ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପଃ ସମାଵୃତଃ ତଥୈଵେକ୍ଷୁରସୋଦେନ ପରିଵେଷାନୁକାରିଣା
ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପଟିକୁ ସମାନ ଆକାରରେ ଏହି ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପଟି ଚିନିଆ ଗନ୍ଧ ରସର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଛି ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଵୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପ ଉଦାହୃତଃ ସଂକ୍ଷେପେଣ ମଯା ଭୂଯଃ ଶାଲ୍ମଲଂ ତଂ ନିବୋଧତ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଭଳି ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିଲି; ଏବେ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଶାଲ୍ମଲସ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ଵୀରୋ ଵପୁଷ୍ମାଂସ୍ ତତ୍ସୁତା ଦ୍ଵିଜାଃ ତେଷାଂ ତୁ ନାମ ସଂଜ୍ଞାନି ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ତାନି ଵୈ
ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ବିର ନାମକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁରୁଷ; ତାଙ୍କର ସପ୍ତପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଏହିପରି ।
ଶ୍ଵେତୋ ଽଥ ହରିତଶ୍ ଚୈଵ ଜୀମୂତୋ ରୋହିତସ୍ ତଥା ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ମାନସଶ୍ ଚୈଵ ସୁପ୍ରଭଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ ଓ ସୁପ୍ରଭ — ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ସପ୍ତ ନାମ ତାଙ୍କର ।
ଶାଲ୍ମନଶ୍ ଚ ସମୁଦ୍ରୋ ଽସୌ ଦ୍ଵୀପେନେକ୍ଷୁରସୋଦକଃ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣେନାଥ ସର୍ଵତଃ ସଂଵୃତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପକୁ ଚିନିଆ ଗନ୍ଧ ରସର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଚଉଡ଼ାରେ ଘେରି ରହିଛି ।
ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତ ଵିଜ୍ଞେଯା ରତ୍ନଯୋନଯଃ ଵର୍ଷାଭିଵ୍ଯଞ୍ଜକାସ୍ ତେ ତୁ ତଥା ସପ୍ତୈଵ ନିମ୍ନଗାଃ
ସେଠାରେ ସପ୍ତ ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ସପ୍ତ ନଦୀ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି ।
କୁମୁଦଶ୍ ଚୋନ୍ନତଶ୍ ଚୈଵ ତୃତୀଯସ୍ ତୁ ବଲାହକଃ ଦ୍ରୋଣୋ ଯତ୍ର ମହୌଷଧ୍ଯଃ ସ ଚତୁର୍ଥୋ ମହୀଧରଃ
କୁମୁଦ ଓ ଉନ୍ନତ ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼; ତୃତୀୟ ବଳାହକ; ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ଡ୍ରୋଣ, ଯେଉଁଠାରେ ମହା ଔଷଧ ମିଳେ ।
କଙ୍କସ୍ ତୁ ପଞ୍ଚମଃ ଷଷ୍ଠୋ ମହିଷଃ ସପ୍ତମସ୍ ତଥା କକୁଦ୍ମାନ୍ ପର୍ଵତଵରଃ ସରିନ୍ନାମାନ୍ଯ୍ ଅତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
କଙ୍କ ପଞ୍ଚମ, ମହିଷ ଷଷ୍ଠ, ଏବଂ କକୁଦ୍ମାନ୍ ସପ୍ତମ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼; ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ନଦୀମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଶ୍ରୋଣୀ ତୋଯା ଵିତୃଷ୍ଣା ଚ ଚନ୍ଦ୍ରା ଶୁକ୍ରା ଵିମୋଚନୀ ନିଵୃତ୍ତିଃ ସପ୍ତମୀ ତାସାଂ ସ୍ମୃତାସ୍ ତାଃ ପାପଶାନ୍ତିଦାଃ
ଶ୍ରୋଣୀ, ତୋୟା, ବିତୃଷ୍ଣା, ଚନ୍ଦ୍ରା, ଶୁକ୍ରା, ବିମୋଚନୀ ଓ ନିବୃତ୍ତି — ଏହି ସପ୍ତ ନଦୀ, ଯେଉଁମାନେ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି ବୋଲି ମନ୍ୟ ।
ଶ୍ଵେତଂ ଚ ଲୋହିତଂ ଚୈଵ ଜୀମୂତଂ ହରିତଂ ତଥା ଵୈଦ୍ଯୁତଂ ମାନସଂ ଚୈଵ ସୁପ୍ରଭଂ ନାମ ସପ୍ତମମ୍
ଶ୍ୱେତ, ଲୋହିତ, ଜୀମୂତ, ହରିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ ଓ ସପ୍ତମ ସୁପ୍ରଭ — ଏହିମାନେ ସେଠାର ଅଞ୍ଚଳ ।
ସପ୍ତୈତାନି ତୁ ଵର୍ଷାଣି ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଯୁତାନି ଚ ଵର୍ଣାଶ୍ ଚ ଶାଲ୍ମଲେ ଯେ ଚ ଵସନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଷୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏହି ସପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ରହନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବଂ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ବିଭାଗରେ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
କପିଲାଶ୍ ଚାରୁଣାଃ ପୀତାଃ କୃଷ୍ଣାଶ୍ ଚୈଵ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚୈଵ ଯଜନ୍ତି ତମ୍
କପିଳ, ଆରୁଣ, ପୀତ ଓ କୃଷ୍ଣ — ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ — ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି ।
ଭଗଵନ୍ତଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ଵାଯୁଭୂତଂ ମଖଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ ଯଜ୍ଵାନୋ ଯଜ୍ଞସଂସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ବାୟୁ ରୂପେ ଥିବା, ଯଜ୍ଞରେ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ପୂଜନ୍ତି ।
ଦେଵାନାମ୍ ଅତ୍ର ସାଂନିଧ୍ଯମ୍ ଅତୀଵ ସୁମନୋହରେ ଶାଲ୍ମଲିଶ୍ ଚ ମହାଵୃକ୍ଷୋ ନାମନିର୍ଵୃତ୍ତିକାରକଃ
ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ବହୁତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ; ଏଠାର ମହାବୃକ୍ଷ ଶାଲ୍ମଳୀ ନାମର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।
ଏଷ ଦ୍ଵୀପଃ ସମୁଦ୍ରେଣ ସୁରୋଦେନ ସମାଵୃତଃ ଵିସ୍ତାରାଚ୍ ଛାଲ୍ମଲେଶ୍ ଚୈଵ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ସୁରୋଦ ନାମକ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଚଉଡ଼ାରେ ଘେରି ରହିଛି ।
ସୁରୋଦକଃ ପରିଵୃତଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେନ ସର୍ଵତଃ ଶାଲ୍ମଲସ୍ଯ ତୁ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ସମନ୍ତତଃ
ସୁରୋଦ ସମୁଦ୍ରଟି ସବୁଦିଗରୁ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଛି, ଯାହା ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଚଉଡ଼ା ।
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତଃ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରକାନ୍ ଉଦ୍ଭିଦୋ ଵେଣୁମାଂଶ୍ ଚୈଵ ସ୍ଵୈରଥୋ ରନ୍ଧନୋ ଧୃତିଃ
କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ୍, ସ୍ୱଯ଼ରଥ, ରନ୍ଧନ ଓ ଧୃତି ।
ପ୍ରଭାକରୋ ଽଥ କପିଲସ୍ ତନ୍ନାମ୍ନା ଵର୍ଷପଦ୍ଧତିଃ ତସ୍ଯାଂ ଵସନ୍ତି ମନୁଜୈଃ ସହ ଦୈତେଯଦାନଵାଃ
ପ୍ରଭାକର ଓ କପିଳ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି; ଏହିମାନେ ସେଠାର ଅଞ୍ଚଳ ନାମ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତି ।
ତଥୈଵ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷକିଂପୁରୁଷାଦଯଃ ଵର୍ଣାସ୍ ତତ୍ରାପି ଚତ୍ଵାରୋ ନିଜାନୁଷ୍ଠାନତତ୍ପରାଃ
ସେଇପରି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି । ସେଠି ମଧ୍ୟ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ-ନିଜ କାମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି ।
ଦମିନଃ ଶୁଷ୍ମିଣଃ ସ୍ନେହା ମାନ୍ଦହାଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚାନୁକ୍ରମୋଦିତାଃ
ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ମନେ ଧୀର, ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଥାଆନ୍ତି ।
ଯଥୋକ୍ତକର୍ମକର୍ତୃତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵାଧିକାରକ୍ଷଯାଯ ତେ ତତ୍ର ତେ ତୁ କୁଶଦ୍ଵୀପେ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏମିତି ନିଜ କର୍ମ କରିବା ଓ ନିଜ ଅଧିକାର ଶେଷ ହେବାରୁ, ସେମାନେ କୁଶଦ୍ବୀପରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।
ଯଜନ୍ତଃ କ୍ଷପଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରମ୍ ଅଧିକାରଫଲପ୍ରଦମ୍ ଵିଦ୍ରୁମୋ ହେମଶୈଲଶ୍ ଚ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ପୁଷ୍ଟିମାଂସ୍ ତଥା
ଯଜ୍ଞ କରି ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଫଳଦାୟକ ଅଧିକାର ଦୋଷକୁ ଦୂର କରନ୍ତି । ସେଠି ବିଦ୍ରୁମ, ହେମଶୈଳ, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଓ ପୁଷ୍ଟିମାନ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ।
କୁଶେଶଯୋ ହରିଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତମୋ ମନ୍ଦରାଚଲଃ ଵର୍ଷାଚଲାସ୍ ତୁ ସପ୍ତୈତେ ଦ୍ଵୀପେ ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
କୁଶେଶୟ, ହରି ଓ ସପ୍ତମ ମନ୍ଦରାଚଳ — ଏହି ସପ୍ତ ଶୈଳମାଳା ସେଇ ଦ୍ବୀପରେ ଅଛି, ହେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ସପ୍ତ ତାସାଂ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ନାମାନ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମାତ୍ ଧୂତପାପା ଶିଵା ଚୈଵ ପଵିତ୍ରା ସଂମତିସ୍ ତଥା
ସେଠି ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି — ଧୂତପାପା, ଶିବା, ପବିତ୍ରା ଓ ସମ୍ମତି ।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଅମ୍ଭୋ ମହୀ ଚାନ୍ଯା ସର୍ଵପାପହରାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇମାଃ ଅନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶସ୍ ତତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯସ୍ ତଥାଚଲାଃ
ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଅମ୍ଭା ଓ ମହୀ ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଏହି ସବୁ ପାପ ଦୂର କରେ । ଏହାଛଡ଼ା ଶହେଝାତି କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀ ଓ ଝରଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
କୁଶଦ୍ଵୀପେ କୁଶସ୍ତମ୍ବଃ ସଂଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ତତ୍ ସ୍ମୃତମ୍ ତତ୍ପ୍ରମାଣେନ ସ ଦ୍ଵୀପୋ ଘୃତୋଦେନ ସମାଵୃତଃ
କୁଶଦ୍ବୀପରେ 'କୁଶସ୍ତମ୍ଭ' ବୋଲି ଏହାକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ । ଏହାର ଆକାର ଅନୁଯାୟୀ ସେଇ ଦ୍ବୀପ ଘୃତ ସମୁଦ୍ରରେ ବେଷ୍ଟିତ ।
ଘୃତୋଦଶ୍ ଚ ସମୁଦ୍ରୋ ଵୈ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେନ ସଂଵୃତଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚାପରୋ ମହାନ୍
ଘୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ଘେରିଛି । ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ ।
କୁଶଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଯସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ଦ୍ଯୁତିମତଃ ପୁତ୍ରାଃ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମନଃ
କୁଶଦ୍ବୀପ ଠାରୁ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ବୀପ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ । ସେଠି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ଙ୍କର ସାତି ମହାତ୍ମା ପୁଅ ରହନ୍ତି ।
ତନ୍ନାମାନି ଚ ଵର୍ଷାଣି ତେଷାଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ କୁଶଗୋ ମନ୍ଦଗଶ୍ ଚୋଷ୍ଣଃ ପୀଵରୋ ଽଥାନ୍ଧକାରକଃ
ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଭୂମି ମହାମନା ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି — କୁଶଗ, ମନ୍ଦଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର ଓ ଅନ୍ଧକାରକ ।
ମୁନିଶ୍ ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ତତ୍ସୁତା ଦ୍ଵିଜାଃ ତତ୍ରାପି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତାଃ ସୁମନୋରମାଃ
ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଏହି ସାତି ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ, ହେ ଦ୍ବିଜ । ସେଠି ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ମନୋହର ଦେଶ ଅଛି ।