ତେନ ଵୃଦ୍ଧିଂ ପରାଂ ନୀତଃ ସକଲଶ୍ ଚୌଷଧୀଗଣଃ ସାଧକଃ ଫଲପାକାନ୍ତଃ ପ୍ରଜାନାଂ ତୁ ପ୍ରଜାଯତେ
ଏହି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଅତିରିକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହି ପାଣି ଫଳ ପକାଇବାର କାରଣ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ ଏହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ତେନ ଯଜ୍ଞାନ୍ ଯଥାପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ ମାନଵାଃ ଶାସ୍ତ୍ରଚକ୍ଷୁଷଃ କୁର୍ଵତେ ଽହରହଶ୍ ଚୈଵ ଦେଵାନ୍ ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ତେ
ଏହି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେଖୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିତ୍ୟ ନିୟମିତ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଯଜ୍ଞାଶ୍ ଚ ଵେଦାଶ୍ ଚ ଵର୍ଣାଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜପୂର୍ଵକାଃ ସର୍ଵଦେଵନିକାଯାଶ୍ ଚ ପଶୁଭୂତଗଣାଶ୍ ଚ ଯେ
ଏଭଳି, ଯଜ୍ଞ, ବେଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦି ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଜୀବମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଧୃତମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ ସାପି ନିଷ୍ପାଦ୍ଯତେ ଵୃଷ୍ଟିଃ ସଵିତ୍ରା ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ରହିଛି; ଏହି ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ସବିତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଆଧାରଭୂତଃ ସଵିତୁର୍ ଧ୍ରୁଵୋ ମୁନିଵରୋତ୍ତମାଃ ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ଶିଶୁମାରୋ ଽସୌ ସୋ ଽପି ନାରାଯଣାଶ୍ରଯଃ
ସବିତା ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତର ଆଧାର, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଧ୍ରୁବ ତାରା ହେଉଛି ଶିଶୁମାର, ଏହି ଶିଶୁମାର ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ହୃଦି ନାରାଯଣସ୍ ତସ୍ଯ ଶିଶୁମାରସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ ଵିଭର୍ତା ସର୍ଵଭୂତାନାମ୍ ଆଦିଭୂତଃ ସନାତନଃ
ନାରାୟଣ ଶିଶୁମାରର ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ; ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଧାରକ, ଆଦି ଓ ଶାଶ୍ୱତ।
ଏଵଂ ମଯା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସମୁଦାହୃତମ୍ ଭୂସମୁଦ୍ରାଦିଭିର୍ ଯୁକ୍ତଂ କିମ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଛ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛଥ
ଏଭଳି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବିବରଣ କରିଛି; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଆଯତନାନି ଚ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତୁଂ ନୋ ଵର୍ତତେ ମନଃ
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ପୂଜାସ୍ଥଳ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆପଣ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍ ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ ଚ କୀର୍ତିଶ୍ ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ
ଯାହାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଯାହାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି, ସେ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ମନୋ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ଵାଚାଂ ତଥା ଚେନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଶ୍ ଚ ଏତାନି ତୀର୍ଥାନି ଶରୀରଜାନି ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ମାର୍ଗଂ ପ୍ରତିବୋଧଯନ୍ତି
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ଏହିପରି ଭଲ କଥା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ—ଏହି ଶରୀରଜ ତୀର୍ଥମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥକୁ ଜାଗୃତ କରେ।
ଚିତ୍ତମ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ତୀର୍ଥସ୍ନାନୈର୍ ନ ଶୁଧ୍ଯତି ଶତଶୋ ଽପି ଜଲୈର୍ ଧୌତଂ ସୁରାଭାଣ୍ଡମ୍ ଇଵାଶୁଚି
ଯଦି ମନ ଭିତରେ ଦୁଷ୍ଟ ଅଛି, ତେବେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ; ଶତ ଥର ପାଣିରେ ଧୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଚି ମଦପାତ୍ର ପରି ରହିଯାଏ।
ନ ତୀର୍ଥାନି ନ ଦାନାନି ନ ଵ୍ରତାନି ନ ଚାଶ୍ରମାଃ ଦୁଷ୍ଟାଶଯଂ ଦମ୍ଭରୁଚିଂ ପୁନନ୍ତି ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ତୀର୍ଥ, ଦାନ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ କେହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ଢୋଙ୍ଗ ପ୍ରେମ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବାକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଵଶେ କୃତ୍ଵା ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଵସେନ୍ ନରଃ ତତ୍ର ତତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଯାଗଂ ପୁଷ୍କରଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ପୁଷ୍କର ଅଛି।
ତସ୍ମାଚ୍ ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆଯତନାନି ଚ ସଂକ୍ଷେପେଣ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି କାନି ଵୈ
ତେଣୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଓ ପୂଜାସ୍ଥଳ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵିସ୍ତରେଣ ନ ଶକ୍ଯନ୍ତେ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈର୍ ଅପି ପ୍ରଥମଂ ପୁଷ୍କରଂ ତୀର୍ଥଂ ନୈମିଷାରଣ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ
ପ୍ରଥମ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ଓ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ନନା ଏକ ଶତବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଯାଗଂ ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଧର୍ମାରଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଧେନୁକଂ ଚମ୍ପକାରଣ୍ଯଂ ସୈନ୍ଧଵାରଣ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ
ମୁଁ ପ୍ରୟାଗ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ, ଧେନୁକ, ଚମ୍ପକାରଣ୍ୟ ଓ ସୈନ୍ଧବାରଣ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।
ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ମଗଧାରଣ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ ଗଯା ପ୍ରଭାସଂ ଶ୍ରୀତୀର୍ଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ କନଖଲଂ ତଥା
ପୁଣ୍ୟ ମଗଧାରଣ୍ୟ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ, ଗୟା, ପ୍ରଭାସ ଓ ଶ୍ରୀତୀର୍ଥ, ଦିବ୍ୟ କନଖଳ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ଭୀମାରଣ୍ଯଂ କୁଶସ୍ଥଲୀମ୍ ଲୋହାକୁଲଂ ସକେଦାରଂ ମନ୍ଦରାରଣ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ
ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଭୀମାରଣ୍ୟ, କୁଶସ୍ଥଳୀ, ଲୋହାକୁଳ, ସକେଦାର ଓ ମନ୍ଦରାରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ମହାବଲଂ କୋଟିତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ତଥା ରୂପତୀର୍ଥଂ ଶୂକରଵଂ ଚକ୍ରତୀର୍ଥଂ ମହାଫଲମ୍
ମହାବଳ, କୋଟିତୀର୍ଥ ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ରୂପତୀର୍ଥ, ଶୂକରବ, ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଯାହା ମହାଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯୋଗତୀର୍ଥଂ ସୋମତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ସାହୋଟକଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ କୋକାମୁଖଂ ପୁଣ୍ଯଂ ବଦରୀଶୈଲମ୍ ଏଵ ଚ
ଯୋଗତୀର୍ଥ, ସୋମତୀର୍ଥ, ସାହୋଟକ ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟ କୋକାମୁଖ ଓ ବଦରୀଶୈଳ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ସୋମତୀର୍ଥଂ ତୁଙ୍ଗକୂଟଂ ତୀର୍ଥଂ ସ୍କନ୍ଦାଶ୍ରମଂ ତଥା କୋଟିତୀର୍ଥଂ ଚାଗ୍ନିପଦଂ ତୀର୍ଥଂ ପଞ୍ଚଶିଖଂ ତଥା
ସୋମତୀର୍ଥ, ତୁଙ୍ଗକୂଟ, ତୀର୍ଥ ସ୍କନ୍ଦାଶ୍ରମ, କୋଟିତୀର୍ଥ, ଅଗ୍ନିପଦ ଓ ପଞ୍ଚଶିଖ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଧର୍ମୋଦ୍ଭଵଂ କୋଟିତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ବାଧପ୍ରମୋଚନମ୍ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରଂ ପଞ୍ଚକୂଟଂ ମଧ୍ଯକେସରମ୍ ଏଵ ଚ
ଧର୍ମୋଦ୍ଭବ, କୋଟିତୀର୍ଥ, ବାଧାପ୍ରମୋଚନ ତୀର୍ଥ, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ପଞ୍ଚକୂଟ ଓ ମଧ୍ୟକେସର ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଚକ୍ରପ୍ରଭଂ ମତଙ୍ଗଂ ଚ କ୍ରୁଶଦଣ୍ଡଂ ଚ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକୁଣ୍ଡଂ ଵିଷ୍ଣୁତୀର୍ଥଂ ସାର୍ଵକାମିକମ୍ ଏଵ ଚ
ଚକ୍ରପ୍ରଭା, ମତଙ୍ଗ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୃଶଦଣ୍ଡ, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକୁଣ୍ଡ, ବିଷ୍ଣୁତୀର୍ଥ ଓ ସାର୍ବକାମିକ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ତୀର୍ଥଂ ମତ୍ସ୍ଯତିଲଂ ଚୈଵ ବଦରୀ ସୁପ୍ରଭଂ ତଥା ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡଂ ଵହ୍ନିକୁଣ୍ଡଂ ତୀର୍ଥଂ ସତ୍ଯପଦଂ ତଥା
ତୀର୍ଥ ମତ୍ସ୍ୟତିଳ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଦରୀ, ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ, ବହ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଓ ସତ୍ୟପଦ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଚତୁଃସ୍ରୋତଶ୍ ଚତୁଃଶୃଙ୍ଗଂ ଶୈଲଂ ଦ୍ଵାଦଶଧାରକମ୍ ମାନସଂ ସ୍ଥୂଲଶୃଙ୍ଗଂ ଚ ସ୍ଥୂଲଦଣ୍ଡଂ ତଥୋର୍ଵଶୀ
ଚତୁଃସ୍ରୋତ, ଚତୁଃଶୃଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ ଯାହାର ଦ୍ୱାଦଶ ଧାରା ଅଛି, ମାନସ, ସ୍ଥୂଳଶୃଙ୍ଗ, ସ୍ଥୂଳଦଣ୍ଡ ଓ ଉର୍ବଶୀ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଲୋକପାଲଂ ମନୁଵରଂ ସୋମାହ୍ଵଶୈଲମ୍ ଏଵ ଚ ସଦାପ୍ରଭଂ ମେରୁକୁଣ୍ଡଂ ତୀର୍ଥଂ ସୋମାଭିଷେଚନମ୍
ଲୋକପାଳ, ମନୁବର, ସୋମାହ୍ୱ ପାହାଡ଼, ସଦାପ୍ରଭା, ମେରୁକୁଣ୍ଡ ଓ ସୋମାଭିଷେଚନ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ମହାସ୍ରୋତଂ କୋଟରକଂ ପଞ୍ଚଧାରଂ ତ୍ରିଧାରକମ୍ ସପ୍ତଧାରୈକଧାରଂ ଚ ତୀର୍ଥଂ ଚାମରକଣ୍ଟକମ୍
ମହାସ୍ରୋତ, କୋଟରକ, ପଞ୍ଚଧାରା, ତ୍ରିଧାରକ, ସପ୍ତଧାରା, ଏକଧାରା ଓ ଚାମରକଣ୍ଟକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଶାଲଗ୍ରାମଂ ଚକ୍ରତୀର୍ଥଂ କୋଟିଦ୍ରୁମମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ବିଲ୍ଵପ୍ରଭଂ ଦେଵହ୍ରଦଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୁହ୍ରଦଂ ତଥା
ଶାଳଗ୍ରାମ, ଚକ୍ରତୀର୍ଥ, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ କୋଟିଦ୍ରୁମ, ବିଲ୍ୱପ୍ରଭା, ଦେବହ୍ରଦ ଓ ବିଷ୍ଣୁହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଶଙ୍ଖପ୍ରଭଂ ଦେଵକୁଣ୍ଡଂ ତୀର୍ଥଂ ଵଜ୍ରାଯୁଧଂ ତଥା ଅଗ୍ନିପ୍ରଭଂ ଚ ପୁଂନାଗଂ ଦେଵପ୍ରଭମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ଶଂଖପ୍ରଭା, ଦେବକୁଣ୍ଡ, ବଜ୍ରାୟୁଧ ତୀର୍ଥ, ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା, ପୁମ୍ନାଗ ଓ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଵିଦ୍ଯାଧରଂ ସଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଶ୍ରୀତୀର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହ୍ରଦମ୍ ସାତୀର୍ଥଂ ଲୋକପାଲାଖ୍ଯଂ ମଣିପୁରଗିରିଂ ତଥା
ବିଦ୍ୟାଧର, ଗାନ୍ଧର୍ବ ସହିତ, ଶ୍ରୀତୀର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହ୍ରଦ, ସାତୀର୍ଥ, ଲୋକପାଳ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଓ ମଣିପୁରଗିରି ମଧ୍ୟ କହିବି।