିଲସ୍ ତଥା
ନାରଦ, ପର୍ବତ, ବୈଶଂପାୟନ, ଗାଳବ, ଭାସ୍କରି, ପୂରଣ, ସୂତ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ କପିଳ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଉଲୂକଃ ପୁଲହୋ ଵାଯୁର୍ ଦେଵସ୍ଥାନଶ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ସନତ୍କୁମାରଃ ପୈଲଶ୍ ଚ କୃଷ୍ଣଃ କୃଷ୍ଣାନୁଭୌତିକଃ
ଉଲୂକ, ପୁଲହ, ବାୟୁ, ଦେବସ୍ଥାନ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ସନତ୍କୁମାର, ପୈଲ, କୃଷ୍ଣ ଓ କୃଷ୍ଣାନୁଭୌତିକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଏତୈର୍ ମୁନିଵରୈଶ୍ ଚାନ୍ଯୈର୍ ଵୃତଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ ରରାଜ ସ ମୁନିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ ଇଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୁନି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେମିତି ତେମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ତାନ୍ ଆଗତାନ୍ ମୁନୀନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଵେଦଵିତ୍ ତେ ଽପି ତଂ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯୈଵ କଥାଂ ଚକ୍ରୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଇ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିସ୍ଥା କରି, ପରସ୍ପରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ।
କଥାନ୍ତେ ତେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୃଷ୍ଣଂ ସତ୍ଯଵତୀସୁତମ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସଂଶଯଂ ସର୍ଵେ ତପୋଵନନିଵାସିନଃ
କଥାର ଶେଷରେ, ସେଇ ମହାମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତେ ତପୋବନରେ ରହୁଥିବା, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ସନ୍ଦେହ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ମୁନେ ଵେଦାଂଶ୍ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପୁରାଣାଗମଭାରତମ୍ ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଂ ଜାନାସି ଵାଙ୍ମଯମ୍
ହେ ମୁନି, ଆପଣ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, ଆଗମ, ମହାଭାରତ ଓ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ—ଯାହା ଭୂତ, ଭବ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ସବୁ ଜାଣନ୍ତି।
କଷ୍ଟେ ଽସ୍ମିନ୍ ଦୁଃଖବହୁଲେ ନିଃସାରେ ଭଵସାଗରେ ରାଗଗ୍ରାହାକୁଲେ ରୌଦ୍ରେ ଵିଷଯୋଦକସଂପ୍ଲଵେ
ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅର୍ଥହୀନ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ, ଆସକ୍ତିର ଭୟଙ୍କର ମଗର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଜଳରେ ବେଢ଼ାଇଯାଇଛି।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଵର୍ତକଲିଲେ ଦୃଷ୍ଟୋର୍ମିଶତସଂକୁଲେ ମୋହପଙ୍କାଵିଲେ ଦୁର୍ଗେ ଲୋଭଗମ୍ଭୀରଦୁସ୍ତରେ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ, ଦୃଷ୍ଟିର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଆ, ମୋହର କାଦରେ ମଲିନ, ଲୋଭର ଗଭୀର ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଅନ୍ଧକୁପରେ ଏହି ସଂସାର ଅଟକିଛି।
ନିମଜ୍ଜଜ୍ ଜଗଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ନିରାଲମ୍ବମ୍ ଅଚେତନମ୍ ପୃଚ୍ଛାମସ୍ ତ୍ଵାଂ ମହାଭାଗଂ ବ୍ରୂହି ନୋ ମୁନିସତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଡୁବୁଥିବା, ଆଧାରହୀନ ଓ ଅଚେତନ ଦେଖି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରେଯଃ କିମ୍ ଅତ୍ର ସଂସାରେ ଭୈରଵେ ଲୋମହର୍ଷଣେ ଉପଦେଶପ୍ରଦାନେନ ଲୋକାନ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକ ସଂସାରରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ କ'ଣ? ଆପଣ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ପରମଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ମୋକ୍ଷଦମ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କର୍ମଭୂମିଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍
ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଦୁର୍ଲଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୃଥିବୀ କର୍ମଭୂମି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
କୃତ୍ଵା କିଲ ନରଃ ସମ୍ଯକ୍ କର୍ମ ଭୂମୌ ଯଥୋଦିତମ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ନରକଂ ଚ ଵିକର୍ମତଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ଅପକର୍ମ କଲେ ନରକକୁ ଯାଏ।
ମୋକ୍ଷକ୍ଷେତ୍ରେ ତଥା ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷଃ ସୁଧୀଃ ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରୂହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯତ୍ ପୃଷ୍ଟୋ ଽସି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ତେଣୁ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା ପଚାରାଯାଇଛି, ତାହା କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ ଵ୍ଯାସଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯଵିତ୍
ସେଇ ଭାବନାଶୀଳ ମୁନିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭୂତ, ଭବ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜ୍ଞାନୀ ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ କହିଲେ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦି ପୃଚ୍ଛଥ ଯଃ ସଂଵାଦୋ ଽଭଵତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଋଷୀଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ
ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣ, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ ମୁଁ କହିବି—ପୂର୍ବରୁ ଋଷିମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂବାଦ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ।