ଯାଵନ୍ତୋ ଜନ୍ତଵଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ତାଵନ୍ତୋ ନରକୌକସଃ ପାପକୃଦ୍ ଯାତି ନରକଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଯେପରି ଯେତେ ଜୀବ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେତେ ନରକରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ପାପ କରୁଥିବା ଏବଂ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୁ ମୁହଁ ଫେରୁଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପାପାନାମ୍ ଅନୁରୂପାଣି ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଯଦ୍ ଯଥା ତଥା ତଥୈଵ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତାନି ପରମର୍ଷିଭିଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପ ପାଇଁ ଯେପରି ଉଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ସେପରି ପରମ ଋଷିମାନେ ମନେ ରଖି କହିଛନ୍ତି।
ପାପେ ଗୁରୂଣି ଗୁରୁଣି ସ୍ଵଲ୍ପାନ୍ଯ୍ ଅଲ୍ପେ ଚ ତଦ୍ଵିଦଃ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଜଗୁଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵାଦଯଃ
ବଡ଼ ପାପ ପାଇଁ ବଡ଼ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଛୋଟ ପାପ ପାଇଁ ଛୋଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ—ଏପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଆଦି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅଶେଷାଣି ତପଃକର୍ମାତ୍ମକାନି ଵୈ ଯାନି ତେଷାମ୍ ଅଶେଷାଣାଂ କୃଷ୍ଣାନୁସ୍ମରଣଂ ପରମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ତପସ୍ୟାର କାର୍ଯ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମରଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
କୃତେ ପାପେ ଽନୁତାପୋ ଵୈ ଯସ୍ଯ ପୁଂସଃ ପ୍ରଜାଯତେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯୈକଂ ହରିସଂସ୍ମରଣଂ ପରମ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା ପରେ ସତ୍ୟସାର ଅନୁତାପ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠି ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ।
ପ୍ରାତର୍ ନିଶି ତଥା ସଂଧ୍ଯାମଧ୍ଯାହ୍ନାଦିଷୁ ସଂସ୍ମରନ୍ ନାରାଯଣମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ସଦ୍ଯଃ ପାପକ୍ଷଯାନ୍ ନରଃ
ପ୍ରଭାତ, ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟା, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଵିଷ୍ଣୁସଂସ୍ମରଣାତ୍ କ୍ଷୀଣସମସ୍ତକ୍ଲେଶସଂଚଯଃ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାତି ଭୋ ଵିପ୍ରା ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତସ୍ଯାନୁକୀର୍ତନାତ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲେଶ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ପଣ୍ଡିତମାନେ।
ଵାସୁଦେଵେ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଜପହୋମାର୍ଚନାଦିଷୁ ତସ୍ଯାନ୍ତରାଯୋ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରତ୍ଵାଦିକଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗିଥାଏ, ସେଠି କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବଂ ସେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଲାଭ କରେ।
କ୍ଵ ନାକପୃଷ୍ଠଗମନଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣମ୍ କ୍ଵ ଜପୋ ଵାସୁଦେଵେତି ମୁକ୍ତିବୀଜମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା, ଯାହା ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ, ଓ 'ବାସୁଦେବ' ନାମ ଜପ କରିବା, ଯାହା ଅତିଶୟ ମୁକ୍ତିର ବୀଜ—ଏହି ଦୁଇଟିରେ କେଉଁଠି ତୁଳନା ଅଛି?
ତସ୍ମାଦ୍ ଅହର୍ନିଶଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସଂସ୍ମରନ୍ ପୁରୁଷୋ ଦ୍ଵିଜଃ ନ ଯାତି ନରକଂ ଶୁଦ୍ଧଃ ସଂକ୍ଷୀଣାଖିଲପାତକଃ
ତେଣୁ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଦିନ ଓ ରାତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଓ ସେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ମନଃପ୍ରୀତିକରଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନରକସ୍ ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ ନରକସ୍ଵର୍ଗସଂଜ୍ଞେ ଵୈ ପାପପୁଣ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସ୍ୱର୍ଗ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, ନରକ ତାହାର ବିପରୀତ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, 'ନରକ' ଓ 'ସ୍ୱର୍ଗ' ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଏକମ୍ ଏଵ ଦୁଃଖାଯ ସୁଖାଯେର୍ଷ୍ଯୋଦଯାଯ ଚ କୋପାଯ ଚ ଯତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵସ୍ତୁ ଦୁଃଖାତ୍ମକଂ କୁତଃ
ଏକଟି ବସ୍ତୁ ଦୁଃଖ, ସୁଖ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧ—ସବୁର କାରଣ ହୁଏ; ତେଣୁ, କେଉଁ ଭାବେ କେବଳ ଦୁଃଖର ଉପାଦାନ ବୋଲି ବସ୍ତୁକୁ କୁହାଯାଏ?
ତଦ୍ ଏଵ ପ୍ରୀତଯେ ଭୂତ୍ଵା ପୁନର୍ ଦୁଃଖାଯ ଜାଯତେ ତଦ୍ ଏଵ କୋପାଲଯତଃ ପ୍ରସାଦାଯ ଚ ଜାଯତେ
ଏହି ବସ୍ତୁଟି ଏକଥର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ବେଳେ, ପରେ ସେଇ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ; ଏହି ବସ୍ତୁଟି କ୍ରୋଧ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରେ କ୍ଷମା ଓ କୃପା ଦେଇପାରେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁଃଖାତ୍ମକଂ ନାସ୍ତି ନ ଚ କିଂଚିତ୍ ସୁଖାତ୍ମକମ୍ ମନସଃ ପରିଣାମୋ ଽଯଂ ସୁଖଦୁଃଖାଦିଲକ୍ଷଣଃ
ତେଣୁ, କିଛି ବସ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୁଃଖମୟ ନୁହେଁ, କିଛି ବସ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ସୁଖମୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବଗୁଡ଼ିକ ମନର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନଂ ବନ୍ଧାଯ ଚେଷ୍ଯତେ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ପରମ୍
ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ଅଜ୍ଞାନକୁ ବନ୍ଧନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି କିଛି ଅଛି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେ ହି ଭୋ ଵିପ୍ରା ଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵାଵଧାର୍ଯତାମ୍ ଏଵମ୍ ଏତଦ୍ ମଯାଖ୍ଯାତଂ ଭଵତାଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ
ହେ ପଣ୍ଡିତମାନେ, ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅଜ୍ଞାନ—ଏହିପରି ବୁଝ; ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ବୃହତ୍ ବିବରଣୀ ଦେଲି।
ପାତାଲାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ତଥୈଵ ନରକା ଦ୍ଵିଜାଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତାଶ୍ ଚୈଵ ଦ୍ଵୀପା ଵର୍ଷାଣି ନିମ୍ନଗାଃ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛଥ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ସାରାଂଶରେ ସମସ୍ତ ପାତାଳ, ନରକ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ଭୂଭାଗ ଓ ନଦୀ ବିବରଣ କରିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
କଥିତଂ ଭଵତା ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ସକଲଂ ତଥା ଭୁଵର୍ଲୋକାଦିକାଂଲ୍ ଲୋକାଞ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍
ଆପଣ ଆମକୁ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଦେଲେ। ଏବେ ଆମେ ଭୁବର୍ଲୋକ ଆଦି ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ତଥୈଵ ଗ୍ରହସଂସ୍ଥାନଂ ପ୍ରମାଣାନି ଯଥା ତଥା ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାଭାଗ ଯଥାଵଲ୍ ଲୋମହର୍ଷଣ
ଏହିପରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଓ ମାପ ଯେପରି ଅଛି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋମହର୍ଷଣ, ଆମକୁ ସେଇପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ରଵିଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ ଯାଵନ୍ ମଯୂଖୈର୍ ଅଵଭାସ୍ଯତେ ସସମୁଦ୍ରସରିଚ୍ଛୈଲା ତାଵତୀ ପୃଥିଵୀ ସ୍ମୃତା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ରଶ୍ମି ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚେ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯାଵତ୍ପ୍ରମାଣା ପୃଥିଵୀ ଵିସ୍ତାରପରିମଣ୍ଡଲା ନଭସ୍ ତାଵତ୍ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵିସ୍ତାରପରିମଣ୍ଡଲମ୍
ପୃଥିବୀର ଯେତେ ମାପ ଓ ପରିଧି, ସେତେଇ ମାପ ଓ ପରିଧି ଆକାଶର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଭୂମେର୍ ଯୋଜନଲକ୍ଷେ ତୁ ସୌରଂ ଵିପ୍ରାସ୍ ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍ ଲକ୍ଷେ ଦିଵାକରାଚ୍ ଚାପି ମଣ୍ଡଲଂ ଶଶିନଃ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୃଥିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସେଇ ଦୂରରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ମଣ୍ଡଳ ଅଛି।
ପୂର୍ଣେ ଶତସହସ୍ରେ ତୁ ଯୋଜନାନାଂ ନିଶାକରାତ୍ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ ପ୍ରକାଶତେ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଁଠାରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରକୁ ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଆଲୋକିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ଵିଲକ୍ଷେ ଚୋତ୍ତରେ ଵିପ୍ରା ବୁଧୋ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲାତ୍ ତାଵତ୍ପ୍ରମାଣଭାଗେ ତୁ ବୁଧସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଉଶନା ସ୍ଥିତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାରାମଣ୍ଡଳଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ, ସେଇ ଦୂରତାରେ ବୁଧ ଗ୍ରହ ଅଛି, ଏବଂ ବୁଧଠାରୁ ଉପରେ ଶୁକ୍ର ଅଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗାରକୋ ଽପି ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରମାଣେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଲକ୍ଷଦ୍ଵଯେନ ଭୌମସ୍ଯ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵପୁରୋହିତଃ
ଶୁକ୍ରଠାରୁ ସେଇ ଦୂରତାରେ ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳ) ଅଛନ୍ତି; ମଙ୍ଗଳଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ଦେବମାନେଙ୍କର ପୁରୋହିତ ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତି ଅଛନ୍ତି।
ସୌରିର୍ ବୃହସ୍ପତେର୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷେ ସମଵସ୍ଥିତଃ ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲଂ ତସ୍ମାଲ୍ ଲକ୍ଷମ୍ ଏକଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ବ୍ରହ୍ମସ୍ପତିଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ଶନି ଅଛନ୍ତି; ଏହାଠାରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଉପରେ ସପ୍ତୃଷିମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଋଷିଭ୍ଯସ୍ ତୁ ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ମେଢୀଭୂତଃ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ ଚକ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ଧ୍ରୁଵଃ
ସପ୍ତୃଷିମାନେଠାରୁ ଏକ ଶତ ହଜାର ହଜାର (ଏକ କୋଟି) ଯୋଜନା ଉପରେ ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଧୁରା ଭାବେ ଧ୍ରୁବ ନିଶ୍ଚଳ ଅଛନ୍ତି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ସଂକ୍ଷେପେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଇଜ୍ଯାଫଲସ୍ଯ ଭୂର୍ ଏଷା ଇଜ୍ଯା ଚାତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ତିନିଟି ଲୋକକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି; ଏହି ପୃଥିବୀ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଏବଂ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଧ୍ରୁଵାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମହର୍ଲୋକୋ ଯତ୍ର ତେ କଲ୍ପଵାସିନଃ ଏକଯୋଜନକୋଟୀ ତୁ ମହର୍ଲୋକୋ ଵିଧୀଯତେ
ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଉପରେ ମହର୍ଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ବସନ୍ତି; ଏହି ମହର୍ଲୋକର ଆୟତନ ଦଶ କୋଟି ଯୋଜନା।
ଦ୍ଵେ କୋଟ୍ଯୌ ତୁ ଜନୋ ଲୋକୋ ଯତ୍ର ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ସନନ୍ଦନାଦ୍ଯାଃ କଥିତା ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚାମଲଚେତସଃ
ତାପରେ ଦୁଇ କୋଟି ଯୋଜନା ଉପରେ ଜନଲୋକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସନ୍ତି।