ଯାଵତ୍ପ୍ରମାଣା ପୃଥିଵୀ ଵିସ୍ତାରପରିମଣ୍ଡଲା ନଭସ୍ ତାଵତ୍ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵିସ୍ତାରପରିମଣ୍ଡଲମ୍
ପୃଥିବୀର ଯେତେ ମାପ ଓ ପରିଧି, ସେତେଇ ମାପ ଓ ପରିଧି ଆକାଶର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଭୂମେର୍ ଯୋଜନଲକ୍ଷେ ତୁ ସୌରଂ ଵିପ୍ରାସ୍ ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍ ଲକ୍ଷେ ଦିଵାକରାଚ୍ ଚାପି ମଣ୍ଡଲଂ ଶଶିନଃ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୃଥିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସେଇ ଦୂରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ମଣ୍ଡଳ ଅଛି।
ପୂର୍ଣେ ଶତସହସ୍ରେ ତୁ ଯୋଜନାନାଂ ନିଶାକରାତ୍ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ ପ୍ରକାଶତେ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଁଠାରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରକୁ ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଆଲୋକିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ଵିଲକ୍ଷେ ଚୋତ୍ତରେ ଵିପ୍ରା ବୁଧୋ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲାତ୍ ତାଵତ୍ପ୍ରମାଣଭାଗେ ତୁ ବୁଧସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଉଶନା ସ୍ଥିତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାରାମଣ୍ଡଳଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ, ସେଇ ଦୂରତାରେ ବୁଧ ଗ୍ରହ ଅଛି, ଏବଂ ବୁଧଠାରୁ ଉପରେ ଶୁକ୍ର ଅଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗାରକୋ ଽପି ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରମାଣେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଲକ୍ଷଦ୍ଵଯେନ ଭୌମସ୍ଯ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵପୁରୋହିତଃ
ଶୁକ୍ରଠାରୁ ସେଇ ଦୂରତାରେ ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳ) ଅଛନ୍ତି; ମଙ୍ଗଳଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ପୁରୋହିତ ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି ଅଛନ୍ତି।
ସୌରିର୍ ବୃହସ୍ପତେର୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷେ ସମଵସ୍ଥିତଃ ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲଂ ତସ୍ମାଲ୍ ଲକ୍ଷମ୍ ଏକଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତିଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ଶନି ଅଛନ୍ତି; ଏହାଠାରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ସପ୍ତୃଷିମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଋଷିଭ୍ଯସ୍ ତୁ ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ମେଢୀଭୂତଃ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ ଚକ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ଧ୍ରୁଵଃ
ସପ୍ତୃଷିମାନେଠାରୁ ଏକ ଶତ ହଜାର ହଜାର (ଏକ କୋଟି) ଯୋଜନା ଉପରେ ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଧୁରା ଭାବେ ଧ୍ରୁବ ନିଶ୍ଚଳ ଅଛନ୍ତି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଇଜ୍ଯାଫଲସ୍ଯ ଭୂର୍ ଏଷା ଇଜ୍ଯା ଚାତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ତିନିଟି ଲୋକକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି; ଏହି ପୃଥିବୀ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଏବଂ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଧ୍ରୁଵାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମହର୍ଲୋକୋ ଯତ୍ର ତେ କଲ୍ପଵାସିନଃ ଏକଯୋଜନକୋଟୀ ତୁ ମହର୍ଲୋକୋ ଵିଧୀଯତେ
ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଉପରେ ମହର୍ଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ବସନ୍ତି; ଏହି ମହର୍ଲୋକର ଆୟତନ ଦଶ କୋଟି ଯୋଜନା।
ଦ୍ଵେ କୋଟ୍ଯୌ ତୁ ଜନୋ ଲୋକୋ ଯତ୍ର ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ସନନ୍ଦନାଦ୍ଯାଃ କଥିତା ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚାମଲଚେତସଃ
ତାପରେ ଦୁଇ କୋଟି ଯୋଜନା ଉପରେ ଜନଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଜନଲୋକାତ୍ ତପଃ ସ୍ମୃତମ୍ ଵୈରାଜା ଯତ୍ର ତେ ଦେଵାଃ ସ୍ଥିତା ଦେହଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଜନଲୋକଠାରୁ ଚାରିଗୁଣା ଉପରେ ଯାହାକୁ ତପୋଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦେହ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଉଜ୍ୱଳ ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି।
ଷଡ୍ଗୁଣେନ ତପୋଲୋକାତ୍ ସତ୍ଯଲୋକୋ ଵିରାଜତେ ଅପୁନର୍ମାରକଂ ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧାଦିମୁନିସେଵିତମ୍
ତପୋଲୋକଠାରୁ ଛଅଗୁଣା ଉପରେ ସତ୍ୟଲୋକ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ପାଦଗମ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତି ପୃଥିଵୀମଯମ୍ ସ ଭୂର୍ଲୋକଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଵିସ୍ତାରୋ ଽସ୍ଯ ମଯୋଦିତଃ
ପାଇଁ ଚାଲିଯିବାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି ଯେଉଁସବୁ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂର୍ଲୋକ ବୋଲାଯାଏ; ଏହାର ବିସ୍ତାର ମୁଁ କହିଛି।
ଭୂମିସୂର୍ଯାନ୍ତରଂ ଯତ୍ ତୁ ସିଦ୍ଧାଦିମୁନିସେଵିତମ୍ ଭୁଵର୍ଲୋକସ୍ ତୁ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ପୃଥିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠିକୁ ଭୁବର୍ଲୋକ ବୋଲାଯାଏ; ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ।
ଧ୍ରୁଵସୂର୍ଯାନ୍ତରଂ ଯତ୍ ତୁ ନିଯୁତାନି ଚତୁର୍ଦଶ ସ୍ଵର୍ଲୋକଃ ସୋ ଽପି କଥିତୋ ଲୋକସଂସ୍ଥାନଚିନ୍ତକୈଃ
ଧ୍ରୁବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚଉଦ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂରିରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ, ତାହାକୁ ଲୋକଗଠନ ବିଚାର କରୁଥିବାମାନେ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ବୋଲନ୍ତି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ କୃତକଂ ଵିପ୍ରୈଶ୍ ଚ ପରିପଠ୍ଯତେ ଜନସ୍ ତପସ୍ ତଥା ସତ୍ଯମ୍ ଇତି ଚାକୃତକଂ ତ୍ରଯମ୍
ଏହି ତିନିଟି ଲୋକକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଭାବରେ ମନେ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠିକି ଜନଲୋକ, ତପୋଲୋକ ଓ ସତ୍ୟଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କୃତକାକୃତକୋ ମଧ୍ଯେ ମହର୍ଲୋକ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଶୂନ୍ଯୋ ଭଵତି କଲ୍ପାନ୍ତେ ଯୋ ଽନ୍ତଂ ନ ଚ ଵିନଶ୍ଯତି
ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ମହର୍ଲୋକ ରହିଛି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଏହା ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଏତେ ସପ୍ତ ମହାଲୋକା ମଯା ଵଃ କଥିତା ଦ୍ଵିଜାଃ ପାତାଲାନି ଚ ସପ୍ତୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯୈଷ ଵିସ୍ତରଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସାତି ମହାଲୋକ ଏବଂ ସାତି ପାତାଳ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିସ୍ତାର।
ଏତଦ୍ ଅଣ୍ଡକଟାହେନ ତିର୍ଯଗ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧସ୍ ତଥା କପିତ୍ଥସ୍ଯ ଯଥା ବୀଜଂ ସର୍ଵତୋ ଵୈ ସମାଵୃତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉପର, ତଳେ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଖୋଲି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯେପରି ଏକ କପିଠା ଗଛର ବିଆ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଢାକି ରହିଥାଏ।
ଦଶୋତ୍ତରେଣ ପଯସା ଦ୍ଵିଜାଶ୍ ଚାଣ୍ଡଂ ଚ ତଦ୍ ଵୃତମ୍ ସ ଚାମ୍ବୁପରିଵାରୋ ଽସୌ ଵହ୍ନିନା ଵେଷ୍ଟିତୋ ବହିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦଶ ମାପର ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି; ସେଇ ପାଣି ତଳକୁ ବାହାରୁ ଅଗ୍ନି ଘେରି ରହିଛି।
ଵହ୍ନିସ୍ ତୁ ଵାଯୁନା ଵାଯୁର୍ ଵିପ୍ରାସ୍ ତୁ ନଭସାଵୃତଃ ଆକାଶୋ ଽପି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହତା ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ
ଅଗ୍ନିକୁ ବାୟୁ ଢାକି ରହିଛି, ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଘେରି ରହିଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଆବୃତ କରିଛି।
ଦଶୋତ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଅଶେଷାଣି ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚୈତାନି ସପ୍ତ ଵୈ ମହାନ୍ତଂ ଚ ସମାଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଧାନଂ ସମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଦଶ ଓ ଏକ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସାତଟି ମଧ୍ୟ, ସେଇ ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରଧାନ ରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।
ଅନନ୍ତସ୍ଯ ନ ତସ୍ଯାନ୍ତଃ ସଂଖ୍ଯାନଂ ଚାପି ଵିଦ୍ଯତେ ତଦ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅସଂଖ୍ଯାତଂ ପ୍ରମାଣେନାପି ଵୈ ଯତଃ
ଅନନ୍ତର କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହା ଅନନ୍ତ, ଅଗଣନୀୟ ଏବଂ ମାପରେ ଆସେନାହିଁ।
ହେତୁଭୂତମ୍ ଅଶେଷସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଃ ସା ପରା ଦ୍ଵିଜାଃ ଅଣ୍ଡାନାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଯୁତାନି ଚ
ଏହି ପରା ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତର କାରଣ; ଏବଂ ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ଅଣ୍ଡ ଅଛି।
ଈଦୃଶାନାଂ ତଥା ତତ୍ର କୋଟିକୋଟିଶତାନି ଚ ଦାରୁଣ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଯଥା ତୈଲଂ ତିଲେ ତଦ୍ଵତ୍ ପୁମାନ୍ ଇହ
ଏପରି ଅନେକ କୋଟି କୋଟି ଅଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଯେପରି ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ ରହିଥିବା ଭଳି ଦାହ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ସେପରି ଏଠି ପୁରୁଷ ରହିଛି।
ପ୍ରଧାନେ ଽଵସ୍ଥିତୋ ଵ୍ଯାପୀ ଚେତନାତ୍ମନିଵେଦନଃ ପ୍ରଧାନଂ ଚ ପୁମାଂଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଵଭୂତାନୁଭୂତଯା
ପ୍ରଧାନ ଭିତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ସଚେତନ ଭାବେ ଥିବା, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁଶକ୍ତ୍ଯା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଧୃତୌ ସଂଶ୍ରଯଧର୍ମିଣୌ ତଯୋଃ ସୈଵ ପୃଥଗ୍ଭାଵେ କାରଣଂ ସଂଶ୍ରଯସ୍ଯ ଚ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରଣ ହୋଇ ରହିଛି ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଟି ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଥିବା ସ୍ୱଭାବ ରଖିଛି; ଏହାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ହେଉଛି ଆଶ୍ରୟର କାରଣ।
କ୍ଷୋଭକାରଣଭୂତା ଚ ସର୍ଗକାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଯଥା ଶୈତ୍ଯଂ ଜଲେ ଵାତୋ ବିଭର୍ତି କଣିକାଗତମ୍
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେଉଁଥିରେ କ୍ଷୋଭ ହୁଏ, ତାହା ଥାଏ; ଯେପରି ଜଳର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଭିତରେ ଶୀତଳତା ରହିଥାଏ।
ଜଗଚ୍ ଛକ୍ତିସ୍ ତଥା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ମକମ୍ ଯଥା ଚ ପାଦପୋ ମୂଲସ୍କନ୍ଧଶାଖାଦିସଂଯୁତଃ
ଏହିପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ମିଶି ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛି; ଯେପରି ଗଛ ମୂଳ, ତଣ୍ଡ, ଡାଳ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଥାଏ।
ଆଦ୍ଯବୀଜାତ୍ ପ୍ରଭଵତି ବୀଜାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଵୈ ତତଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ତତସ୍ ତେଭ୍ଯୋ ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ପରେ ଦ୍ରୁମାଃ
ମୂଳ ବୀଜରୁ ଅନ୍ୟ ବୀଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ଆଉ ବୀଜ ହୁଏ; ଏଭଳି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି ଆଉ ଗଛ ହୁଏ।