ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ବହୁପୁତ୍ରାଯ ଦ୍ଵେ ଚୈଵାଙ୍ଗିରସେ ତଥା ଦ୍ଵେ କୃଶାଶ୍ଵାଯ ଵିଦୁଷେ ତାସାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ
ସେ ପ୍ରତିଜନକୁ ଦୁଇଟି କରି ବହୁପୁତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରସ ଏବଂ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ କୃଷାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହାର ନାମଗୁଡିକୁ ମୋଠୁ ଶୁଣ।
ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵସୁର୍ ଯାମୀ ଲମ୍ବା ଭାନୁର୍ ମରୁତ୍ଵତୀ ସଂକଲ୍ପା ଚ ମୁହୂର୍ତା ଚ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵା ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଯାମି, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ମାରୁତ୍ବତୀ, ସଙ୍କଳ୍ପ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ସାଧ୍ୟା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯୋ ଦଶ ତ୍ଵ୍ ଏତାସ୍ ତାସ୍ଵ୍ ଅପତ୍ଯାନି ବୋଧତ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ ତୁ ଵିଶ୍ଵାଯାଃ ସାଧ୍ଯା ସାଧ୍ଯାନ୍ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଧର୍ମର ଦଶଜଣୀ ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣ। ବିଶ୍ୱାରୁ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ଜନ୍ମନେଲେ, ସାଧ୍ୟାରୁ ସାଧ୍ୟମାନେ ହେଲେ।
ମରୁତ୍ଵତ୍ଯାଂ ମରୁତ୍ଵନ୍ତୋ ଵସୋସ୍ ତୁ ଵସଵଃ ସୁତାଃ ଭାନୋସ୍ ତୁ ଭାନଵଃ ପୁତ୍ରା ମୁହୂର୍ତାସ୍ ତୁ ମୁହୂର୍ତଜାଃ
ମରୁତ୍ବତୀଠାରୁ ମରୁତମାନେ, ବସୁଠାରୁ ବସୁମାନେ, ଭାନୁଠାରୁ ଭାନୁମାନେ ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ଜନ୍ମନେଲେ।
ଲମ୍ବାଯାଶ୍ ଚୈଵ ଘୋଷୋ ଽଥ ନାଗଵୀଥୀ ଚ ଯାମିଜା ପୃଥିଵୀ ଵିଷଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଲମ୍ବାଠାରୁ ଘୋଷ ଜନ୍ମିଲେ, ନାଗବୀଥୀଠାରୁ ଯାମିଜା ହେଲେ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଅଞ୍ଚଳ ଅରୁନ୍ଧତୀରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ସଂକଲ୍ପାଯାସ୍ ତୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଜଜ୍ଞେ ସଂକଲ୍ପ ଏଵ ହି ନାଗଵୀଥ୍ଯାଂ ଚ ଯାମିନ୍ଯାଂ ଵୃଷଲଶ୍ ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ
ସଂକଳ୍ପାଠାରୁ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ, କାରଣ ସଂକଳ୍ପ ତାଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ; ଏବଂ ନାଗବୀଥୀ ଓ ଯାମିନୀଠାରୁ ବୃଷଳ ଜନ୍ମିଲେ।
ପରା ଯାଃ ସୋମପତ୍ନୀଶ୍ ଚ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଦଦୌ ସର୍ଵା ନକ୍ଷତ୍ରନାମ୍ନ୍ଯସ୍ ତା ଜ୍ଯୋତିଷେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ପରା ନାମକ ଯେଉଁମାନେ ସୋମଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସେମାନେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେମାନେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯେ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେ ଖ୍ଯାତିମନ୍ତୋ ଵୈ ଦେଵା ଜ୍ଯୋତିଷ୍ପୁରୋଗମାଃ ଵସଵୋ ଽଷ୍ଟୌ ସମାଖ୍ଯାତାସ୍ ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରମ୍
ଏହିଠାରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ସେମାନେ ଅଷ୍ଟ ବସୁ; ମୁଁ ଏହାଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦେବି।
ଆପୋ ଧ୍ରୁଵଶ୍ ଚ ସୋମଶ୍ ଚ ଧଵଶ୍ ଚୈଵାନିଲୋ ଽନଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷଶ୍ ଚ ପ୍ରଭାସଶ୍ ଚ ଵସଵୋ ନାମଭିଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧବ, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ ଓ ପ୍ରଭାସ—ଏହି ଅଷ୍ଟଜଣ ବସୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଆପସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଵୈତଣ୍ଡ୍ଯଃ ଶ୍ରମଃ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ମୁନିସ୍ ତଥା ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ କାଲୋ ଲୋକପ୍ରକାଲନଃ
ଆପଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରମ ଓ ଶ୍ରାନ୍ତ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେ ଏକ ମୁନି; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ପୂଜ୍ୟ କାଳ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମାପକ।
ସୋମସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଵର୍ଚା ଵର୍ଚସ୍ଵୀ ଯେନ ଜାଯତେ ଧଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦ୍ରଵିଣୋ ହୁତହଵ୍ଯଵହସ୍ ତଥା ମନୋହରାଯାଃ ଶିଶିରଃ ପ୍ରାଣୋ ଽଥ ରମଣସ୍ ତଥା
ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ମହାନ ବର୍ଚ୍ଚା, ଯାହାଠାରୁ ତେଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଧବଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରବିଣ, ଯିଏ ହବି ଓ ହବ୍ୟ ନେଇଯାଆନ୍ତି; ମନୋହରାଠାରୁ ଶିଶିର, ପ୍ରାଣ ଓ ରମଣ ଜନ୍ମିଲେ।
ଅନିଲସ୍ଯ ଶିଵା ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମନୋଜଵଃ ଅଵିଜ୍ଞାତଗତିଶ୍ ଚୈଵ ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରାଵ୍ ଅନିଲସ୍ଯ ଚ
ଅନିଳଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଶିବା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମନୋଜବ; ଏହା ସହିତ ଅବିଜ୍ଞାତଗତି ମଧ୍ୟ ଅନିଳଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ।
ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଃ କୁମାରସ୍ ତୁ ଶରସ୍ତମ୍ବେ ଶ୍ରିଯା ଵୃତଃ ତସ୍ଯ ଶାଖୋ ଵିଶାଖଶ୍ ଚ ନୈଗମେଯଶ୍ ଚ ପୃଷ୍ଠଜଃ
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି କୁମାର, ଯିଏ ବାଣର ଦଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ, ଯିଏ ପୃଷ୍ଠରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଅପତ୍ଯଂ କୃତ୍ତିକାନାଂ ତୁ କାର୍ତ୍ତିକେଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯ ଵିଦୁଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଋଷିଂ ନାମ୍ନାଥ ଦେଵଲମ୍
କୃତ୍ତିକାମାନେ ଯେଉଁ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଋଷି ଦେବଳ।
ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ଦେଵଲସ୍ଯାପି କ୍ଷମାଵନ୍ତୌ ମନୀଷିଣୌ ବୃହସ୍ପତେସ୍ ତୁ ଭଗିନୀ ଵରସ୍ତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ
ଦେବଳଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଜ୍ଞାନୀ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଥିଲେ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ବ୍ରହ୍ମବାଦରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଯୋଗସିଦ୍ଧା ଜଗତ୍ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ଅସକ୍ତା ଵିଚଚାର ହ ପ୍ରଭାସସ୍ଯ ତୁ ସା ଭାର୍ଯା ଵସୂନାମ୍ ଅଷ୍ଟମସ୍ଯ ତୁ
ଯୋଗସିଧ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅସକ୍ତ ଭାବେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ; ସେ ପ୍ରଭାସଙ୍କ—ଅଷ୍ଟମ ବସୁଙ୍କ—ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମହାଭାଗୋ ଯସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରଜାପତିଃ କର୍ତା ଶିଲ୍ପସହସ୍ରାଣାଂ ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଚ ଵାର୍ଧକିଃ
ସେଠାରୁ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜନ୍ମିଲେ—ଏକ ପ୍ରଜାପତି, ହଜାର ଶିଳ୍ପର ସୃଷ୍ଟା ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ।
ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ତା ଶିଲ୍ପଵତାଂ ଵରଃ ଯଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିମାନାନି ଦୈଵତାନାଂ ଚକାର ହ
ସେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣର ସୃଷ୍ଟା, ଶିଳ୍ପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ତିନି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବିମାନ ସେଇ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ମାନୁଷାଶ୍ ଚୋପଜୀଵନ୍ତି ଯସ୍ଯ ଶିଲ୍ପଂ ମହାତ୍ମନଃ ସୁରଭୀ କଶ୍ଯପାଦ୍ ରୁଦ୍ରାନ୍ ଏକାଦଶ ଵିନିର୍ମମେ
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଶିଳ୍ପ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ସୁରଭୀ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଠାରୁ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ମହାଦେଵପ୍ରସାଦେନ ତପସା ଭାଵିତା ସତୀ ଅଜୈକପାଦ୍ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ରୁଦ୍ରଶ୍ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମହାଦେବଙ୍କ କୃପା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ଅଜଏକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରବଳ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।
ହରଶ୍ ଚ ବହୁରୂପଶ୍ ଚ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଶ୍ ଚାପରାଜିତଃ ଵୃଷାକପିଶ୍ ଚ ଶଂଭୁଶ୍ ଚ କପର୍ଦୀ ରୈଵତସ୍ ତଥା
ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅପରାଜିତ, ବୃଷାକପି, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦ୍ଦୀ ଓ ରୈବତ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ।
ମୃଗଵ୍ଯାଧଶ୍ ଚ ଶର୍ଵଶ୍ ଚ କପାଲୀ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଏକାଦଶୈତେ ଵିଖ୍ଯାତା ରୁଦ୍ରାସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରାଃ
ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ ଓ କପାଳୀ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ; ଏହି ଏକାଦଶ ଜଣ ରୁଦ୍ର ତିନି ଭୁବନର ନାଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଶତଂ ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ରୁଦ୍ରାଣାମ୍ ଅମିତୌଜସାମ୍ ପୁରାଣେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ଯୈର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସଚରାଚରମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରାଣରେ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏମିତି ଶତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି।
ଦାରାଞ୍ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ ଅଦିତିର୍ ଦିତିର୍ ଦନୁଶ୍ ଚୈଵ ଅରିଷ୍ଟା ସୁରସା ଖସା
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କଶ୍ୟପ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା ଓ ଖସା।
ସୁରଭିର୍ ଵିନତା ଚୈଵ ତାମ୍ରା କ୍ରୋଧଵଶା ଇରା କଦ୍ରୁର୍ ମୁନିଶ୍ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତାସ୍ଵ୍ ଅପତ୍ଯାନି ବୋଧତ
ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଏବଂ ମୁନି—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣନ୍ତୁ ।
ପୂର୍ଵମନ୍ଵନ୍ତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦ୍ଵାଦଶାସନ୍ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ତୁଷିତା ନାମ ତେ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ ଊଚୁର୍ ଵୈଵସ୍ଵତେ ଽନ୍ତରେ
ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦ୍ୱାଦଶଟି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ଯାହାଙ୍କୁ ତୁଷିତ କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ଆପସରେ କଥାହେଲେ ।
ଉପସ୍ଥିତେ ଽତିଯଶସଶ୍ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ହିତାର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସମାଗମ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କର ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲା, ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁଠି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କଲେ ।
ଆଗଚ୍ଛତ ଦ୍ରୁତଂ ଦେଵା ଅଦିତିଂ ସଂପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵୈ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପ୍ରସୂଯାମସ୍ ତନ୍ ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ଚଳନ୍ତୁ, ଦେବମାନେ, ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆସନ୍ତା ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେବା; ଏହି କାମରେ ଆମର ମଙ୍ଗଳ ହେବ ।’
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ମନୋଃ ମାରୀଚାତ୍ କଶ୍ଯପାଜ୍ ଜାତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଦିତ୍ଯା ଦକ୍ଷକନ୍ଯଯା
ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପରେ, ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ କଶ୍ୟପ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଅଦିତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚ ଶକ୍ରଶ୍ ଚ ଜଜ୍ଞାତେ ପୁନର୍ ଏଵ ହି ଅର୍ଯମା ଚୈଵ ଧାତା ଚ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପୂଷା ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ର ପୁନିଥରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି ଆର୍ୟମା, ଧାତା, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପୂଷା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।