ପୁଂସ୍କୋକିଲାଦିଲାପାଶ୍ ଚ ମନୋଜ୍ଞାନ୍ଯ୍ ଅମ୍ବରାଣି ଚ ଭୂଷଣାନ୍ଯ୍ ଅତିରମ୍ଯାଣି ଗନ୍ଧାଦ୍ଯଂ ଚାନୁଲେପନମ୍
ପୁରୁଷ କୋଇଳି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମନୋହର ଡାକ, ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ପୋଶାକ ଓ ଗହଣା, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ଉପଲେପନ—
ଵୀଣାଵେଣୁମୃଦଙ୍ଗାନାଂ ନିଃସ୍ଵନାଶ୍ ଚ ସଦା ଦ୍ଵିଜାଃ ଏତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ରମ୍ଯାଣି ଭାଗ୍ଯଭୋଗ୍ଯାନି ଦାନଵୈଃ
ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ଅବିରତ ଧ୍ୱନି, ଓ ଅନେକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଜିନିଷ—ଏହି ସବୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଦୈତ୍ଯୋରଗୈଶ୍ ଚ ଭୁଜ୍ଯନ୍ତେ ପାତାଲାନ୍ତରଗୋଚରୈଃ ପାତାଲାନାମ୍ ଅଧଶ୍ ଚାସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଯା ତାମସୀ ତନୁଃ
ଦେୟତି ଓ ନାଗମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାତାଳ ଭିତରେ ବସୁଥିବା, ଏହି ସବୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ପାତାଳର ତଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତାମସୀ ରୂପ ବସିଛନ୍ତି।
ଶେଷାଖ୍ଯା ଯଦ୍ଗୁଣାନ୍ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତା ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ ଯୋ ଽନନ୍ତଃ ପଠ୍ଯତେ ସିଦ୍ଧୈର୍ ଦେଵଦେଵର୍ଷିପୂଜିତଃ
ଶେଷ ନାମକ ଯିଏ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଦେୟତି ଓ ଦାନବମାନେ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ସିଏ ଅନନ୍ତ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସିଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ଦେବୃଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ସହସ୍ରଶିରସା ଵ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵସ୍ତିକାମଲଭୂଷଣଃ ଫଣାମଣିସହସ୍ରେଣ ଯଃ ସ ଵିଦ୍ଯୋତଯନ୍ ଦିଶଃ
ସେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଶୁଭ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଓ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଫଣାରେ ହଜାର ମଣି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।
ସର୍ଵାନ୍ କରୋତି ନିର୍ଵୀର୍ଯାନ୍ ହିତାଯ ଜଗତୋ ଽସୁରାନ୍ ମଦାଘୂର୍ଣିତନେତ୍ରୋ ଽସୌ ଯଃ ସଦୈଵୈକକୁଣ୍ଡଲଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଶକ୍ତିହୀନ କରିଦିଅନ୍ତି; ମଦରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଘୂରୁଞ୍ଚିତ ଓ ସେ ସଦା ଏକ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି।
କିରୀଟୀ ସ୍ରଗ୍ଧରୋ ଭାତି ସାଗ୍ନିଶ୍ଵେତ ଇଵାଚଲଃ ନୀଲଵାସା ମଦୋତ୍ସିକ୍ତଃ ଶ୍ଵେତହାରୋପଶୋଭିତଃ
ସେ ମୁକୁଟ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଧଳା ପାହାଡ଼ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି; ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଗର୍ବରେ ଉତ୍ସିକ୍ତ ଓ ଧଳା ଫଣାରେ ଶୋଭିତ।
ସାଭ୍ରଗଙ୍ଗାପ୍ରପାତୋ ଽସୌ କୈଲାସାଦ୍ରିର୍ ଇଵୋତ୍ତମଃ ଲାଙ୍ଗଲାସକ୍ତହସ୍ତାଗ୍ରୋ ବିଭ୍ରନ୍ ମୁଶଲମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ସେ ମେଘ ଓ ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଳାସ ପାହାଡ଼ ପରି; ତାଙ୍କର ହାତରେ ଲଙ୍ଗଳ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁଶଳ ଧରିଛନ୍ତି।
ଉପାସ୍ଯତେ ସ୍ଵଯଂ କାନ୍ତ୍ଯା ଯୋ ଵାରୁଣ୍ଯା ଚ ମୂର୍ତଯା କଲ୍ପାନ୍ତେ ଯସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିଷାନଲଶିଖୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ସେ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ବାରୁଣୀ ରୂପରେ ପୂଜିତ; ଯୁଗାନ୍ତରେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବିଷ ଓ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ବିକିରିତ ହୁଏ।
ସଂକର୍ଷଣାତ୍ମକୋ ରୁଦ୍ରୋ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯାତ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ ସ ବିଭ୍ରଚ୍ଛିଖରୀଭୂତମ୍ ଅଶେଷଂ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲମ୍
ସଂକର୍ଷଣ ଆତ୍ମାକ ରୂପରେ ରୁଦ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ତିନି ଜଗତକୁ ଗ୍ରସଣ କରନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉଠାଇ ଧରିଛନ୍ତି।
ଆସ୍ତେ ପାତାଲମୂଲସ୍ଥଃ ଶେଷୋ ଽଶେଷସୁରାର୍ଚିତଃ ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରଭାଵଶ୍ ଚ ସ୍ଵରୂପଂ ରୂପମ୍ ଏଵ ଚ
ଶେଷ ପାତାଳର ମୂଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ସ୍ୱରୂପ ଓ ରୂପ—
ନହି ଵର୍ଣଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଵା ତ୍ରିଦଶୈର୍ ଅପି ଯସ୍ଯୈଷା ସକଲା ପୃଥ୍ଵୀ ଫଣାମଣିଶିଖାରୁଣା
ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କିମ୍ବା ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ଫଣାର ମଣିର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଲୋକରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଏ।
ଆସ୍ତେ କୁସୁମମାଲେଵ କସ୍ ତଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଵଦିଷ୍ଯତି ଯଦା ଵିଜୃମ୍ଭତେ ଽନନ୍ତୋ ମଦାଘୂର୍ଣିତଲୋଚନଃ
ସେ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି ବସିଛନ୍ତି—ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ ଅନନ୍ତ ମଦରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଘୂରୁଞ୍ଚିତ ହୋଇ ପ୍ରସାରିତ ହୁଅନ୍ତି—
ତଦା ଚଲତି ଭୂର୍ ଏଷା ସାଦ୍ରିତୋଯାଧିକାନନା ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଃ ସିଦ୍ଧାଃ କିଂନରୋରଗଵାରଣାଃ
ସେତେବେଳେ ପାହାଡ଼, ଜଳ ଓ ଅରଣ୍ୟସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୁଏ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, କିମ୍ନର, ନାଗ ଓ ହାତୀମାନେ—
ନାନ୍ତଂ ଗୁଣାନାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତତୋ ଽନନ୍ତୋ ଽଯମ୍ ଅଵ୍ଯଯଃ ଯସ୍ଯ ନାଗଵଧୂହସ୍ତୈର୍ ଲାପିତଂ ହରିଚନ୍ଦନମ୍
ତାଙ୍କର ଗୁଣର ସୀମା କେହି ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହିପରି ସେ ଅନନ୍ତ ଓ ଅବିନାଶୀ। ନାଗବଧୂମାନେ ଯେଉଁ ହାତରେ ଚନ୍ଦନ ଲାଗନ୍ତି—
ମୁହୁଃ ଶ୍ଵାସାନିଲାଯସ୍ତଂ ଯାତି ଦିକ୍ପଟଵାସତାମ୍ ଯମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ପୁରାଣର୍ଷିର୍ ଗର୍ଗୋ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ତାହା ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ବାତାସରେ ବାରମ୍ବାର ଶୁଖିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ପୁରାତନ ଋଷି ଗର୍ଗ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ତାରାମଣ୍ଡଳର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ।
ଜ୍ଞାତଵାନ୍ ସକଲଂ ଚୈଵ ନିମିତ୍ତପଠିତଂ ଫଲମ୍ ତେନେଯଂ ନାଗଵର୍ଯେଣ ଶିରସା ଵିଧୃତା ମହୀ ବିଭର୍ତି ସକଲାଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷାନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ନିମିତ୍ତ ଓ ତାହାର ଫଳ ଜାଣିଥିଲେ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧରି ରଖିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତତଶ୍ ଚାନନ୍ତରଂ ଵିପ୍ରା ନରକା ରୌରଵାଦଯଃ ପାପିନୋ ଯେଷୁ ପାତ୍ଯନ୍ତେ ତାଞ୍ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ରୌରବ ଆଦି ନରକମାନେ ଆସନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀମାନେ ପକାଯାନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ବିଷୟ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।
ରୌରଵଃ ଶୌକରୋ ରୋଧସ୍ ତାନୋ ଵିଶସନସ୍ ତଥା ମହାଜ୍ଵାଲସ୍ ତପ୍ତକୁଡ୍ଯୋ ମହାଲୋଭୋ ଵିମୋହନଃ
ରୌରବ, ଶୂକର, ରୋଧ, ତାନ, ବିଶସନ, ମହାଜ୍ୱାଳା, ତପ୍ତକୁଡ଼ିଆ, ମହାଲୋଭ ଓ ବିମୋହନ —
ରୁଧିରାନ୍ଧୋ ଵସାତପ୍ତଃ କୃମୀଶଃ କୃମିଭୋଜନଃ ଅସିପତ୍ତ୍ରଵନଂ କୃଷ୍ଣୋ ଲାଲାଭକ୍ଷଶ୍ ଚ ଦାରୁଣଃ
ରୁଧିରାନ୍ଧ, ବସାତପ୍ତ, କ୍ରିମିଶ, କ୍ରିମିଭୋଜନ, ଅସିପତ୍ରବନ, କୃଷ୍ଣ, ଲାଲାଭକ୍ଷ ଓ ଦାରୁଣ —
ତଥା ପୂଯଵହଃ ପାପୋ ଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲୋ ହ୍ଯ୍ ଅଧଃଶିରାଃ ସଦଂଶଃ କୃଷ୍ଣସୂତ୍ରଶ୍ ଚ ତମଶ୍ ଚାଵୀଚିର୍ ଏଵ ଚ
ଏହିପରି ପୂୟବହ, ପାପ, ବହ୍ନିଜ୍ୱାଳା, ଅଧଃଶିରା, ସଦଂଶ, କୃଷ୍ଣସୂତ୍ର, ତମସ ଓ ଅବୀଚି —
ଶ୍ଵଭୋଜନୋ ଽଥାପ୍ରତିଷ୍ଠୋମଆଵୀଚିଶ୍ ଚ ତଥାପରଃ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵମାଦଯଶ୍ ଚାନ୍ଯେ ନରକା ଭୃଶଦାରୁଣାଃ
ଶ୍ୱଭୋଜନ, ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଅବୀଚି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନରକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ଯମସ୍ଯ ଵିଷଯେ ଘୋରାଃ ଶସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିଵିଷଦର୍ଶିନଃ ପତନ୍ତି ଯେଷୁ ପୁରୁଷାଃ ପାପକର୍ମରତାଶ୍ ଚ ଯେ
ଯମଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁଠି ଶସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବିଷର ଭୟ ରହିଛି, ସେଠି ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ରତ ଲୋକମାନେ ପଡ଼ନ୍ତି ।
କୂଟସାକ୍ଷୀ ତଥା ସମ୍ଯକ୍ ପକ୍ଷପାତେନ ଯୋ ଵଦେତ୍ ଯଶ୍ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଅନୃତଂ ଵକ୍ତି ସ ନରୋ ଯାତି ରୌରଵମ୍
ଯିଏ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦିଏ, କିମ୍ବା ପକ୍ଷପାତ କରି କଥା କହେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ମିଥ୍ୟା କହେ — ସେ ଲୋକ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ ।
ଭ୍ରୂଣହା ପୁରହନ୍ତା ଚ ଗୋଘ୍ନଶ୍ ଚ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଯାନ୍ତି ତେ ରୌରଵଂ ଘୋରଂ ଯଶ୍ ଚୋଚ୍ଛ୍ଵାସନିରୋଧକଃ
ଯିଏ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସହର ଧ୍ଵଂସ କରେ, ଗାଈ ମାରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଅଟକାଏ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବକୁ ଯାନ୍ତି ।
ସୁରାପୋ ବ୍ରହ୍ମହା ହର୍ତା ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଚ ଶୂକରେ ପ୍ରଯାତି ନରକେ ଯଶ୍ ଚ ତୈଃ ସଂସର୍ଗମ୍ ଉପୈତି ଵୈ
ଯିଏ ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରେ, ଚୋରି କରେ, ସୁନା ଚୋରାଏ, କିମ୍ବା ଏମାନେ ସହିତ ମିଶିଥାଏ — ସେମାନେ ଶୂକର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ।
ରାଜନ୍ଯଵୈଶ୍ଯହା ଚୈଵ ତଥୈଵ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ ତପ୍ତକୁମ୍ଭେ ସ୍ଵସୃଗାମୀ ହନ୍ତି ରାଜଭଟଂ ଚ ଯଃ
ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ ହତ୍ୟା କରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନକୁ ଅପବିତ୍ର କରେ, ନିଜ ଭଉଣୀ ସହ ମିଶିଥାଏ, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ସେବକୁ ମାରେ — ସେ ତପ୍ତ କୁମ୍ଭରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ମାଧ୍ଵୀଵିକ୍ରଯକୃନ୍ ଵଧ୍ଯପାଲଃ କେସରଵିକ୍ରଯୀ ତପ୍ତଲୋହେ ପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ଯଶ୍ ଚ ଭକ୍ତଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଯିଏ ମଧୁ ବିକ୍ରୟ କରେ, ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପ୍ରାପ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସିଂହର କେଶ ବିକ୍ରୟ କରେ, କିମ୍ବା ଭୋଜନକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ — ସେମାନେ ତପ୍ତ ଲୋହରେ ପଡ଼ନ୍ତି ।
ସୁତାଂ ସ୍ନୁଷାଂ ଚାପି ଗତ୍ଵା ମହାଜ୍ଵାଲେ ନିପାତ୍ଯତେ ଅଵମନ୍ତା ଗୁରୂଣାଂ ଯୋ ଯଶ୍ ଚାକ୍ରୋଷ୍ଟା ନରାଧମଃ
ଯିଏ ନିଜ ଝିଅ କିମ୍ବା ଝିଅଘରୁକୁ ଅପବିତ୍ର କରେ, ସେ ମହାଜ୍ୱାଳାରେ ପଡ଼ିଥାଏ; ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଗାଳି ଦିଏ, ହେ ନିଚ ମଣିଷ, ସେମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଭୋଗେ ।
ଵେଦଦୂଷଯିତା ଯଶ୍ ଚ ଵେଦଵିକ୍ରଯକଶ୍ ଚ ଯଃ ଅଗମ୍ଯଗାମୀ ଯଶ୍ ଚ ସ୍ଯାତ୍ ତେ ଯାନ୍ତି ଶବଲଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯିଏ ବେଦକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରେ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ନାରୀଙ୍କୁ ଯାଏ — ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ଶବଳ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ।