ସୁଵର୍ଣସ୍ଯୋଦପାନଂ ଚ ଶ୍ଵେତତୀର୍ଥହ୍ରଦଂ ତଥା କୁଣ୍ଡଂ ଘର୍ଘରିକାଯାଶ୍ ଚ ଶ୍ଯାମକୂପଂ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରିକା
ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଆଁ, ଶ୍ୱେତତୀର୍ଥ ହ୍ରଦ, ଘର୍ଘରିକା କୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରିକାଙ୍କ ଶ୍ୟାମ କୁଆଁ—
ଶ୍ମଶାନସ୍ତମ୍ଭକୂପଂ ଚ ଵିନାଯକହ୍ରଦଂ ତଥା କୂପଂ ସିନ୍ଧୂଦ୍ଭଵଂ ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମସରଂ ତଥା
ଶ୍ମଶାନ ସ୍ତମ୍ଭ କୁଆଁ, ବିନାୟକ ହ୍ରଦ, ସିନ୍ଧୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କୁଆଁ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମସର—
ରୁଦ୍ରାଵାସଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ନାଗତୀର୍ଥଂ ପୁଲୋମକମ୍ ଭକ୍ତହ୍ରଦଂ କ୍ଷୀରସରଃ ପ୍ରେତାଧାରଂ କୁମାରକମ୍
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ, ନାଗତୀର୍ଥ, ପୁଲୋମକ, ଭକ୍ତଙ୍କ ହ୍ରଦ, ଖୀର ହ୍ରଦ, ପ୍ରେତ ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ କୁମାରକ—
ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତଂ କୁଶାଵର୍ତଂ ଦଧିକର୍ଣୋଦପାନକମ୍ ଶୃଙ୍ଗତୀର୍ଥଂ ମହାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହାନଦୀ
ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ଦଧିକର୍ଣ୍ଣ କୁଆଁ, ଶୃଙ୍ଗତୀର୍ଥ, ମହାତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ମହାନଦୀ—
ଦିଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମସରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗଯାଶୀର୍ଷାକ୍ଷଯଂ ଵଟମ୍ ଦକ୍ଷିଣଂ ଚୋତ୍ତରଂ ଚୈଵ ଗୋମଯଂ ରୂପଶୀତିକମ୍
ଦିବ୍ୟ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର, ଗୟା ମୁଣ୍ଡରେ ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଗୋମୟ ଏବଂ ରୂପଶୀତିକା—
କପିଲାହ୍ରଦଂ ଗୃଧ୍ରଵଟଂ ସାଵିତ୍ରୀହ୍ରଦମ୍ ଏଵ ଚ ପ୍ରଭାସନଂ ସୀତଵନଂ ଯୋନିଦ୍ଵାରଂ ଚ ଧେନୁକମ୍
କପିଳା ହ୍ରଦ, ଗୃଧ୍ର ବଟବୃକ୍ଷ, ସାବିତ୍ରୀ ହ୍ରଦ, ପ୍ରଭାସନ, ସୀତାବନ, ଯୋନି ଦ୍ୱାର ଏବଂ ଧେନୁକ—
ଧନ୍ଯକଂ କୋକିଲାଖ୍ଯଂ ଚ ମତଙ୍ଗହ୍ରଦମ୍ ଏଵ ଚ ପିତୃକୂପଂ ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥଂ ଶକ୍ରତୀର୍ଥଂ ସୁମାଲିନମ୍
ଧନ୍ୟକ, କୋକିଳା ନାମକ ସ୍ଥାନ, ମତଙ୍ଗ ହ୍ରଦ, ପିତୃ କୁଆଁ, ରୁଦ୍ରତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ଏବଂ ସୁମାଲିନ—
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନଂ ସପ୍ତକୁଣ୍ଡଂ ମଣିରତ୍ନହ୍ରଦଂ ତଥା କୌଶିକ୍ଯଂ ଭରତଂ ଚୈଵ ତୀର୍ଥଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଲିକା ତଥା
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ଥାନ, ସାତଟି କୁଣ୍ଡ, ମଣିରତ୍ନ ହ୍ରଦ, କୌଶିକୀ, ଭରତ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାଲିକା—
ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ କଲ୍ପସରଃ କନ୍ଯାସଂଵେତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ ନିଶ୍ଚୀଵା ପ୍ରଭଵଶ୍ ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠାଶ୍ରମମ୍ ଏଵ ଚ
ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, କଳ୍ପସର, କନ୍ୟାସଂବେତ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୀବା, ପ୍ରଭବ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ—
ଦେଵକୂଟଂ ଚ କୂପଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠାଶ୍ରମମ୍ ଏଵ ଚ ଵୀରାଶ୍ରମଂ ବ୍ରହ୍ମସରୋ ବ୍ରହ୍ମଵୀରାଵକାପିଲୀ
ଦେବକୂଟ ଏବଂ ତାହାର କୁଆଁ, ବସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ, ବୀର ଆଶ୍ରମ, ବ୍ରହ୍ମସର, ବ୍ରହ୍ମବୀର ଏବଂ ଅବକପିଳୀ—
କୁମାରଧାରା ଶ୍ରୀଧାରା ଗୌରୀଶିଖରମ୍ ଏଵ ଚ ଶୁନଃ କୁଣ୍ଡୋ ଽଥ ତୀର୍ଥଂ ଚ ନନ୍ଦିତୀର୍ଥଂ ତଥୈଵ ଚ
କୁମାରଧାରା, ଶ୍ରୀଧାରା, ଗୌରୀଶିଖର, ଶୁନଃ କୁଣ୍ଡ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ନନ୍ଦିତୀର୍ଥ—
କୁମାରଵାସଂ ଶ୍ରୀଵାସମ୍ ଔର୍ଵୀଶୀତାର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ କୁମ୍ଭକର୍ଣହ୍ରଦଂ ଚୈଵ କୌଶିକୀହ୍ରଦମ୍ ଏଵ ଚ
କୁମାରବାସ, ଶ୍ରୀବାସ, ମାଟି ଶୀତଳ କରୁଥିବା ତୀର୍ଥ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଏବଂ କୌଶିକୀ ହ୍ରଦ—
ଧର୍ମତୀର୍ଥଂ କାମତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଦାଲକଂ ତଥା ସଂଧ୍ଯାତୀର୍ଥଂ କାରତୋଯଂ କପିଲଂ ଲୋହିତାର୍ଣଵମ୍
ଧର୍ମତୀର୍ଥ, କାମତୀର୍ଥ, ଉଦ୍ଦାଳକ ତୀର୍ଥ, ସନ୍ଧ୍ୟାତୀର୍ଥ, କାରତୋୟା, କପିଳା ଏବଂ ଲାଲ ଶାଗର—
ଶୋଣୋଦ୍ଭଵଂ ଵଂଶଗୁଲ୍ମମ୍ ଋଷଭଂ କଲତୀର୍ଥକମ୍ ପୁଣ୍ଯାଵତୀହ୍ରଦଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ବଦରିକାଶ୍ରମମ୍
ଶୋଣ ନଦୀ ଉତ୍ସ, ବାଁଶ ଜଙ୍ଗଲ, ଋଷଭ, କଳତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟାବତୀ ହ୍ରଦ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମ—
ରାମତୀର୍ଥଂ ପିତୃଵନଂ ଵିରଜାତୀର୍ଥମ୍ ଏଵ ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଵନଂ ଚୈଵ କୃଷ୍ଣତୀର୍ଥଂ ତଥା ଵଟମ୍
ରାମତୀର୍ଥ, ପିତୃବନ, ବିରଜାତୀର୍ଥ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ବନ, କୃଷ୍ଣତୀର୍ଥ ଏବଂ ବଟବୃକ୍ଷ—
ରୋହିଣୀକୂପପ୍ରଵରମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସରଂ ଚ ଯତ୍ ସାନୁଗର୍ତଂ ସମାହେନ୍ଦ୍ରଂ ଶ୍ରୀତୀର୍ଥଂ ଶ୍ରୀନଦଂ ତଥା
ରୋହିଣୀର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଆଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହ୍ରଦ, ସାନୁଗର୍ତ୍ତ, ସମାହେନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶ୍ରୀନଦୀ—
ଇଷୁତୀର୍ଥଂ ଵାର୍ଷଭଂ ଚ କାଵେରୀହ୍ରଦମ୍ ଏଵ ଚ କନ୍ଯାତୀର୍ଥଂ ଚ ଗୋକର୍ଣଂ ଗାଯତ୍ରୀସ୍ଥାନମ୍ ଏଵ ଚ
ଇଷୁତୀର୍ଥ, ବାର୍ଷଭ, କାବେରୀ ହ୍ରଦ, କନ୍ୟାତୀର୍ଥ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ସ୍ଥାନ—
ବଦରୀହ୍ରଦମ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଚ ମଧ୍ଯସ୍ଥାନଂ ଵିକର୍ଣକମ୍ ଜାତୀହ୍ରଦଂ ଦେଵକୂପଂ କୁଶପ୍ରଵଣମ୍ ଏଵ ଚ
ବଦରୀ ହ୍ରଦ, ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ, ବିକର୍ଣ୍ଣକ ନାମକ ମଧ୍ୟସ୍ଥଳ, ଜାତୀ ହ୍ରଦ, ଦେବକୂପ ଓ କୁଶା ଘାସର ଢାଳ—
ସର୍ଵଦେଵଵ୍ରତଂ ଚୈଵ କନ୍ଯାଶ୍ରମହ୍ରଦଂ ତଥା ତଥାନ୍ଯଦ୍ ଵାଲଖିଲ୍ଯାନାଂ ସପୂର୍ଵାଣାଂ ତଥାପରମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉପବାସ ବ୍ରତ, କନ୍ୟାଶ୍ରମ ହ୍ରଦ, ଏବଂ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ବାଳଖିଲ୍ୟମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ—
ତଥାନ୍ଯଚ୍ ଚ ମହର୍ଷୀଣାମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତହ୍ରଦଂ ତଥା ତୀର୍ଥେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ଵିଧିଵତ୍ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ
ଏହାପରେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଅଖଣ୍ଡିତ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ—
ସ୍ନାନଂ କରୋତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ସୋପଵାସୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ଦେଵାନ୍ ଋଷୀନ୍ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ପିତୄନ୍ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଚ କ୍ରମାତ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବତା, ଋଷି, ମଣିଷ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵତାସ୍ ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚ ରଜନୀତ୍ରଯମ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଫଲଂ ତେଷୁ ପ୍ରତିତୀର୍ଥେଷୁ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତିନି ରାତି ରହିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ଅଲଗା ଫଳ ପାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ହଯମେଧସ୍ଯ ନରୋ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସଂଶଯଃ ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ପଠେଚ୍ ଚ ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ ଵାପି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସେ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଉତ୍ତମାଂ ଭୂମିଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷଦାମ୍ ତୀର୍ଥାନାମ୍ ଉତ୍ତମଂ ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରୂହି ନୋ ଵଦତାଂ ଵର
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ତାହା ଆମକୁ କୁହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ କୁହ।
ଇମଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ମମ ଗୁରୁଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ ମୁନଯଃ ପୁରା ତମ୍ ଅହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପୂର୍ବରୁ ମୁନିମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମୋର ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ତାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ସ୍ଵାଶ୍ରମେ ସୁମହାପୁଣ୍ଯେ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତେ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣେ ନାନାମୃଗଗଣୈର୍ ଯୁତେ
ତାଙ୍କର ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁଠି ବହୁ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଆ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଶୁ ରହୁଛନ୍ତି—
ପୁଂନାଗୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ ଚ ସରଲୈର୍ ଦେଵଦାରୁଭିଃ ଶାଲୈସ୍ ତାଲୈସ୍ ତମାଲୈଶ୍ ଚ ପନସୈର୍ ଧଵଖାଦିରୈଃ
ପୁମ୍ନାଗ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପନସ, ଧବ ଓ ଖାଦିର ଗଛ—
ପାଟଲାଶୋକବକୁଲୈଃ କରଵୀରୈଃ ସଚମ୍ପକୈଃ ଅନ୍ଯୈଶ୍ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈର୍ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତୈଃ
ପାଟଳ, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କରବୀର ଓ ଚମ୍ପକ ଗଛ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ—
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସମାସୀନଂ ଵ୍ଯାସଂ ମତିମତାଂ ଵରମ୍ ମହାଭାରତକର୍ତାରଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିଲେ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ମହାଭାରତ ରଚନାକାର, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଅଧ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତମ୍ ପୁରାଣାଗମଵକ୍ତାରଂ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲଗ୍ନ, ପୁରାଣ ଓ ଆଗମର ବକ୍ତା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ—