ମନଃପ୍ରୀତିକରଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନରକସ୍ ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ ନରକସ୍ଵର୍ଗସଂଜ୍ଞେ ଵୈ ପାପପୁଣ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସ୍ୱର୍ଗ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, ନରକ ତାହାର ବିପରୀତ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, 'ନରକ' ଓ 'ସ୍ୱର୍ଗ' ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଏକମ୍ ଏଵ ଦୁଃଖାଯ ସୁଖାଯେର୍ଷ୍ଯୋଦଯାଯ ଚ କୋପାଯ ଚ ଯତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵସ୍ତୁ ଦୁଃଖାତ୍ମକଂ କୁତଃ
ଏକଟି ବସ୍ତୁ ଦୁଃଖ, ସୁଖ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧ—ସବୁର କାରଣ ହୁଏ; ତେଣୁ, କେଉଁ ଭାବେ କେବଳ ଦୁଃଖର ଉପାଦାନ ବୋଲି ବସ୍ତୁକୁ କୁହାଯାଏ?
ତଦ୍ ଏଵ ପ୍ରୀତଯେ ଭୂତ୍ଵା ପୁନର୍ ଦୁଃଖାଯ ଜାଯତେ ତଦ୍ ଏଵ କୋପାଲଯତଃ ପ୍ରସାଦାଯ ଚ ଜାଯତେ
ଏହି ବସ୍ତୁଟି ଏକଥର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ବେଳେ, ପରେ ସେଇ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ; ଏହି ବସ୍ତୁଟି କ୍ରୋଧ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରେ କ୍ଷମା ଓ କୃପା ଦେଇପାରେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁଃଖାତ୍ମକଂ ନାସ୍ତି ନ ଚ କିଂଚିତ୍ ସୁଖାତ୍ମକମ୍ ମନସଃ ପରିଣାମୋ ଽଯଂ ସୁଖଦୁଃଖାଦିଲକ୍ଷଣଃ
ତେଣୁ, କିଛି ବସ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୁଃଖମୟ ନୁହେଁ, କିଛି ବସ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ସୁଖମୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବଗୁଡ଼ିକ ମନର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନଂ ବନ୍ଧାଯ ଚେଷ୍ଯତେ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ପରମ୍
ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ଅଜ୍ଞାନକୁ ବନ୍ଧନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି କିଛି ଅଛି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେ ହି ଭୋ ଵିପ୍ରା ଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵାଵଧାର୍ଯତାମ୍ ଏଵମ୍ ଏତଦ୍ ମଯାଖ୍ଯାତଂ ଭଵତାଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ
ହେ ପଣ୍ଡିତମାନେ, ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅଜ୍ଞାନ—ଏହିପରି ବୁଝ; ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ବୃହତ୍ ବିବରଣୀ ଦେଲି।
ପାତାଲାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ତଥୈଵ ନରକା ଦ୍ଵିଜାଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତାଶ୍ ଚୈଵ ଦ୍ଵୀପା ଵର୍ଷାଣି ନିମ୍ନଗାଃ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛଥ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ସାରାଂଶରେ ସମସ୍ତ ପାତାଳ, ନରକ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ଭୂଭାଗ ଓ ନଦୀ ବିବରଣ କରିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
କଥିତଂ ଭଵତା ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ସକଲଂ ତଥା ଭୁଵର୍ଲୋକାଦିକାଂଲ୍ ଲୋକାଞ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍
ଆପଣ ଆମକୁ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଦେଲେ। ଏବେ ଆମେ ଭୁବର୍ଲୋକ ଆଦି ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ତଥୈଵ ଗ୍ରହସଂସ୍ଥାନଂ ପ୍ରମାଣାନି ଯଥା ତଥା ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାଭାଗ ଯଥାଵଲ୍ ଲୋମହର୍ଷଣ
ଏହିପରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଓ ମାପ ଯେପରି ଅଛି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋମହର୍ଷଣ, ଆମକୁ ସେଇପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ରଵିଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ ଯାଵନ୍ ମଯୂଖୈର୍ ଅଵଭାସ୍ଯତେ ସସମୁଦ୍ରସରିଚ୍ଛୈଲା ତାଵତୀ ପୃଥିଵୀ ସ୍ମୃତା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ରଶ୍ମି ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚେ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯାଵତ୍ପ୍ରମାଣା ପୃଥିଵୀ ଵିସ୍ତାରପରିମଣ୍ଡଲା ନଭସ୍ ତାଵତ୍ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵିସ୍ତାରପରିମଣ୍ଡଲମ୍
ପୃଥିବୀର ଯେତେ ମାପ ଓ ପରିଧି, ସେତେଇ ମାପ ଓ ପରିଧି ଆକାଶର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଭୂମେର୍ ଯୋଜନଲକ୍ଷେ ତୁ ସୌରଂ ଵିପ୍ରାସ୍ ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍ ଲକ୍ଷେ ଦିଵାକରାଚ୍ ଚାପି ମଣ୍ଡଲଂ ଶଶିନଃ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୃଥିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସେଇ ଦୂରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ମଣ୍ଡଳ ଅଛି।
ପୂର୍ଣେ ଶତସହସ୍ରେ ତୁ ଯୋଜନାନାଂ ନିଶାକରାତ୍ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ ପ୍ରକାଶତେ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଁଠାରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରକୁ ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଆଲୋକିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ଵିଲକ୍ଷେ ଚୋତ୍ତରେ ଵିପ୍ରା ବୁଧୋ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲାତ୍ ତାଵତ୍ପ୍ରମାଣଭାଗେ ତୁ ବୁଧସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଉଶନା ସ୍ଥିତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାରାମଣ୍ଡଳଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ, ସେଇ ଦୂରତାରେ ବୁଧ ଗ୍ରହ ଅଛି, ଏବଂ ବୁଧଠାରୁ ଉପରେ ଶୁକ୍ର ଅଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗାରକୋ ଽପି ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରମାଣେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଲକ୍ଷଦ୍ଵଯେନ ଭୌମସ୍ଯ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵପୁରୋହିତଃ
ଶୁକ୍ରଠାରୁ ସେଇ ଦୂରତାରେ ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳ) ଅଛନ୍ତି; ମଙ୍ଗଳଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ପୁରୋହିତ ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି ଅଛନ୍ତି।
ସୌରିର୍ ବୃହସ୍ପତେର୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷେ ସମଵସ୍ଥିତଃ ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲଂ ତସ୍ମାଲ୍ ଲକ୍ଷମ୍ ଏକଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତିଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ଶନି ଅଛନ୍ତି; ଏହାଠାରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ସପ୍ତୃଷିମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଋଷିଭ୍ଯସ୍ ତୁ ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ମେଢୀଭୂତଃ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ ଚକ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ଧ୍ରୁଵଃ
ସପ୍ତୃଷିମାନେଠାରୁ ଏକ ଶତ ହଜାର ହଜାର (ଏକ କୋଟି) ଯୋଜନା ଉପରେ ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଧୁରା ଭାବେ ଧ୍ରୁବ ନିଶ୍ଚଳ ଅଛନ୍ତି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଇଜ୍ଯାଫଲସ୍ଯ ଭୂର୍ ଏଷା ଇଜ୍ଯା ଚାତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ତିନିଟି ଲୋକକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି; ଏହି ପୃଥିବୀ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଏବଂ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଧ୍ରୁଵାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମହର୍ଲୋକୋ ଯତ୍ର ତେ କଲ୍ପଵାସିନଃ ଏକଯୋଜନକୋଟୀ ତୁ ମହର୍ଲୋକୋ ଵିଧୀଯତେ
ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଉପରେ ମହର୍ଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ବସନ୍ତି; ଏହି ମହର୍ଲୋକର ଆୟତନ ଦଶ କୋଟି ଯୋଜନା।
ଦ୍ଵେ କୋଟ୍ଯୌ ତୁ ଜନୋ ଲୋକୋ ଯତ୍ର ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ସନନ୍ଦନାଦ୍ଯାଃ କଥିତା ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚାମଲଚେତସଃ
ତାପରେ ଦୁଇ କୋଟି ଯୋଜନା ଉପରେ ଜନଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଜନଲୋକାତ୍ ତପଃ ସ୍ମୃତମ୍ ଵୈରାଜା ଯତ୍ର ତେ ଦେଵାଃ ସ୍ଥିତା ଦେହଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଜନଲୋକଠାରୁ ଚାରିଗୁଣା ଉପରେ ଯାହାକୁ ତପୋଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦେହ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଉଜ୍ୱଳ ଦେବତାମାନେ ବସନ୍ତି।
ଷଡ୍ଗୁଣେନ ତପୋଲୋକାତ୍ ସତ୍ଯଲୋକୋ ଵିରାଜତେ ଅପୁନର୍ମାରକଂ ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧାଦିମୁନିସେଵିତମ୍
ତପୋଲୋକଠାରୁ ଛଅଗୁଣା ଉପରେ ସତ୍ୟଲୋକ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ପାଦଗମ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତି ପୃଥିଵୀମଯମ୍ ସ ଭୂର୍ଲୋକଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଵିସ୍ତାରୋ ଽସ୍ଯ ମଯୋଦିତଃ
ପାଇଁ ଚାଲିଯିବାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି ଯେଉଁସବୁ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂର୍ଲୋକ ବୋଲାଯାଏ; ଏହାର ବିସ୍ତାର ମୁଁ କହିଛି।
ଭୂମିସୂର୍ଯାନ୍ତରଂ ଯତ୍ ତୁ ସିଦ୍ଧାଦିମୁନିସେଵିତମ୍ ଭୁଵର୍ଲୋକସ୍ ତୁ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ପୃଥିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠିକୁ ଭୁବର୍ଲୋକ ବୋଲାଯାଏ; ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ।
ଧ୍ରୁଵସୂର୍ଯାନ୍ତରଂ ଯତ୍ ତୁ ନିଯୁତାନି ଚତୁର୍ଦଶ ସ୍ଵର୍ଲୋକଃ ସୋ ଽପି କଥିତୋ ଲୋକସଂସ୍ଥାନଚିନ୍ତକୈଃ
ଧ୍ରୁବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚଉଦ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂରିରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ, ତାହାକୁ ଲୋକଗଠନ ବିଚାର କରୁଥିବାମାନେ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ବୋଲନ୍ତି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ କୃତକଂ ଵିପ୍ରୈଶ୍ ଚ ପରିପଠ୍ଯତେ ଜନସ୍ ତପସ୍ ତଥା ସତ୍ଯମ୍ ଇତି ଚାକୃତକଂ ତ୍ରଯମ୍
ଏହି ତିନିଟି ଲୋକକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଭାବରେ ମନେ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠିକି ଜନଲୋକ, ତପୋଲୋକ ଓ ସତ୍ୟଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କୃତକାକୃତକୋ ମଧ୍ଯେ ମହର୍ଲୋକ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଶୂନ୍ଯୋ ଭଵତି କଲ୍ପାନ୍ତେ ଯୋ ଽନ୍ତଂ ନ ଚ ଵିନଶ୍ଯତି
ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ମହର୍ଲୋକ ରହିଛି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଏହା ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଏତେ ସପ୍ତ ମହାଲୋକା ମଯା ଵଃ କଥିତା ଦ୍ଵିଜାଃ ପାତାଲାନି ଚ ସପ୍ତୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯୈଷ ଵିସ୍ତରଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସାତି ମହାଲୋକ ଏବଂ ସାତି ପାତାଳ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିସ୍ତାର।
ଏତଦ୍ ଅଣ୍ଡକଟାହେନ ତିର୍ଯଗ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧସ୍ ତଥା କପିତ୍ଥସ୍ଯ ଯଥା ବୀଜଂ ସର୍ଵତୋ ଵୈ ସମାଵୃତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉପର, ତଳେ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଖୋଲି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯେପରି ଏକ କପିଠା ଗଛର ବିଆ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଢାକି ରହିଥାଏ।
ଦଶୋତ୍ତରେଣ ପଯସା ଦ୍ଵିଜାଶ୍ ଚାଣ୍ଡଂ ଚ ତଦ୍ ଵୃତମ୍ ସ ଚାମ୍ବୁପରିଵାରୋ ଽସୌ ଵହ୍ନିନା ଵେଷ୍ଟିତୋ ବହିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦଶ ମାପର ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି; ସେଇ ପାଣି ତଳକୁ ବାହାରୁ ଅଗ୍ନି ଘେରି ରହିଛି।