ଚତୁର୍ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଜନଲୋକାତ୍ ତପଃ ସ୍ମୃତମ୍ ଵୈରାଜା ଯତ୍ର ତେ ଦେଵାଃ ସ୍ଥିତା ଦେହଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଜନଲୋକଠାରୁ ଚାରିଗୁଣା ଉପରେ ଯାହାକୁ ତପୋଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦେହ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଉଜ୍ୱଳ ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି।
ଷଡ୍ଗୁଣେନ ତପୋଲୋକାତ୍ ସତ୍ଯଲୋକୋ ଵିରାଜତେ ଅପୁନର୍ମାରକଂ ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧାଦିମୁନିସେଵିତମ୍
ତପୋଲୋକଠାରୁ ଛଅଗୁଣା ଉପରେ ସତ୍ୟଲୋକ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ପାଦଗମ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତି ପୃଥିଵୀମଯମ୍ ସ ଭୂର୍ଲୋକଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଵିସ୍ତାରୋ ଽସ୍ଯ ମଯୋଦିତଃ
ପାଇଁ ଚାଲିଯିବାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି ଯେଉଁସବୁ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂର୍ଲୋକ ବୋଲାଯାଏ; ଏହାର ବିସ୍ତାର ମୁଁ କହିଛି।
ଭୂମିସୂର୍ଯାନ୍ତରଂ ଯତ୍ ତୁ ସିଦ୍ଧାଦିମୁନିସେଵିତମ୍ ଭୁଵର୍ଲୋକସ୍ ତୁ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ପୃଥିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠିକୁ ଭୁବର୍ଲୋକ ବୋଲାଯାଏ; ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ।
ଧ୍ରୁଵସୂର୍ଯାନ୍ତରଂ ଯତ୍ ତୁ ନିଯୁତାନି ଚତୁର୍ଦଶ ସ୍ଵର୍ଲୋକଃ ସୋ ଽପି କଥିତୋ ଲୋକସଂସ୍ଥାନଚିନ୍ତକୈଃ
ଧ୍ରୁବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚଉଦ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂରିରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ, ତାହାକୁ ଲୋକଗଠନ ବିଚାର କରୁଥିବାମାନେ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ବୋଲନ୍ତି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ କୃତକଂ ଵିପ୍ରୈଶ୍ ଚ ପରିପଠ୍ଯତେ ଜନସ୍ ତପସ୍ ତଥା ସତ୍ଯମ୍ ଇତି ଚାକୃତକଂ ତ୍ରଯମ୍
ଏହି ତିନିଟି ଲୋକକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଭାବରେ ମନେ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠିକି ଜନଲୋକ, ତପୋଲୋକ ଓ ସତ୍ୟଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କୃତକାକୃତକୋ ମଧ୍ଯେ ମହର୍ଲୋକ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଶୂନ୍ଯୋ ଭଵତି କଲ୍ପାନ୍ତେ ଯୋ ଽନ୍ତଂ ନ ଚ ଵିନଶ୍ଯତି
ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ମହର୍ଲୋକ ରହିଛି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଏହା ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଏତେ ସପ୍ତ ମହାଲୋକା ମଯା ଵଃ କଥିତା ଦ୍ଵିଜାଃ ପାତାଲାନି ଚ ସପ୍ତୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯୈଷ ଵିସ୍ତରଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସାତି ମହାଲୋକ ଏବଂ ସାତି ପାତାଳ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିସ୍ତାର।
ଏତଦ୍ ଅଣ୍ଡକଟାହେନ ତିର୍ଯଗ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧସ୍ ତଥା କପିତ୍ଥସ୍ଯ ଯଥା ବୀଜଂ ସର୍ଵତୋ ଵୈ ସମାଵୃତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉପର, ତଳେ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଖୋଲି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯେପରି ଏକ କପିଠା ଗଛର ବିଆ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଢାକି ରହିଥାଏ।
ଦଶୋତ୍ତରେଣ ପଯସା ଦ୍ଵିଜାଶ୍ ଚାଣ୍ଡଂ ଚ ତଦ୍ ଵୃତମ୍ ସ ଚାମ୍ବୁପରିଵାରୋ ଽସୌ ଵହ୍ନିନା ଵେଷ୍ଟିତୋ ବହିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦଶ ମାପର ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି; ସେଇ ପାଣି ତଳକୁ ବାହାରୁ ଅଗ୍ନି ଘେରି ରହିଛି।
ଵହ୍ନିସ୍ ତୁ ଵାଯୁନା ଵାଯୁର୍ ଵିପ୍ରାସ୍ ତୁ ନଭସାଵୃତଃ ଆକାଶୋ ଽପି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହତା ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ
ଅଗ୍ନିକୁ ବାୟୁ ଢାକି ରହିଛି, ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଘେରି ରହିଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଆବୃତ କରିଛି।
ଦଶୋତ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଅଶେଷାଣି ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚୈତାନି ସପ୍ତ ଵୈ ମହାନ୍ତଂ ଚ ସମାଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଧାନଂ ସମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଦଶ ଓ ଏକ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସାତଟି ମଧ୍ୟ, ସେଇ ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରଧାନ ରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।
ଅନନ୍ତସ୍ଯ ନ ତସ୍ଯାନ୍ତଃ ସଂଖ୍ଯାନଂ ଚାପି ଵିଦ୍ଯତେ ତଦ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅସଂଖ୍ଯାତଂ ପ୍ରମାଣେନାପି ଵୈ ଯତଃ
ଅନନ୍ତର କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହା ଅନନ୍ତ, ଅଗଣନୀୟ ଏବଂ ମାପରେ ଆସେନାହିଁ।
ହେତୁଭୂତମ୍ ଅଶେଷସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଃ ସା ପରା ଦ୍ଵିଜାଃ ଅଣ୍ଡାନାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଯୁତାନି ଚ
ଏହି ପରା ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତର କାରଣ; ଏବଂ ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ଅଣ୍ଡ ଅଛି।
ଈଦୃଶାନାଂ ତଥା ତତ୍ର କୋଟିକୋଟିଶତାନି ଚ ଦାରୁଣ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଯଥା ତୈଲଂ ତିଲେ ତଦ୍ଵତ୍ ପୁମାନ୍ ଇହ
ଏପରି ଅନେକ କୋଟି କୋଟି ଅଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଯେପରି ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ ରହିଥିବା ଭଳି ଦାହ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ସେପରି ଏଠି ପୁରୁଷ ରହିଛି।
ପ୍ରଧାନେ ଽଵସ୍ଥିତୋ ଵ୍ଯାପୀ ଚେତନାତ୍ମନିଵେଦନଃ ପ୍ରଧାନଂ ଚ ପୁମାଂଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତାନୁଭୂତଯା
ପ୍ରଧାନ ଭିତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ସଚେତନ ଭାବେ ଥିବା, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁଶକ୍ତ୍ଯା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଧୃତୌ ସଂଶ୍ରଯଧର୍ମିଣୌ ତଯୋଃ ସୈଵ ପୃଥଗ୍ଭାଵେ କାରଣଂ ସଂଶ୍ରଯସ୍ଯ ଚ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରଣ ହୋଇ ରହିଛି ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଟି ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଥିବା ସ୍ୱଭାବ ରଖିଛି; ଏହାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ହେଉଛି ଆଶ୍ରୟର କାରଣ।
କ୍ଷୋଭକାରଣଭୂତା ଚ ସର୍ଗକାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଯଥା ଶୈତ୍ଯଂ ଜଲେ ଵାତୋ ବିଭର୍ତି କଣିକାଗତମ୍
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେଉଁଥିରେ କ୍ଷୋଭ ହୁଏ, ତାହା ଥାଏ; ଯେପରି ଜଳର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଭିତରେ ଶୀତଳତା ରହିଥାଏ।
ଜଗଚ୍ ଛକ୍ତିସ୍ ତଥା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ମକମ୍ ଯଥା ଚ ପାଦପୋ ମୂଲସ୍କନ୍ଧଶାଖାଦିସଂଯୁତଃ
ଏହିପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ମିଶି ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛି; ଯେପରି ଗଛ ମୂଳ, ତଣ୍ଡ, ଡାଳ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଥାଏ।
ଆଦ୍ଯବୀଜାତ୍ ପ୍ରଭଵତି ବୀଜାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଵୈ ତତଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ତତସ୍ ତେଭ୍ଯୋ ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ପରେ ଦ୍ରୁମାଃ
ମୂଳ ବୀଜରୁ ଅନ୍ୟ ବୀଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ଆଉ ବୀଜ ହୁଏ; ଏଭଳି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି ଆଉ ଗଛ ହୁଏ।
ତେ ଽପି ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଦ୍ରଵ୍ଯକାରଣାନୁଗତା ଦ୍ଵିଜାଃ ଏଵମ୍ ଅଵ୍ଯାକୃତାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଜାଯନ୍ତେ ମହଦାଦଯଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଇ ଲକ୍ଷଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ କାରଣକୁ ଅନୁସରନ୍ତି; ଏଭଳି, ଅବ୍ୟାକୃତରୁ ପ୍ରଥମେ ମହତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଵିଶେଷାନ୍ତାସ୍ ତତସ୍ ତେଭ୍ଯଃ ସଂଭଵନ୍ତି ସୁରାଦଯଃ ତେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ପୁତ୍ରାସ୍ ତେଷାଂ ତୁ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପରମେ ସୁତାଃ
ସେମାନଠାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ହୁଏ, ସେଠାରୁ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମନେ; ସେମାନଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ, ଏବଂ ସେଇ ପୁଅମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ହୁଏ।
ବୀଜାଦ୍ ଵୃକ୍ଷପ୍ରରୋହେଣ ଯଥା ନାପଚଯସ୍ ତରୋଃ ଭୂତାନାଂ ଭୂତସର୍ଗେଣ ନୈଵାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅପଚଯସ୍ ତଥା
ଯେପରି ବୀଜରୁ ଗଛ ଉଗୁଥିଲେ ଗଛର କିଛି କମେ ନାହିଁ, ସେପରି, ଭୂତମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିରେ କେବେ ହ୍ରାସ ହୁଏନାହିଁ।
ସଂନିଧାନାଦ୍ ଯଥାକାଶକାଲାଦ୍ଯାଃ କାରଣଂ ତରୋଃ ତଥୈଵାପରିଣାମେନ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ହରିଃ
ଯେପରି ଆକାଶ, କାଳ ଇତ୍ୟାଦି ଗଛର କାରଣ ଭାବେ ନିକଟରେ ଥାଏ, ସେପରି ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ଅପରିଣାମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ରହିଛି।
ଵ୍ରୀହିବୀଜେ ଯଥା ମୂଲଂ ନାଲଂ ପତ୍ତ୍ରାଙ୍କୁରୌ ତଥା କାଣ୍ଡକୋଷାସ୍ ତଥା ପୁଷ୍ପଂ କ୍ଷୀରଂ ତଦ୍ଵଚ୍ ଚ ତଣ୍ଡୁଲଃ
ଯେପରି ଧାନ ବୀଜରୁ ମୂଳ, ତଣ୍ଡ, ପତ୍ର, ଅଙ୍କୁର, କାଣ୍ଡ, ଖୋଲ, ଫୁଲ, ଦୁଧ ଏବଂ ତେଣ୍ଡୁଳ ହୁଏ।
ତୁଷାଃ କଣାଶ୍ ଚ ସନ୍ତୋ ଵୈ ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଵିର୍ଭାଵମ୍ ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରରୋହହେତୁସାମଗ୍ର୍ଯମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଖୋଲ ଓ ଧାନା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ନିଜେ ଅବିର୍ଭାବ ପାଉଛନ୍ତି, ଉଗୁଠିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ପାଇଲେ।
ତଥା କର୍ମସ୍ଵ୍ ଅନେକେଷୁ ଦେଵାଦ୍ଯାସ୍ ତନଵଃ ସ୍ଥିତାଃ ଵିଷ୍ଣୁଶକ୍ତିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରରୋହମ୍ ଉପଯାନ୍ତି ଵୈ
ଏଭଳି, ବହୁ କର୍ମରେ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଦେହ ରହିଛି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପାଇଁ ସେମାନେ ଉଗୁଠିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତଃ ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍ ଜଗଚ୍ ଚ ଯୋ ଯତ୍ର ଚେଦଂ ଯସ୍ମିନ୍ ଵିଲଯମ୍ ଏଷ୍ଯତି
ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶେଷରେ ସେଠାରେ ଲୟ ହେବ।
ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ଧାମ ସଦସତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍ ଯସ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଅଭେଦେନ ଜଗଦ୍ ଏତଚ୍ ଚରାଚରମ୍
ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ସତ୍-ଅସତ୍ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପରମ ପଦ; ଯାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଏକାତ୍ମକ ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ।
ସ ଏଵ ମୂଲପ୍ରକୃତିର୍ ଵ୍ଯକ୍ତରୂପୀ ଜଗଚ୍ ଚ ସଃ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଲଯଂ ସର୍ଵଂ ଯାତି ତତ୍ର ଚ ତିଷ୍ଠତି
ସେଉଁଥି ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଏବଂ ସେଉଁଥି ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ; ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଲୟ ହୁଏ ଏବଂ ସେଉଁଥିରେ ବସିଥାଏ।