ଵର୍ଷାଚଲା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତେଷାଂ ନାମାନି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଶ୍ ଚ ଵାମନଶ୍ ଚୈଵ ତୃତୀଯଶ୍ ଚାନ୍ଧକାରକଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ପର୍ବତମାଳାର ନାମ — କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ ।
ଦେଵଵ୍ରତୋ ଧମଶ୍ ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଡରୀକଵାନ୍ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ ଚ ମହାଶୈଲୋ ଦ୍ଵିଗୁଣାସ୍ ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ଦେବବ୍ରତ, ଧମ, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ମହାଶୈଳ — ଏହି ସବୁ ପର୍ବତ ପ୍ରତିଟି ଆଉ ଏକରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ।
ଦ୍ଵୀପାଦ୍ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଯେ ଶୈଲାସ୍ ତଥା ଦ୍ଵୀପାନି ତେ ତଥା ଵର୍ଷେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵର୍ଷଶୈଲଵରେଷୁ ଚ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ବୀପରେ ଯେଉଁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଦ୍ବୀପଗୁଡ଼ିକ ଓ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଦେଶ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତମାଳା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ନିଵସନ୍ତି ନିରାତଙ୍କାଃ ସହ ଦେଵଗଣୈଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁଷ୍କଲା ପୁଷ୍କରା ଧନ୍ଯାସ୍ ତେ ଖ୍ଯାତାଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠି ଲୋକମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସନ୍ତି । ସେମାନେ ପ୍ରଚୁର, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ଧନ୍ୟ, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚାନୁକ୍ରମୋଦିତାଃ ତତ୍ର ନଦ୍ଯୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯାଃ ପିବନ୍ତି ତୁ ତେ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି ଯାହାରୁ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ପାନ କରନ୍ତି ।
ସପ୍ତ ପ୍ରଧାନାଃ ଶତଶସ୍ ତଥାନ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରନିମ୍ନଗାଃ ଗୌରୀ କୁମୁଦ୍ଵତୀ ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯା ରାତ୍ରିର୍ ମନୋଜଵା
ସାତି ପ୍ରଧାନ ନଦୀ ଓ ଶହେଝାତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଝରଣା ଅଛି — ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି ଓ ମନୋଜବା ।
ଖ୍ଯାତିଶ୍ ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଚ ସପ୍ତୈତା ଵର୍ଷନିମ୍ନଗାଃ ତତ୍ରାପି ଵର୍ଣୈର୍ ଭଗଵାନ୍ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯୈର୍ ଜନାର୍ଦନଃ
ଖ୍ୟାତି ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ମିଶି ସାତଟି ପବିତ୍ର ନଦୀ ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ବହୁଛନ୍ତି । ସେଠି ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରୂପରେ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ ।
ଧ୍ଯାନଯୋଗୈ ରୁଦ୍ରରୂପ ଈଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞସଂନିଧୌ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକେନ ତୁ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ, ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ । କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପଟି ଦଧି ମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି ।
ଆଵୃତଃ ସର୍ଵତଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପତୁଲ୍ଯେନ ମାନତଃ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକଶ୍ ଚାପି ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହି ଦ୍ୱୀପପରିମାଣ ସମାନ ଦଧି ମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି । ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ଚାରିପଟେ ଆବୃତ କରିଛି ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଦ୍ଵିଗୁଣେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସୁମହାତ୍ମନଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା । ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଭବ୍ୟ, ଯିଏ ଏକ ମହାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା ।
ସପ୍ତୈଵ ତନଯାସ୍ ତେଷାଂ ଦଦୌ ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ସଃ ଜଲଦଶ୍ ଚ କୁମାରଶ୍ ଚ ସୁକୁମାରୋ ମନୀରକଃ
ସେ ଭବ୍ୟଙ୍କର ସାତଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ସାତଟି ଭୂଭାଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେମାନେ ହେଲେ—ଜଳଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ମଣୀରକ,
କୁସମୋଦଶ୍ ଚ ମୋଦାକିଃ ସପ୍ତମଶ୍ ଚ ମହାଦ୍ରୁମଃ ତତ୍ସଂଜ୍ଞାନ୍ଯ୍ ଏଵ ତତ୍ରାପି ସପ୍ତ ଵର୍ଷାଣ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମାତ୍
କୁସମୋଦ, ମୋଦାକି ଓ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ । ଏହି ନାମରେ ସେଠି ସାତଟି ଭୂଭାଗ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଅଭିହିତ ।
ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତ ଵର୍ଷଵିଚ୍ଛେଦକାରକାଃ ପୂର୍ଵସ୍ ତତ୍ରୋଦଯଗିରିର୍ ଜଲଧାରସ୍ ତଥାପରଃ
ସେଠି ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଭୂଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମେ ଉଦୟଗିରି, ତାପରେ ଜଳଧାର ।
ତଥା ରୈଵତକଃ ଶ୍ଯାମସ୍ ତଥୈଵାମ୍ଭୋଗିରିର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ଆସ୍ତିକେଯସ୍ ତଥା ରମ୍ଯଃ କେସରୀ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମ ଓ ଆଉ ଅମ୍ଭୋଗିରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ । ଏହା ସହିତ ଆସ୍ତିକେୟ, ରମ୍ୟ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶରୀ ପାହାଡ଼ ।
ଶାକଶ୍ ଚାତ୍ର ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ ଯତ୍ପତ୍ତ୍ରଵାତସଂସ୍ପର୍ଶାଦ୍ ଆହ୍ଲାଦୋ ଜାଯତେ ପରଃ
ସେଠି ଏକ ବଡ଼ ଶାକ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି । ଏହାର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ବହିଲେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଉପଜେ ।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ ନିଵସନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ନିରାତଙ୍କା ନିରାମଯାଃ
ସେଠି ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତ ଚାରି ଜାତିର ଲୋକ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ନିରୋଗ ଭାବେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା ।
ନଦ୍ଯଶ୍ ଚାତ୍ର ମହାପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵପାପଭଯାପହାଃ ସୁକୁମାରୀ କୁମାରୀ ଚ ନଲିନୀ ରେଣୁକା ଚ ଯା
ସେଠି ଅତି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି । ସେମାନେ ହେଲେ—ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ ଓ ରେଣୁକା ।
ଇକ୍ଷୁଶ୍ ଚ ଧେନୁକା ଚୈଵ ଗଭସ୍ତୀ ସପ୍ତମୀ ତଥା ଅନ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯୁତଶସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଇକ୍ଷୁ, ଧେନୁକା, ଗଭସ୍ତୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ଏହା ସହିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି ଅନେକ ହଜାର ଛୋଟ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।
ମହୀଧରାସ୍ ତଥା ସନ୍ତି ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ତାଃ ପିବନ୍ତି ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଜଲଦାଦିଷୁ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଠି ଶତେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ହଜାର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି । ଜଳଦି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସେହି ପାହାଡ଼ର ଜଳ ପିଉନ୍ତି ।
ଵର୍ଷେଷୁ ଯେ ଜନପଦାଶ୍ ଚତୁର୍ଥାର୍ଥସମନ୍ଵିତାଃ ନଦ୍ଯଶ୍ ଚାତ୍ର ମହାପୁଣ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ମେଦିନୀମ୍
ସେଠି ଥିବା ଜନମାନେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଧର୍ମରେ ଅନୁଗତ । ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅତି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଛନ୍ତି ।
ଧର୍ମହାନିର୍ ନ ତେଷ୍ଵ୍ ଅସ୍ତି ନ ସଂହର୍ଷୋ ନ ଶୁକ୍ ତଥା ମର୍ଯାଦାଵ୍ଯୁତ୍କ୍ରମଶ୍ ଚାପି ତେଷୁ ଦେଶେଷୁ ସପ୍ତସୁ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମର କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ଅତିରିକ୍ତ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ସେହି ସାତଟି ଦେଶରେ କୌଣସି ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।
ମଗାଶ୍ ଚ ମାଗଧାଶ୍ ଚୈଵ ମାନସା ମନ୍ଦଗାସ୍ ତଥା ମଗା ବ୍ରାହ୍ମଣଭୂଯିଷ୍ଠା ମାଗଧାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ ତୁ ତେ
ମଗ, ମାଗଧ, ମାନସ ଓ ମନ୍ଦଗ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି । ମଗମାନେ ଅଧିକାଂଶ ଦ୍ୱିଜ ଓ ମାଗଧମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ।
ଵୈଶ୍ଯାସ୍ ତୁ ମାନସାସ୍ ତେଷାଂ ଶୂଦ୍ରା ଜ୍ଞେଯାସ୍ ତୁ ମନ୍ଦଗାଃ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ସ୍ଥିତୈର୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୂର୍ଯରୂପଧରୋ ହରିଃ
ମାନସମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦଗମାନେ ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ । ଶାକ ଦ୍ୱୀପରେ ବିଷ୍ଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ହରି ଭାବେ ବିରାଜିତ ।
ଯଥୋକ୍ତୈର୍ ଇଜ୍ଯତେ ସମ୍ଯକ୍ କର୍ମଭିର୍ ନିଯତାତ୍ମଭିଃ ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ ତତୋ ଵିପ୍ରାଃ କ୍ଷୀରୋଦେନ ସମନ୍ତତଃ
ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପ୍ରକାରରେ, ନିୟମିତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି । ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ଅଛି ।
ଶାକଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ଵଲଯେନେଵ ଵେଷ୍ଟିତଃ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଃ ସର୍ଵତୋ ଵିପ୍ରାଃ ପୁଷ୍କରାଖ୍ଯେନ ଵେଷ୍ଟିତଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପ ପରିମାଣର ଏକ ବଳୟ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରାଯାଇଛି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେହି ବଳୟକୁ ପୁଷ୍କର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ ।
ଦ୍ଵୀପେନ ଶାକଦ୍ଵୀପାତ୍ ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ସମନ୍ତତଃ ପୁଷ୍କରେ ସଵନସ୍ଯାପି ମହାଵୀତୋ ଽଭଵତ୍ ସୁତଃ
ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିସ୍ତୃତ, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସବନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ହେଲା ।
ଧାତକିଶ୍ ଚ ତଯୋସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ନାମସଂଜ୍ଞିତେ ମହାଵୀତଂ ତଥୈଵାନ୍ଯଦ୍ ଧାତକୀଖଣ୍ଡସଂଜ୍ଞିତମ୍
ଧାତକିଙ୍କର ନାମରେ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଦୁହିଁଟିର ନାମ ଏକେ, ତାହାପରେ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଭାବେ ପରିଚିତ ।
ଏକଶ୍ ଚାତ୍ର ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତୋ ଵର୍ଷପର୍ଵତଃ ମାନସୋତ୍ତରସଂଜ୍ଞୋ ଵୈ ମଧ୍ଯତୋ ଵଲଯାକୃତିଃ
ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ମାନସୋତ୍ତର ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହା ମଧ୍ୟରେ ବଳୟ ଆକୃତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପଞ୍ଚାଶଦ୍ ଉଚ୍ଛ୍ରିତଃ ତାଵଦ୍ ଏଵ ଚ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସର୍ଵତଃ ପରିମଣ୍ଡଲଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେତେ ବଡ଼, ଏହା ପୂରା ଗୋଲାକାର ।
ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଵଲଯଂ ମଧ୍ଯେନ ଵିଭଜନ୍ନ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତୋ ଽସୌ ତେନ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଜାତଂ ଵର୍ଷଦ୍ଵଯଂ ହି ତତ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପର ବଳୟକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଭାଗ କରିଥିବା ପରି ଅଛି, ଏହିପରି ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଛି ।