ଯଥୋକ୍ତକର୍ମକର୍ତୃତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵାଧିକାରକ୍ଷଯାଯ ତେ ତତ୍ର ତେ ତୁ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏମିତି ନିଜ କର୍ମ କରିବା ଓ ନିଜ ଅଧିକାର ଶେଷ ହେବାରୁ, ସେମାନେ କୁଶଦ୍ବୀପରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।
ଯଜନ୍ତଃ କ୍ଷପଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରମ୍ ଅଧିକାରଫଲପ୍ରଦମ୍ ଵିଦ୍ରୁମୋ ହେମଶୈଲଶ୍ ଚ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ପୁଷ୍ଟିମାଂସ୍ ତଥା
ଯଜ୍ଞ କରି ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଫଳଦାୟକ ଅଧିକାର ଦୋଷକୁ ଦୂର କରନ୍ତି । ସେଠି ବିଦ୍ରୁମ, ହେମଶୈଳ, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ।
କୁଶେଶଯୋ ହରିଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତମୋ ମନ୍ଦରାଚଲଃ ଵର୍ଷାଚଲାସ୍ ତୁ ସପ୍ତୈତେ ଦ୍ଵୀପେ ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
କୁଶେଶୟ, ହରି ଓ ସପ୍ତମ ମନ୍ଦରାଚଳ — ଏହି ସପ୍ତ ଶୈଳମାଳା ସେଇ ଦ୍ବୀପରେ ଅଛି, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ସପ୍ତ ତାସାଂ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ନାମାନ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମାତ୍ ଧୂତପାପା ଶିଵା ଚୈଵ ପଵିତ୍ରା ସଂମତିସ୍ ତଥା
ସେଠି ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି — ଧୂତପାପା, ଶିବା, ପବିତ୍ରା ଓ ସମ୍ମତି ।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଅମ୍ଭୋ ମହୀ ଚାନ୍ଯା ସର୍ଵପାପହରାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇମାଃ ଅନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯସ୍ ତଥାଚଲାଃ
ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଅମ୍ଭା ଓ ମହୀ ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଏହି ସବୁ ପାପ ଦୂର କରେ । ଏହାଛଡ଼ା ଶହେଝାତି କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀ ଓ ଝରଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
କୁଶଦ୍ଵୀପେ କୁଶସ୍ତମ୍ବଃ ସଂଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ତତ୍ ସ୍ମୃତମ୍ ତତ୍ପ୍ରମାଣେନ ସ ଦ୍ଵୀପୋ ଘୃତୋଦେନ ସମାଵୃତଃ
କୁଶଦ୍ବୀପରେ 'କୁଶସ୍ତମ୍ଭ' ବୋଲି ଏହାକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ । ଏହାର ଆକାର ଅନୁଯାୟୀ ସେଇ ଦ୍ବୀପ ଘୃତ ସମୁଦ୍ରରେ ବେଷ୍ଟିତ ।
ଘୃତୋଦଶ୍ ଚ ସମୁଦ୍ରୋ ଵୈ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚାପରୋ ମହାନ୍
ଘୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ଘେରିଛି । ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ ।
କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ଦ୍ଯୁତିମତଃ ପୁତ୍ରାଃ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମନଃ
କୁଶଦ୍ବୀପ ଠାରୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ । ସେଠି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ଙ୍କର ସାତି ମହାତ୍ମା ପୁଅ ରହନ୍ତି ।
ତନ୍ନାମାନି ଚ ଵର୍ଷାଣି ତେଷାଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ କୁଶଗୋ ମନ୍ଦଗଶ୍ ଚୋଷ୍ଣଃ ପୀଵରୋ ଽଥାନ୍ଧକାରକଃ
ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଭୂମି ମହାମନା ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି — କୁଶଗ, ମନ୍ଦଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର ଓ ଅନ୍ଧକାରକ ।
ମୁନିଶ୍ ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ତତ୍ସୁତା ଦ୍ଵିଜାଃ ତତ୍ରାପି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତାଃ ସୁମନୋରମାଃ
ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଏହି ସାତି ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ହେ ଦ୍ବିଜ । ସେଠି ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ମନୋହର ଦେଶ ଅଛି ।
ଵର୍ଷାଚଲା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତେଷାଂ ନାମାନି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଶ୍ ଚ ଵାମନଶ୍ ଚୈଵ ତୃତୀଯଶ୍ ଚାନ୍ଧକାରକଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ପର୍ବତମାଳାର ନାମ — କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ ।
ଦେଵଵ୍ରତୋ ଧମଶ୍ ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଡରୀକଵାନ୍ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ ଚ ମହାଶୈଲୋ ଦ୍ଵିଗୁଣାସ୍ ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ଦେବବ୍ରତ, ଧମ, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ମହାଶୈଳ — ଏହି ସବୁ ପର୍ବତ ପ୍ରତିଟି ଆଉ ଏକରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ।
ଦ୍ଵୀପାଦ୍ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଯେ ଶୈଲାସ୍ ତଥା ଦ୍ଵୀପାନି ତେ ତଥା ଵର୍ଷେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵର୍ଷଶୈଲଵରେଷୁ ଚ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ବୀପରେ ଯେଉଁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଦ୍ବୀପଗୁଡ଼ିକ ଓ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଦେଶ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତମାଳା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ନିଵସନ୍ତି ନିରାତଙ୍କାଃ ସହ ଦେଵଗଣୈଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁଷ୍କଲା ପୁଷ୍କରା ଧନ୍ଯାସ୍ ତେ ଖ୍ଯାତାଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠି ଲୋକମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସନ୍ତି । ସେମାନେ ପ୍ରଚୁର, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ଧନ୍ୟ, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚାନୁକ୍ରମୋଦିତାଃ ତତ୍ର ନଦ୍ଯୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯାଃ ପିବନ୍ତି ତୁ ତେ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି ଯାହାରୁ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ପାନ କରନ୍ତି ।
ସପ୍ତ ପ୍ରଧାନାଃ ଶତଶସ୍ ତଥାନ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରନିମ୍ନଗାଃ ଗୌରୀ କୁମୁଦ୍ଵତୀ ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯା ରାତ୍ରିର୍ ମନୋଜଵା
ସାତି ପ୍ରଧାନ ନଦୀ ଓ ଶହେଝାତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଝରଣା ଅଛି — ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି ଓ ମନୋଜବା ।
ଖ୍ଯାତିଶ୍ ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଚ ସପ୍ତୈତା ଵର୍ଷନିମ୍ନଗାଃ ତତ୍ରାପି ଵର୍ଣୈର୍ ଭଗଵାନ୍ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯୈର୍ ଜନାର୍ଦନଃ
ଖ୍ୟାତି ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ମିଶି ସାତଟି ପବିତ୍ର ନଦୀ ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ବହୁଛନ୍ତି । ସେଠି ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରୂପରେ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ ।
ଧ୍ଯାନଯୋଗୈ ରୁଦ୍ରରୂପ ଈଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞସଂନିଧୌ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକେନ ତୁ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ, ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ । କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପଟି ଦଧି ମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି ।
ଆଵୃତଃ ସର୍ଵତଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପତୁଲ୍ଯେନ ମାନତଃ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକଶ୍ ଚାପି ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହି ଦ୍ୱୀପପରିମାଣ ସମାନ ଦଧି ମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି । ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ଚାରିପଟେ ଆବୃତ କରିଛି ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଦ୍ଵିଗୁଣେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସୁମହାତ୍ମନଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା । ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଭବ୍ୟ, ଯିଏ ଏକ ମହାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା ।
ସପ୍ତୈଵ ତନଯାସ୍ ତେଷାଂ ଦଦୌ ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ସଃ ଜଲଦଶ୍ ଚ କୁମାରଶ୍ ଚ ସୁକୁମାରୋ ମନୀରକଃ
ସେ ଭବ୍ୟଙ୍କର ସାତଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ସାତଟି ଭୂଭାଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେମାନେ ହେଲେ—ଜଳଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ମଣୀରକ,
କୁସମୋଦଶ୍ ଚ ମୋଦାକିଃ ସପ୍ତମଶ୍ ଚ ମହାଦ୍ରୁମଃ ତତ୍ସଂଜ୍ଞାନ୍ଯ୍ ଏଵ ତତ୍ରାପି ସପ୍ତ ଵର୍ଷାଣ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମାତ୍
କୁସମୋଦ, ମୋଦାକି ଓ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁମ । ଏହି ନାମରେ ସେଠି ସାତଟି ଭୂଭାଗ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଅଭିହିତ ।
ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତ ଵର୍ଷଵିଚ୍ଛେଦକାରକାଃ ପୂର୍ଵସ୍ ତତ୍ରୋଦଯଗିରିର୍ ଜଲଧାରସ୍ ତଥାପରଃ
ସେଠି ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଭୂଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମେ ଉଦୟଗିରି, ତାପରେ ଜଳଧାର ।
ତଥା ରୈଵତକଃ ଶ୍ଯାମସ୍ ତଥୈଵାମ୍ଭୋଗିରିର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ଆସ୍ତିକେଯସ୍ ତଥା ରମ୍ଯଃ କେସରୀ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମ ଓ ଆଉ ଅମ୍ଭୋଗିରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ । ଏହା ସହିତ ଆସ୍ତିକେୟ, ରମ୍ୟ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶରୀ ପାହାଡ଼ ।
ଶାକଶ୍ ଚାତ୍ର ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତଃ ଯତ୍ପତ୍ତ୍ରଵାତସଂସ୍ପର୍ଶାଦ୍ ଆହ୍ଲାଦୋ ଜାଯତେ ପରଃ
ସେଠି ଏକ ବଡ଼ ଶାକ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି । ଏହାର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ବହିଲେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଉପଜେ ।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ ନିଵସନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ନିରାତଙ୍କା ନିରାମଯାଃ
ସେଠି ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତ ଚାରି ଜାତିର ଲୋକ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ନିରୋଗ ଭାବେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା ।
ନଦ୍ଯଶ୍ ଚାତ୍ର ମହାପୁଣ୍ଯାଃ ସର୍ଵପାପଭଯାପହାଃ ସୁକୁମାରୀ କୁମାରୀ ଚ ନଲିନୀ ରେଣୁକା ଚ ଯା
ସେଠି ଅତି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି । ସେମାନେ ହେଲେ—ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ ଓ ରେଣୁକା ।
ଇକ୍ଷୁଶ୍ ଚ ଧେନୁକା ଚୈଵ ଗଭସ୍ତୀ ସପ୍ତମୀ ତଥା ଅନ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯୁତଶସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଇକ୍ଷୁ, ଧେନୁକା, ଗଭସ୍ତୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ଏହା ସହିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି ଅନେକ ହଜାର ଛୋଟ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।
ମହୀଧରାସ୍ ତଥା ସନ୍ତି ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ତାଃ ପିବନ୍ତି ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଜଲଦାଦିଷୁ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଠି ଶତେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ହଜାର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି । ଜଳଦି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସେହି ପାହାଡ଼ର ଜଳ ପିଉନ୍ତି ।
ଵର୍ଷେଷୁ ଯେ ଜନପଦାଶ୍ ଚତୁର୍ଥାର୍ଥସମନ୍ଵିତାଃ ନଦ୍ଯଶ୍ ଚାତ୍ର ମହାପୁଣ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ମେଦିନୀମ୍
ସେଠି ଥିବା ଜନମାନେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଧର୍ମରେ ଅନୁଗତ । ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅତି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଛନ୍ତି ।