ସପ୍ତୈତାନି ତୁ ଵର୍ଷାଣି ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଯୁତାନି ଚ ଵର୍ଣାଶ୍ ଚ ଶାଲ୍ମଲେ ଯେ ଚ ଵସନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଷୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହି ସପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ରହନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବଂ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ବିଭାଗରେ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
କପିଲାଶ୍ ଚାରୁଣାଃ ପୀତାଃ କୃଷ୍ଣାଶ୍ ଚୈଵ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚୈଵ ଯଜନ୍ତି ତମ୍
କପିଳ, ଆରୁଣ, ପୀତ ଓ କୃଷ୍ଣ — ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ — ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି ।
ଭଗଵନ୍ତଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ଵାଯୁଭୂତଂ ମଖଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ ଯଜ୍ଵାନୋ ଯଜ୍ଞସଂସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ବାୟୁ ରୂପେ ଥିବା, ଯଜ୍ଞରେ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ପୂଜନ୍ତି ।
ଦେଵାନାମ୍ ଅତ୍ର ସାଂନିଧ୍ଯମ୍ ଅତୀଵ ସୁମନୋହରେ ଶାଲ୍ମଲିଶ୍ ଚ ମହାଵୃକ୍ଷୋ ନାମନିର୍ଵୃତ୍ତିକାରକଃ
ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ବହୁତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ; ଏଠାର ମହାବୃକ୍ଷ ଶାଲ୍ମଳୀ ନାମର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।
ଏଷ ଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ସୁରୋଦେନ ସମାଵୃତଃ ଵିସ୍ତାରାଚ୍ ଛାଲ୍ମଲେଶ୍ ଚୈଵ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ସୁରୋଦ ନାମକ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଚଉଡ଼ାରେ ଘେରି ରହିଛି ।
ସୁରୋଦକଃ ପରିଵୃତଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେନ ସର୍ଵତଃ ଶାଲ୍ମଲସ୍ଯ ତୁ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ସମନ୍ତତଃ
ସୁରୋଦ ସମୁଦ୍ରଟି ସବୁଦିଗରୁ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଛି, ଯାହା ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଚଉଡ଼ା ।
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରକାନ୍ ଉଦ୍ଭିଦୋ ଵେଣୁମାଂଶ୍ ଚୈଵ ସ୍ଵୈରଥୋ ରନ୍ଧନୋ ଧୃତିଃ
କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ୍, ସ୍ୱଯ଼ରଥ, ରନ୍ଧନ ଓ ଧୃତି ।
ପ୍ରଭାକରୋ ଽଥ କପିଲସ୍ ତନ୍ନାମ୍ନା ଵର୍ଷପଦ୍ଧତିଃ ତସ୍ଯାଂ ଵସନ୍ତି ମନୁଜୈଃ ସହ ଦୈତେଯଦାନଵାଃ
ପ୍ରଭାକର ଓ କପିଳ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି; ଏହିମାନେ ସେଠାର ଅଞ୍ଚଳ ନାମ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି ।
ତଥୈଵ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷକିଂପୁରୁଷାଦଯଃ ଵର୍ଣାସ୍ ତତ୍ରାପି ଚତ୍ଵାରୋ ନିଜାନୁଷ୍ଠାନତତ୍ପରାଃ
ସେଇପରି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି । ସେଠି ମଧ୍ୟ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ-ନିଜ କାମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି ।
ଦମିନଃ ଶୁଷ୍ମିଣଃ ସ୍ନେହା ମାନ୍ଦହାଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚାନୁକ୍ରମୋଦିତାଃ
ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ମନେ ଧୀର, ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଥାଆନ୍ତି ।
ଯଥୋକ୍ତକର୍ମକର୍ତୃତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵାଧିକାରକ୍ଷଯାଯ ତେ ତତ୍ର ତେ ତୁ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏମିତି ନିଜ କର୍ମ କରିବା ଓ ନିଜ ଅଧିକାର ଶେଷ ହେବାରୁ, ସେମାନେ କୁଶଦ୍ବୀପରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।
ଯଜନ୍ତଃ କ୍ଷପଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରମ୍ ଅଧିକାରଫଲପ୍ରଦମ୍ ଵିଦ୍ରୁମୋ ହେମଶୈଲଶ୍ ଚ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ପୁଷ୍ଟିମାଂସ୍ ତଥା
ଯଜ୍ଞ କରି ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଫଳଦାୟକ ଅଧିକାର ଦୋଷକୁ ଦୂର କରନ୍ତି । ସେଠି ବିଦ୍ରୁମ, ହେମଶୈଳ, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ।
କୁଶେଶଯୋ ହରିଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତମୋ ମନ୍ଦରାଚଲଃ ଵର୍ଷାଚଲାସ୍ ତୁ ସପ୍ତୈତେ ଦ୍ଵୀପେ ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
କୁଶେଶୟ, ହରି ଓ ସପ୍ତମ ମନ୍ଦରାଚଳ — ଏହି ସପ୍ତ ଶୈଳମାଳା ସେଇ ଦ୍ବୀପରେ ଅଛି, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ସପ୍ତ ତାସାଂ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ନାମାନ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମାତ୍ ଧୂତପାପା ଶିଵା ଚୈଵ ପଵିତ୍ରା ସଂମତିସ୍ ତଥା
ସେଠି ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି — ଧୂତପାପା, ଶିବା, ପବିତ୍ରା ଓ ସମ୍ମତି ।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଅମ୍ଭୋ ମହୀ ଚାନ୍ଯା ସର୍ଵପାପହରାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇମାଃ ଅନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯସ୍ ତଥାଚଲାଃ
ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଅମ୍ଭା ଓ ମହୀ ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଏହି ସବୁ ପାପ ଦୂର କରେ । ଏହାଛଡ଼ା ଶହେଝାତି କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀ ଓ ଝରଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
କୁଶଦ୍ଵୀପେ କୁଶସ୍ତମ୍ବଃ ସଂଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ତତ୍ ସ୍ମୃତମ୍ ତତ୍ପ୍ରମାଣେନ ସ ଦ୍ଵୀପୋ ଘୃତୋଦେନ ସମାଵୃତଃ
କୁଶଦ୍ବୀପରେ 'କୁଶସ୍ତମ୍ଭ' ବୋଲି ଏହାକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ । ଏହାର ଆକାର ଅନୁଯାୟୀ ସେଇ ଦ୍ବୀପ ଘୃତ ସମୁଦ୍ରରେ ବେଷ୍ଟିତ ।
ଘୃତୋଦଶ୍ ଚ ସମୁଦ୍ରୋ ଵୈ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚାପରୋ ମହାନ୍
ଘୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ଘେରିଛି । ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ ।
କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ଦ୍ଯୁତିମତଃ ପୁତ୍ରାଃ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମନଃ
କୁଶଦ୍ବୀପ ଠାରୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ । ସେଠି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ଙ୍କର ସାତି ମହାତ୍ମା ପୁଅ ରହନ୍ତି ।
ତନ୍ନାମାନି ଚ ଵର୍ଷାଣି ତେଷାଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ କୁଶଗୋ ମନ୍ଦଗଶ୍ ଚୋଷ୍ଣଃ ପୀଵରୋ ଽଥାନ୍ଧକାରକଃ
ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଭୂମି ମହାମନା ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି — କୁଶଗ, ମନ୍ଦଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର ଓ ଅନ୍ଧକାରକ ।
ମୁନିଶ୍ ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ତତ୍ସୁତା ଦ୍ଵିଜାଃ ତତ୍ରାପି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତାଃ ସୁମନୋରମାଃ
ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଏହି ସାତି ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ହେ ଦ୍ବିଜ । ସେଠି ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ମନୋହର ଦେଶ ଅଛି ।
ଵର୍ଷାଚଲା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତେଷାଂ ନାମାନି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଶ୍ ଚ ଵାମନଶ୍ ଚୈଵ ତୃତୀଯଶ୍ ଚାନ୍ଧକାରକଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ପର୍ବତମାଳାର ନାମ — କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ ।
ଦେଵଵ୍ରତୋ ଧମଶ୍ ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଡରୀକଵାନ୍ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ ଚ ମହାଶୈଲୋ ଦ୍ଵିଗୁଣାସ୍ ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ଦେବବ୍ରତ, ଧମ, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ମହାଶୈଳ — ଏହି ସବୁ ପର୍ବତ ପ୍ରତିଟି ଆଉ ଏକରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ।
ଦ୍ଵୀପାଦ୍ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଯେ ଶୈଲାସ୍ ତଥା ଦ୍ଵୀପାନି ତେ ତଥା ଵର୍ଷେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵର୍ଷଶୈଲଵରେଷୁ ଚ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ବୀପରେ ଯେଉଁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଦ୍ବୀପଗୁଡ଼ିକ ଓ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଦେଶ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତମାଳା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ନିଵସନ୍ତି ନିରାତଙ୍କାଃ ସହ ଦେଵଗଣୈଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁଷ୍କଲା ପୁଷ୍କରା ଧନ୍ଯାସ୍ ତେ ଖ୍ଯାତାଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠି ଲୋକମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସନ୍ତି । ସେମାନେ ପ୍ରଚୁର, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ଧନ୍ୟ, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚାନୁକ୍ରମୋଦିତାଃ ତତ୍ର ନଦ୍ଯୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯାଃ ପିବନ୍ତି ତୁ ତେ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି ଯାହାରୁ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ପାନ କରନ୍ତି ।
ସପ୍ତ ପ୍ରଧାନାଃ ଶତଶସ୍ ତଥାନ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରନିମ୍ନଗାଃ ଗୌରୀ କୁମୁଦ୍ଵତୀ ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯା ରାତ୍ରିର୍ ମନୋଜଵା
ସାତି ପ୍ରଧାନ ନଦୀ ଓ ଶହେଝାତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଝରଣା ଅଛି — ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି ଓ ମନୋଜବା ।
ଖ୍ଯାତିଶ୍ ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଚ ସପ୍ତୈତା ଵର୍ଷନିମ୍ନଗାଃ ତତ୍ରାପି ଵର୍ଣୈର୍ ଭଗଵାନ୍ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯୈର୍ ଜନାର୍ଦନଃ
ଖ୍ୟାତି ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକା ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ମିଶି ସାତଟି ପବିତ୍ର ନଦୀ ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ବହୁଛନ୍ତି । ସେଠି ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରୂପରେ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ ।
ଧ୍ଯାନଯୋଗୈ ରୁଦ୍ରରୂପ ଈଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞସଂନିଧୌ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକେନ ତୁ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ, ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ । କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପଟି ଦଧି ମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି ।
ଆଵୃତଃ ସର୍ଵତଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପତୁଲ୍ଯେନ ମାନତଃ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକଶ୍ ଚାପି ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହି ଦ୍ୱୀପପରିମାଣ ସମାନ ଦଧି ମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି । ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ଚାରିପଟେ ଆବୃତ କରିଛି ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଦ୍ଵିଗୁଣେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଶାକଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସୁମହାତ୍ମନଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା । ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଭବ୍ୟ, ଯିଏ ଏକ ମହାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା ।