ତେ କୃଚ୍ଛ୍ରେ ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଶୌଚାଶ୍ ଚ କୁହକାଜୀଵିନଶ୍ ଚ ଯେ ଅସିପତ୍ତ୍ରଵନଂ ଯାତି ଵନଚ୍ଛେଦୀ ଵୃଥୈଵ ଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଶୁଚି, ଠକେଇ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅକାରଣରେ ଜଙ୍ଗଲ କାଟନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅସିପତ୍ରବନକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଔରଭ୍ରିକା ମୃଗଵ୍ଯାଧା ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲେ ପତନ୍ତି ଵୈ ଯାନ୍ତି ତତ୍ରୈଵ ତେ ଵିପ୍ରା ଯଶ୍ ଚାପାକେଷୁ ଵହ୍ନିଦଃ
ମେଷ ପାଳକ, ଶିକାରୀ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ନ୍ତି; ଏହିପରି ଅନ୍ୟର ଘରକୁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଵ୍ରତୋପଲୋପକୋ ଯଶ୍ ଚ ସ୍ଵାଶ୍ରମାଦ୍ ଵିଚ୍ଯୁତଶ୍ ଚ ଯଃ ସଂଦଂଶଯାତନାମଧ୍ଯେ ପତତସ୍ ତାଵ୍ ଉଭାଵ୍ ଅପି
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରତକୁ ବାଧା ଦେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ନିଜ ଆଶ୍ରମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଦନ୍ତଦଂଶନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଦିଵା ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ସ୍ଯନ୍ଦନ୍ତେ ଯେ ନରା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ ପୁତ୍ରୈର୍ ଅଧ୍ଯାପିତା ଯେ ତୁ ତେ ପତନ୍ତି ଶ୍ଵଭୋଜନେ
ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦିନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଶୁକ୍ର ସ୍ରାବ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ପୁଅମାନେ ପାଠ ପଢ଼ାନ୍ତି, ସେମାନେ କୁକୁରର ଖାଦ୍ୟ ହେବାକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ନରକାଃ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ଯେଷୁ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣଃ ପଚ୍ଯନ୍ତେ ଯାତନାଗତାଃ
ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ନରକରେ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇଁ ପକାଯାନ୍ତି।
ତଥୈଵ ପାପାନ୍ଯ୍ ଏତାନି ତଥାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରଶଃ ଭୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଜାତିପୁରୁଷୈର୍ ନରକାନ୍ତରଗୋଚରୈଃ
ଏହିପରି ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ପାପ, ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଏବଂ ନରକରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିରୁଦ୍ଧଂ ଚ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ନରାଃ କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ନିରଯେଷୁ ପତନ୍ତି ତେ
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି—କାମରେ, ମନରେ କିମ୍ବା କଥାରେ—ସେମାନେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି।
ଅଧଃଶିରୋଭିର୍ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନାରକୈର୍ ଦିଵି ଦେଵତାଃ ଦେଵାଶ୍ ଚାଧୋମୁଖାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଅଧଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନାରକାନ୍
ନରକବାସୀମାନେ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ରଖି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଦେଖନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ମୁହଁ କରି ସମସ୍ତ ନରକବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ସ୍ଥାଵରାଃ କୃମଯୋ ଽଜ୍ଵାଶ୍ ଚ ପକ୍ଷିଣଃ ପଶଵୋ ନରାଃ ଧାର୍ମିକାସ୍ ତ୍ରିଦଶାସ୍ ତଦ୍ଵନ୍ ମୋକ୍ଷିଣଶ୍ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ସ୍ଥାବର, କୀଟ, ଛାଗ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଧର୍ମିକ, ଦେବତା ଏବଂ ମୁକ୍ତିପ୍ରାପ୍ତମାନେ—ସମସ୍ତେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି।
ସହସ୍ରଭାଗଃ ପ୍ରଥମାଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଽନୁକ୍ରମାତ୍ ତଥା ସର୍ଵେ ହ୍ଯ୍ ଏତେ ମହାଭାଗା ଯାଵନ୍ ମୁକ୍ତିସମାଶ୍ରଯାଃ
ପ୍ରଥମରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଏଭଳି କ୍ରମକ୍ରମେ ହଜାର ଭାଗ ପାଉଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି।
ଯାଵନ୍ତୋ ଜନ୍ତଵଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ତାଵନ୍ତୋ ନରକୌକସଃ ପାପକୃଦ୍ ଯାତି ନରକଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଯେପରି ଯେତେ ଜୀବ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେତେ ନରକରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ପାପ କରୁଥିବା ଏବଂ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୁ ମୁହଁ ଫେରୁଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପାପାନାମ୍ ଅନୁରୂପାଣି ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଯଦ୍ ଯଥା ତଥା ତଥୈଵ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତାନି ପରମର୍ଷିଭିଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପ ପାଇଁ ଯେପରି ଉଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ସେପରି ପରମ ଋଷିମାନେ ମନେ ରଖି କହିଛନ୍ତି।
ପାପେ ଗୁରୂଣି ଗୁରୁଣି ସ୍ଵଲ୍ପାନ୍ଯ୍ ଅଲ୍ପେ ଚ ତଦ୍ଵିଦଃ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଜଗୁଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵାଦଯଃ
ବଡ଼ ପାପ ପାଇଁ ବଡ଼ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଛୋଟ ପାପ ପାଇଁ ଛୋଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ—ଏପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଆଦି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅଶେଷାଣି ତପଃକର୍ମାତ୍ମକାନି ଵୈ ଯାନି ତେଷାମ୍ ଅଶେଷାଣାଂ କୃଷ୍ଣାନୁସ୍ମରଣଂ ପରମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ତପସ୍ୟାର କାର୍ଯ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମରଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
କୃତେ ପାପେ ଽନୁତାପୋ ଵୈ ଯସ୍ଯ ପୁଂସଃ ପ୍ରଜାଯତେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯୈକଂ ହରିସଂସ୍ମରଣଂ ପରମ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା ପରେ ସତ୍ୟସାର ଅନୁତାପ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠି ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ।
ପ୍ରାତର୍ ନିଶି ତଥା ସଂଧ୍ଯାମଧ୍ଯାହ୍ନାଦିଷୁ ସଂସ୍ମରନ୍ ନାରାଯଣମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ସଦ୍ଯଃ ପାପକ୍ଷଯାନ୍ ନରଃ
ପ୍ରଭାତ, ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟା, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଵିଷ୍ଣୁସଂସ୍ମରଣାତ୍ କ୍ଷୀଣସମସ୍ତକ୍ଲେଶସଂଚଯଃ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାତି ଭୋ ଵିପ୍ରା ଵିଷ୍ଣୋସ୍ ତସ୍ଯାନୁକୀର୍ତନାତ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲେଶ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ପଣ୍ଡିତମାନେ।
ଵାସୁଦେଵେ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଜପହୋମାର୍ଚନାଦିଷୁ ତସ୍ଯାନ୍ତରାଯୋ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରତ୍ଵାଦିକଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗିଥାଏ, ସେଠି କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବଂ ସେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଲାଭ କରେ।
କ୍ଵ ନାକପୃଷ୍ଠଗମନଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣମ୍ କ୍ଵ ଜପୋ ଵାସୁଦେଵେତି ମୁକ୍ତିବୀଜମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା, ଯାହା ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ, ଓ 'ବାସୁଦେବ' ନାମ ଜପ କରିବା, ଯାହା ଅତିଶୟ ମୁକ୍ତିର ବୀଜ—ଏହି ଦୁଇଟିରେ କେଉଁଠି ତୁଳନା ଅଛି?
ତସ୍ମାଦ୍ ଅହର୍ନିଶଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସଂସ୍ମରନ୍ ପୁରୁଷୋ ଦ୍ଵିଜଃ ନ ଯାତି ନରକଂ ଶୁଦ୍ଧଃ ସଂକ୍ଷୀଣାଖିଲପାତକଃ
ତେଣୁ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଦିନ ଓ ରାତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଓ ସେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ମନଃପ୍ରୀତିକରଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନରକସ୍ ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ ନରକସ୍ଵର୍ଗସଂଜ୍ଞେ ଵୈ ପାପପୁଣ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସ୍ୱର୍ଗ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, ନରକ ତାହାର ବିପରୀତ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, 'ନରକ' ଓ 'ସ୍ୱର୍ଗ' ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଏକମ୍ ଏଵ ଦୁଃଖାଯ ସୁଖାଯେର୍ଷ୍ଯୋଦଯାଯ ଚ କୋପାଯ ଚ ଯତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵସ୍ତୁ ଦୁଃଖାତ୍ମକଂ କୁତଃ
ଏକଟି ବସ୍ତୁ ଦୁଃଖ, ସୁଖ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧ—ସବୁର କାରଣ ହୁଏ; ତେଣୁ, କେଉଁ ଭାବେ କେବଳ ଦୁଃଖର ଉପାଦାନ ବୋଲି ବସ୍ତୁକୁ କୁହାଯାଏ?
ତଦ୍ ଏଵ ପ୍ରୀତଯେ ଭୂତ୍ଵା ପୁନର୍ ଦୁଃଖାଯ ଜାଯତେ ତଦ୍ ଏଵ କୋପାଲଯତଃ ପ୍ରସାଦାଯ ଚ ଜାଯତେ
ଏହି ବସ୍ତୁଟି ଏକଥର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ବେଳେ, ପରେ ସେଇ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ; ଏହି ବସ୍ତୁଟି କ୍ରୋଧ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରେ କ୍ଷମା ଓ କୃପା ଦେଇପାରେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁଃଖାତ୍ମକଂ ନାସ୍ତି ନ ଚ କିଂଚିତ୍ ସୁଖାତ୍ମକମ୍ ମନସଃ ପରିଣାମୋ ଽଯଂ ସୁଖଦୁଃଖାଦିଲକ୍ଷଣଃ
ତେଣୁ, କିଛି ବସ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୁଃଖମୟ ନୁହେଁ, କିଛି ବସ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ସୁଖମୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବଗୁଡ଼ିକ ମନର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନଂ ବନ୍ଧାଯ ଚେଷ୍ଯତେ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ପରମ୍
ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ଅଜ୍ଞାନକୁ ବନ୍ଧନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି କିଛି ଅଛି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେ ହି ଭୋ ଵିପ୍ରା ଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵାଵଧାର୍ଯତାମ୍ ଏଵମ୍ ଏତଦ୍ ମଯାଖ୍ଯାତଂ ଭଵତାଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ
ହେ ପଣ୍ଡିତମାନେ, ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅଜ୍ଞାନ—ଏହିପରି ବୁଝ; ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ବୃହତ୍ ବିବରଣୀ ଦେଲି।
ପାତାଲାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ତଥୈଵ ନରକା ଦ୍ଵିଜାଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତାଶ୍ ଚୈଵ ଦ୍ଵୀପା ଵର୍ଷାଣି ନିମ୍ନଗାଃ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛଥ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ସାରାଂଶରେ ସମସ୍ତ ପାତାଳ, ନରକ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ଭୂଭାଗ ଓ ନଦୀ ବିବରଣ କରିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
କଥିତଂ ଭଵତା ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ସକଲଂ ତଥା ଭୁଵର୍ଲୋକାଦିକାଂଲ୍ ଲୋକାଞ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍
ଆପଣ ଆମକୁ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଦେଲେ। ଏବେ ଆମେ ଭୁବର୍ଲୋକ ଆଦି ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ତଥୈଵ ଗ୍ରହସଂସ୍ଥାନଂ ପ୍ରମାଣାନି ଯଥା ତଥା ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାଭାଗ ଯଥାଵଲ୍ ଲୋମହର୍ଷଣ
ଏହିପରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଓ ମାପ ଯେପରି ଅଛି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋମହର୍ଷଣ, ଆମକୁ ସେଇପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ରଵିଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ ଯାଵନ୍ ମଯୂଖୈର୍ ଅଵଭାସ୍ଯତେ ସସମୁଦ୍ରସରିଚ୍ଛୈଲା ତାଵତୀ ପୃଥିଵୀ ସ୍ମୃତା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ରଶ୍ମି ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚେ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।