ଦଶଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିରାଯୁଷଃ ନୈତେଷୁ ଭୌମାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଦି ନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଦଶ ଅଥବା ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଅଟୁଟ ରହେ; ଏହି ଦେଶରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଭୋକ, ପିଆସ ଆଦି ପୃଥିବୀର କଷ୍ଟ ନାହିଁ।
କୃତତ୍ରେତାଦିକା ନୈଵ ତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ କଲ୍ପନା ସର୍ଵେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତ କୁଲାଚଲାଃ ନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ଶତଶସ୍ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରସୂତା ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ କୃତ, ତ୍ରେତା ଆଦି ଯୁଗର ଧାରଣା ନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗରେ ସାତଟି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିଠୁ ଶତ-ଶତ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।
ଉତ୍ତରେଣ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ହିମାଦ୍ରେଶ୍ ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ ଵର୍ଷଂ ତଦ୍ ଭାରତଂ ନାମ ଭାରତୀ ଯତ୍ର ସଂତତିଃ
ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତ ର ଉତ୍ତତି ରହିଛି।
ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିସ୍ତାରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କର୍ମଭୂମିର୍ ଇଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଅପଵର୍ଗଂ ଚ ପୃଚ୍ଛତାମ୍
ଏହି ଦେଶ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ଏହି କର୍ମଭୂମିରେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରନ୍ତି।
ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ମଲଯଃ ସହ୍ଯଃ ଶୁକ୍ତିମାନ୍ ଋକ୍ଷପର୍ଵତଃ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ ଚ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ ଚ ସପ୍ତାତ୍ର କୁଲପର୍ଵତାଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷ ପାହାଡ଼, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଏବଂ ପାରିୟାତ୍ର—ଏହି ସାତଟି ମୁଖ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଏଠି ଅଛି।
ଅତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୁକ୍ତିମ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଯାତି ଵୈ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ନରକଂ ଚାପି ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତଃ ପୁରୁଷା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଠାରୁ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ, କିମ୍ବା ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ ପଶୁ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଇତଃ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚ ମଧ୍ଯଂ ଚାନ୍ତେ ଚ ଗଚ୍ଛତି ନ ଖଲ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ମର୍ତ୍ଯାନାଂ କର୍ମ ଭୂମୌ ଵିଧୀଯତେ
ଏଠାରୁ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶରେ ମାନବମାନେ ପାଇଁ କର୍ମଭୂମି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ।
ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ନଵ ଭେଦାନ୍ ନିଶାମଯ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପଃ କସେତୁମାଂସ୍ ତାମ୍ରପର୍ଣୋ ଗଭସ୍ତିମାନ୍
ଭାରତ ଦେଶର ନଉଟି ଭାଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କସେତୁମା, ତାମ୍ରପର୍ଣ, ଗଭସ୍ତିମାନ,
ନାଗଦ୍ଵୀପସ୍ ତଥା ସୌମ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ ଵାରୁଣଃ ଅଯଂ ତୁ ନଵମସ୍ ତେଷାଂ ଦ୍ଵୀପଃ ସାଗରସଂଵୃତଃ
ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସୌମ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭାରୁଣ; ଏହି ନଉଟି ଭିତରେ ଏହା ସାଗରରେ ଘିରା ଦ୍ୱୀପ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵୀପୋ ଽଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରାତ୍ ପୂର୍ଵେ କିରାତାସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପଶ୍ଚିମେ ଯଵନାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ପୂର୍ବରେ କିରାତମାନେ ରହନ୍ତି, ପଶ୍ଚିମରେ ଯବନମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ମଧ୍ଯେ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚ ଭାଗଶଃ ଇଜ୍ଯାଯୁଦ୍ଧଵଣିଜ୍ଯାଦ୍ଯଵୃତ୍ତିମନ୍ତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ କିଛି ଶୂଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧ, ବ୍ୟାପାର ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଲିପ୍ତ।
ଶତଦ୍ରୁଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଦ୍ଯା ହିମଵତ୍ପାଦନିଃସୃତାଃ ଵେଦସ୍ମୃତିମୁଖାଶ୍ ଚାନ୍ଯାଃ ପାରିଯାତ୍ରୋଦ୍ଭଵା ମୁନେ
ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଆଦି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ହିମାଳୟର ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାରିୟାତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁନି।
ନର୍ମଦାସୁରମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ନଦ୍ଯୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵିନିଃସୃତାଃ ତାପୀପଯୋଷ୍ଣୀନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯାକାଵେରୀପ୍ରମୁଖା ନଦୀଃ
ନର୍ମଦା, ସୁରମା ଆଦି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ବିନ୍ଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ କାବେରୀ ନଦୀ।
ଋକ୍ଷପାଦୋଦ୍ଭଵା ହ୍ଯ୍ ଏତାଃ ଶ୍ରୁତାଃ ପାପଂ ହରନ୍ତି ଯାଃ ଗୋଦାଵରୀଭୀମରଥୀକୃଷ୍ଣଵେଣ୍ଯାଦିକାସ୍ ତଥା
ଋକ୍ଷ ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ପାପ ଦୂର କରେ; ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମା, ରଥୀ, କୃଷ୍ଣା, ୱେଣୀ ଆଦି ନଦୀ ଏହିପରି।
ସହ୍ଯପାଦୋଦ୍ଭଵା ନଦ୍ଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ପାପଭଯାପହାଃ କୃତମାଲାତାମ୍ରପର୍ଣୀପ୍ରମୁଖା ମଲଯୋଦ୍ଭଵାଃ
ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ପାପ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରିଥାନ୍ତି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ । ମଲୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କୃତମାଳା ଓ ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ।
ତ୍ରିସାଂଧ୍ଯର୍ଷିକୁଲ୍ଯାଦ୍ଯାମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଋଷିକୁଲ୍ଯାକୁମାରାଦ୍ଯାଃ ଶୁକ୍ତିମତ୍ପାଦସଂଭଵାଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛନ୍ତି । ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଭଳି ନଦୀମାନେ ଶୁକ୍ତିମତ୍ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଆସାଂ ନଦ୍ଯୁପନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାସ୍ ତୁ ସହସ୍ରଶଃ ତାସ୍ଵ୍ ଇମେ କୁରୁପଞ୍ଚାଲମଧ୍ଯଦେଶାଦଯୋ ଜନାଃ
ଏହି ନଦୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଉପନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ହଜାର ନଦୀ ଅଛି । ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ କୁରୁ, ପଞ୍ଚାଳ ଓ ମଧ୍ୟଦେଶର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ପୂର୍ଵଦେଶାଦିକାଶ୍ ଚୈଵ କାମରୂପନିଵାସିନଃ ପୌଣ୍ଡ୍ରାଃ କଲିଙ୍ଗା ମଗଧା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏହିପରି, ପୂର୍ବ ଦେଶ ଓ କାମରୂପ, ପୌଣ୍ଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, ମଗଧ ଓ ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ତଥା ପରାନ୍ତ୍ଯାଃ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶୂଦ୍ରାଭୀରାସ୍ ତଥାର୍ବୁଦାଃ ମାରୁକା ମାଲଵାଶ୍ ଚୈଵ ପାରିଯାତ୍ରନିଵାସିନଃ
ଏହିପରି, ପରାନ୍ତ ଦେଶର ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ଆଭୀର, ଅର୍ବୁଦ, ମାରୁକ, ମାଳବ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ସୌଵୀରାଃ ସୈନ୍ଧଵାପନ୍ନାଃ ଶାଲ୍ଵାଃ ଶାକଲଵାସିନଃ ମଦ୍ରାରାମାସ୍ ତଥାମ୍ବଷ୍ଠାଃ ପାରସୀକାଦଯସ୍ ତଥା
ସୌଭୀର, ସିନ୍ଧୁ, ଶାଲ୍ବ, ଶାକଳ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ, ମଦ୍ର, ରାମ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ପାରସୀକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ଆସାଂ ପିବନ୍ତି ସଲିଲଂ ଵସନ୍ତି ସରିତାଂ ସଦା ସମୋପେତା ମହାଭାଗ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୁଲାଃ
ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଜଳ ପିଇ ଏବଂ ତାଙ୍କ ତଟରେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି । ଏଠାରେ ଅନେକ ଉଲ୍ଲାସିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଥାନ୍ତି ।
ଵସନ୍ତି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ମହାମୁନେ କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ ଚାନ୍ଯତ୍ର ନ କ୍ଵଚିତ୍
ଭାରତ ଦେଶରେ, ମହାମୁନି, ଲୋକମାନେ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି ଯୁଗରେ ବସିଥାନ୍ତି । ଏହି ଯୁଗମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶରେ ନାହିଁ ।
ତପସ୍ ତପ୍ଯନ୍ତି ଯତଯୋ ଜୁହ୍ଵତେ ଚାତ୍ର ଯଜ୍ଵିନଃ ଦାନାନି ଚାତ୍ର ଦୀଯନ୍ତେ ପରଲୋକାର୍ଥମ୍ ଆଦରାତ୍
ଏଠି ଯତିମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଲୋକମାନେ ହବନ କରନ୍ତି ଓ ଦାନ ଦେଇ ପରଲୋକ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ପୁରୁଷୈର୍ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେ ସଦେଜ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞୈର୍ ଯଜ୍ଞମଯୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅନ୍ଯଦ୍ଵୀପେଷୁ ଚାନ୍ଯଥା
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଲୋକମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନେ ଯଜ୍ଞମୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପୂଜନ୍ତି ।
ଅତ୍ରାପି ଭାରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେ ମହାମୁନେ ଯତୋ ହି କର୍ମଭୂର୍ ଏଷା ଯତୋ ଽନ୍ଯା ଭୋଗଭୂମଯଃ
ମହାମୁନି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଭାରତ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହା କର୍ମ ଦେଶ, ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନେ ଭୋଗ ଦେଶ ।
ଅତ୍ର ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରୈର୍ ଅପି ସତ୍ତମ କଦାଚିଲ୍ ଲଭତେ ଜନ୍ତୁର୍ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯନ୍
ଏଠି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ କେବେ କେବେ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଥାଏ ।
ଗାଯନ୍ତି ଦେଵାଃ କିଲ ଗୀତକାନି ଧନ୍ଯାସ୍ ତୁ ଯେ ଭାରତଭୂମିଭାଗେ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗାସ୍ପଦହେତୁଭୂତେ ଭଵନ୍ତି ଭୂଯଃ ପୁରୁଷା ମନୁଷ୍ଯାଃ
ଦେବମାନେ ଗୀତ ଗାଇ କହନ୍ତି — 'ଭାରତ ଭୂମିରେ ଯେଉଁମାନେ ମାନବ ହେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ । ଏହି ଭୂମି ସ୍ଵର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କାରଣ ଓ ଆଶ୍ରୟ ।'
କର୍ମାଣ୍ଯ୍ ଅସଂକଲ୍ପିତତତ୍ଫଲାନି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୌ ପରମାତ୍ମରୂପେ ଅଵାପ୍ଯ ତାଂ କର୍ମମହୀମ୍ ଅନନ୍ତେ ତସ୍ମିଂଲ୍ ଲଯଂ ଯେ ତ୍ଵ୍ ଅମଲାଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି
ଯେମାନେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ଛାଡ଼ି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମା ଭାବରେ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଅନନ୍ତ କର୍ମ ମହିମା ପାଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଜାନୀମ ନୋ ତତ୍କୂଵଯଂ ଵିଲୀନେ ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରଦେ କର୍ମଣି ଦେହବନ୍ଧମ୍ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଧନ୍ଯାଃ ଖଲୁ ତେ ମନୁଷ୍ଯା ଯେ ଭାରତେନେନ୍ଦ୍ରିଯଵିପ୍ରହୀନାଃ
ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ଏହା କହୁଛୁ — ଯେତେବେଳେ ସ୍ଵର୍ଗ ଦେଇଥିବା କର୍ମ ଶେଷ ହେଉଛି, ଦେହ ବନ୍ଧନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଭାରତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ମାନବମାନେ ଏହିପରି ଧନ୍ୟ ।
ନଵଵର୍ଷଂ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରା ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପମ୍ ଇଦଂ ମଯା ଲକ୍ଷଯୋଜନଵିସ୍ତାରଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ କଥିତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ନଉଟି ଭାଗ ଅଛି । ଏହା ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି ।