ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ମଧ୍ଯେ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚ ଭାଗଶଃ ଇଜ୍ଯାଯୁଦ୍ଧଵଣିଜ୍ଯାଦ୍ଯଵୃତ୍ତିମନ୍ତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ କିଛି ଶୂଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧ, ବ୍ୟାପାର ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଲିପ୍ତ।
ଶତଦ୍ରୁଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଦ୍ଯା ହିମଵତ୍ପାଦନିଃସୃତାଃ ଵେଦସ୍ମୃତିମୁଖାଶ୍ ଚାନ୍ଯାଃ ପାରିଯାତ୍ରୋଦ୍ଭଵା ମୁନେ
ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଆଦି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ହିମାଳୟର ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାରିୟାତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁନି।
ନର୍ମଦାସୁରମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ନଦ୍ଯୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵିନିଃସୃତାଃ ତାପୀପଯୋଷ୍ଣୀନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯାକାଵେରୀପ୍ରମୁଖା ନଦୀଃ
ନର୍ମଦା, ସୁରମା ଆଦି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ବିନ୍ଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ କାବେରୀ ନଦୀ।
ଋକ୍ଷପାଦୋଦ୍ଭଵା ହ୍ଯ୍ ଏତାଃ ଶ୍ରୁତାଃ ପାପଂ ହରନ୍ତି ଯାଃ ଗୋଦାଵରୀଭୀମରଥୀକୃଷ୍ଣଵେଣ୍ଯାଦିକାସ୍ ତଥା
ଋକ୍ଷ ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ପାପ ଦୂର କରେ; ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମା, ରଥୀ, କୃଷ୍ଣା, ୱେଣୀ ଆଦି ନଦୀ ଏହିପରି।
ସହ୍ଯପାଦୋଦ୍ଭଵା ନଦ୍ଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ପାପଭଯାପହାଃ କୃତମାଲାତାମ୍ରପର୍ଣୀପ୍ରମୁଖା ମଲଯୋଦ୍ଭଵାଃ
ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ପାପ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରିଥାନ୍ତି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ । ମଲୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କୃତମାଳା ଓ ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ।
ତ୍ରିସାଂଧ୍ଯର୍ଷିକୁଲ୍ଯାଦ୍ଯାମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଋଷିକୁଲ୍ଯାକୁମାରାଦ୍ଯାଃ ଶୁକ୍ତିମତ୍ପାଦସଂଭଵାଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛନ୍ତି । ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଭଳି ନଦୀମାନେ ଶୁକ୍ତିମତ୍ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଆସାଂ ନଦ୍ଯୁପନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାସ୍ ତୁ ସହସ୍ରଶଃ ତାସ୍ଵ୍ ଇମେ କୁରୁପଞ୍ଚାଲମଧ୍ଯଦେଶାଦଯୋ ଜନାଃ
ଏହି ନଦୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଉପନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ହଜାର ନଦୀ ଅଛି । ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ କୁରୁ, ପଞ୍ଚାଳ ଓ ମଧ୍ୟଦେଶର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ପୂର୍ଵଦେଶାଦିକାଶ୍ ଚୈଵ କାମରୂପନିଵାସିନଃ ପୌଣ୍ଡ୍ରାଃ କଲିଙ୍ଗା ମଗଧା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏହିପରି, ପୂର୍ବ ଦେଶ ଓ କାମରୂପ, ପୌଣ୍ଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, ମଗଧ ଓ ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ତଥା ପରାନ୍ତ୍ଯାଃ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶୂଦ୍ରାଭୀରାସ୍ ତଥାର୍ବୁଦାଃ ମାରୁକା ମାଲଵାଶ୍ ଚୈଵ ପାରିଯାତ୍ରନିଵାସିନଃ
ଏହିପରି, ପରାନ୍ତ ଦେଶର ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ଆଭୀର, ଅର୍ବୁଦ, ମାରୁକ, ମାଳବ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ସୌଵୀରାଃ ସୈନ୍ଧଵାପନ୍ନାଃ ଶାଲ୍ଵାଃ ଶାକଲଵାସିନଃ ମଦ୍ରାରାମାସ୍ ତଥାମ୍ବଷ୍ଠାଃ ପାରସୀକାଦଯସ୍ ତଥା
ସୌଭୀର, ସିନ୍ଧୁ, ଶାଲ୍ବ, ଶାକଳ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ, ମଦ୍ର, ରାମ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ପାରସୀକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ଆସାଂ ପିବନ୍ତି ସଲିଲଂ ଵସନ୍ତି ସରିତାଂ ସଦା ସମୋପେତା ମହାଭାଗ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୁଲାଃ
ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଜଳ ପିଇ ଏବଂ ତାଙ୍କ ତଟରେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି । ଏଠାରେ ଅନେକ ଉଲ୍ଲାସିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଥାନ୍ତି ।
ଵସନ୍ତି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ମହାମୁନେ କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ ଚାନ୍ଯତ୍ର ନ କ୍ଵଚିତ୍
ଭାରତ ଦେଶରେ, ମହାମୁନି, ଲୋକମାନେ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି ଯୁଗରେ ବସିଥାନ୍ତି । ଏହି ଯୁଗମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶରେ ନାହିଁ ।
ତପସ୍ ତପ୍ଯନ୍ତି ଯତଯୋ ଜୁହ୍ଵତେ ଚାତ୍ର ଯଜ୍ଵିନଃ ଦାନାନି ଚାତ୍ର ଦୀଯନ୍ତେ ପରଲୋକାର୍ଥମ୍ ଆଦରାତ୍
ଏଠି ଯତିମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଲୋକମାନେ ହବନ କରନ୍ତି ଓ ଦାନ ଦେଇ ପରଲୋକ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ପୁରୁଷୈର୍ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେ ସଦେଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞୈର୍ ଯଜ୍ଞମଯୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅନ୍ଯଦ୍ଵୀପେଷୁ ଚାନ୍ଯଥା
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଲୋକମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନେ ଯଜ୍ଞମୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପୂଜନ୍ତି ।
ଅତ୍ରାପି ଭାରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେ ମହାମୁନେ ଯତୋ ହି କର୍ମଭୂର୍ ଏଷା ଯତୋ ଽନ୍ଯା ଭୋଗଭୂମଯଃ
ମହାମୁନି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଭାରତ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହା କର୍ମ ଦେଶ, ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନେ ଭୋଗ ଦେଶ ।
ଅତ୍ର ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରୈର୍ ଅପି ସତ୍ତମ କଦାଚିଲ୍ ଲଭତେ ଜନ୍ତୁର୍ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯନ୍
ଏଠି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ କେବେ କେବେ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଥାଏ ।
ଗାଯନ୍ତି ଦେଵାଃ କିଲ ଗୀତକାନି ଧନ୍ଯାସ୍ ତୁ ଯେ ଭାରତଭୂମିଭାଗେ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗାସ୍ପଦହେତୁଭୂତେ ଭଵନ୍ତି ଭୂଯଃ ପୁରୁଷା ମନୁଷ୍ଯାଃ
ଦେବମାନେ ଗୀତ ଗାଇ କହନ୍ତି — 'ଭାରତ ଭୂମିରେ ଯେଉଁମାନେ ମାନବ ହେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ । ଏହି ଭୂମି ସ୍ଵର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କାରଣ ଓ ଆଶ୍ରୟ ।'
କର୍ମାଣ୍ଯ୍ ଅସଂକଲ୍ପିତତତ୍ଫଲାନି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୌ ପରମାତ୍ମରୂପେ ଅଵାପ୍ଯ ତାଂ କର୍ମମହୀମ୍ ଅନନ୍ତେ ତସ୍ମିଂଲ୍ ଲଯଂ ଯେ ତ୍ଵ୍ ଅମଲାଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି
ଯେମାନେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ଛାଡ଼ି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମା ଭାବରେ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଅନନ୍ତ କର୍ମ ମହିମା ପାଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଜାନୀମ ନୋ ତତ୍କୂଵଯଂ ଵିଲୀନେ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରଦେ କର୍ମଣି ଦେହବନ୍ଧମ୍ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଧନ୍ଯାଃ ଖଲୁ ତେ ମନୁଷ୍ଯା ଯେ ଭାରତେନେନ୍ଦ୍ରିଯଵିପ୍ରହୀନାଃ
ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ଏହା କହୁଛୁ — ଯେତେବେଳେ ସ୍ଵର୍ଗ ଦେଇଥିବା କର୍ମ ଶେଷ ହେଉଛି, ଦେହ ବନ୍ଧନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଭାରତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ମାନବମାନେ ଏହିପରି ଧନ୍ୟ ।
ନଵଵର୍ଷଂ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରା ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପମ୍ ଇଦଂ ମଯା ଲକ୍ଷଯୋଜନଵିସ୍ତାରଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ କଥିତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ନଉଟି ଭାଗ ଅଛି । ଏହା ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷଯୋଜନଵିସ୍ତରଃ ଭୋ ଦ୍ଵିଜା ଵଲଯାକାରଃ ସ୍ଥିତଃ କ୍ଷୀରୋଦଧିର୍ ବହିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ାରେ ବୃତ୍ତାକାରରେ କ୍ଷୀର ସାଗର ବାହାରେ ଅଛି ।
କ୍ଷାରୋଦେନ ଯଥା ଦ୍ଵୀପୋ ଜମ୍ବୂସଂଜ୍ଞୋ ଽଭିଵେଷ୍ଟିତଃ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ କ୍ଷାରମ୍ ଉଦଧିଂ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପସ୍ ତଥା ସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପ କ୍ଷାର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସେପରି କ୍ଷାର ସାଗରକୁ ଘେରି ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରଃ ଶତସାହସ୍ରସଂମିତଃ ସ ଏଵ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେ ଽପ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତଃ
ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ଏକ ଶତ ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ଏହି ମାପ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ବୀପରେ ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଟେ, ମୁନିମାନେ।
ସପ୍ତ ମେଧାତିଥେଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵୈ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶାନ୍ତଭଯୋ ନାମ ଶିଶିରସ୍ ତଦନନ୍ତରମ୍
ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ବୀପର ରାଜା ମେଧାତିଥିଙ୍କର ସାତିଟି ପୁଅ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ ଶାନ୍ତଭୟ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଶିଶିର।
ସୁଖୋଦଯସ୍ ତଥାନନ୍ଦଃ ଶିଵଃ କ୍ଷେମକ ଏଵ ଚ ଧ୍ରୁଵଶ୍ ଚ ସପ୍ତମସ୍ ତେଷାଂ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେଶ୍ଵରା ହି ତେ
ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକ ଓ ଧ୍ରୁବ; ଏହି ସାତିଟି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ବୀପର ରାଜା ଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ଶାନ୍ତଭଯଂ ଵର୍ଷଂ ଶିଶିରଂ ସୁଖଦଂ ତଥା ଆନନ୍ଦଂ ଚ ଶିଵଂ ଚୈଵ କ୍ଷେମକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଏଵ ଚ
ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଶାନ୍ତଭୟ ଭୂମି, ତାପରେ ଶିଶିର, ସୁଖଦ, ଆନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକ ଓ ଧ୍ରୁବ ଭୂମି ଅଟେ।
ମର୍ଯାଦାକାରକାସ୍ ତେଷାଂ ତଥାନ୍ଯେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତୈଵ ତେଷାଂ ନାମାନି ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସେମାନଙ୍କର ସୀମା ଓ ବିଭାଗ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ; ଏହି ସାତିଟି ପାହାଡ଼ର ନାମ ଶୁଣ, ମୁନିମାନେ।
ଗୋମେଦଶ୍ ଚୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ ଚ ନାରଦୋ ଦନ୍ଦୁଭିସ୍ ତଥା ସୋମକଃ ସୁମନାଃ ଶୈଲୋ ଵୈଭ୍ରାଜଶ୍ ଚୈଵ ସପ୍ତମଃ
ଗୋମେଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନାରଦ, ଦନ୍ଦୁଭି, ସୋମକ, ସୁମନା ଓ ସାତମ ହେଉଛି ବୈଭ୍ରାଜ; ଏହି ସାତିଟି ପାହାଡ଼।
ଵର୍ଷାଚଲେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵର୍ଷେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ଚାନଘାଃ ଵସନ୍ତି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସହିତାଃ ସହିତଂ ପ୍ରଜାଃ
ସେଇ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଓ ଭୂମିରେ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଜା ସହିତ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ବସନ୍ତି।
ତେଷୁ ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦା ଵୀରା ନ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ଵାପି ସର୍ଵକାଲସୁଖଂ ହି ତତ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଲୋକମାନେ ସାହସୀ ଓ ଅମର; କେହି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପଡ଼ନାହାନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ସୁଖ ଅଟେ।