ଇତ୍ଯ୍ ଏତେ ହି ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତା ଦ୍ଵିଜାଃ ଜଠରାଵସ୍ଥିତା ମେରୋର୍ ଯେଷାଂ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍
ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଚାରି ଦିଗରେ ଦୁଇ ଦୁଇଟି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପର୍ବତ ବିଷୟରେ କହିଲି।
ମେରୋଶ୍ ଚତୁର୍ଦିଶଂ ଯେ ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ କେସରପର୍ଵତାଃ ଶୀତାନ୍ତାଦ୍ଯା ଦ୍ଵିଜାସ୍ ତେଷାମ୍ ଅତୀଵ ହି ମନୋହରାଃ
ମେରୁର ଚାରି ଦିଗରେ ଯେଉଁ କେସର ପର୍ବତମାନେ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ଶୀତାଦି ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଶୈଲାନାମ୍ ଅନ୍ତରଦ୍ରୋଣ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ ସୁରମ୍ଯାଣି ତଥା ତାସୁ କାନନାନି ପୁରାଣି ଚ
ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଓ ପୁରୁଣା କାନନ ଅଛି।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଵିଷ୍ଣ୍ଵଗ୍ନିସୂର୍ଯେନ୍ଦ୍ରଦେଵାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ତାସ୍ଵ୍ ଆଯତନଵର୍ଯାଣି ଜୁଷ୍ଟାନି ନରକିଂନରୈଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ମାନବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି।
ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ତଥା ଦୈତେଯଦାନଵାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତି ତାସୁ ରମ୍ଯାସୁ ଶୈଲଦ୍ରୋଣୀଷ୍ଵ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକାରେ ଦିନ ରାତି ଖେଳନ୍ତି।
ଭୌମା ହ୍ଯ୍ ଏତେ ସ୍ମୃତାଃ ସ୍ଵର୍ଗା ଧର୍ମିଣାମ୍ ଆଲଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ନୈତେଷୁ ପାପକର୍ତାରୋ ଯାନ୍ତି ଜନ୍ମଶତୈର୍ ଅପି
ନିଶ୍ଚୟ, ଏମାନେ ପୃଥିବୀର ସ୍ୱର୍ଗ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି, ଧର୍ମିକମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ଶତଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵେ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଆସ୍ତେ ହଯଶିରା ଦ୍ଵିଜାଃ ଵାରାହଃ କେତୁମାଲେ ତୁ ଭାରତେ କୂର୍ମରୂପଧୃକ୍
ଭଦ୍ରାଶ୍ୱରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହୟଗ୍ରୀବ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ; କେତୁମାଳରେ ସେ ବରାହ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ଭାରତରେ ସେ କୂର୍ମ ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯରୂପଶ୍ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦଃ କୁରୁଷ୍ଵ୍ ଆସ୍ତେ ସନାତନଃ ଵିଶ୍ଵରୂପେଣ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ
କୁରୁ ଦେଶରେ ଗୋବିନ୍ଦ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ଅବିନାଶୀ ଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି; ହରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପରେ ବ୍ୟାପିତ।
ସର୍ଵସ୍ଯାଧାରଭୂତୋ ଽସୌ ଦ୍ଵିଜା ଆସ୍ତେ ଽଖିଲାତ୍ମକଃ ଯାନି କିଂପୁରୁଷାଦ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେ ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପିତ; କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଆଠଟି ଭାଗ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ—
ନ ତେଷୁ ଶୋକୋ ନାଯାସୋ ନୋଦ୍ଵେଗଃ କ୍ଷୁଦ୍ଭଯାଦିକମ୍ ସୁସ୍ଥାଃ ପ୍ରଜା ନିରାତଙ୍କାଃ ସର୍ଵଦୁଃଖଵିଵର୍ଜିତାଃ
ସେଠାରେ କେହି ଦୁଃଖ, କ୍ଲାନ୍ତି, ଭୟ, ଭୋକ ଆଦି କଷ୍ଟ ନାହିଁ; ଲୋକମାନେ ସୁସ୍ଥ, ନିରାପଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।
ଦଶଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିରାଯୁଷଃ ନୈତେଷୁ ଭୌମାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଦି ନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଦଶ ଅଥବା ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଅଟୁଟ ରହେ; ଏହି ଦେଶରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଭୋକ, ପିଆସ ଆଦି ପୃଥିବୀର କଷ୍ଟ ନାହିଁ।
କୃତତ୍ରେତାଦିକା ନୈଵ ତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ କଲ୍ପନା ସର୍ଵେଷ୍ଵ୍ ଏତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତ କୁଲାଚଲାଃ ନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ଶତଶସ୍ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରସୂତା ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ କୃତ, ତ୍ରେତା ଆଦି ଯୁଗର ଧାରଣା ନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗରେ ସାତଟି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିଠୁ ଶତ-ଶତ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।
ଉତ୍ତରେଣ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ହିମାଦ୍ରେଶ୍ ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ ଵର୍ଷଂ ତଦ୍ ଭାରତଂ ନାମ ଭାରତୀ ଯତ୍ର ସଂତତିଃ
ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତ ର ଉତ୍ତତି ରହିଛି।
ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିସ୍ତାରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କର୍ମଭୂମିର୍ ଇଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଅପଵର୍ଗଂ ଚ ପୃଚ୍ଛତାମ୍
ଏହି ଦେଶ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ଏହି କର୍ମଭୂମିରେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରନ୍ତି।
ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ମଲଯଃ ସହ୍ଯଃ ଶୁକ୍ତିମାନ୍ ଋକ୍ଷପର୍ଵତଃ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ ଚ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ ଚ ସପ୍ତାତ୍ର କୁଲପର୍ଵତାଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷ ପାହାଡ଼, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଏବଂ ପାରିୟାତ୍ର—ଏହି ସାତଟି ମୁଖ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଏଠି ଅଛି।
ଅତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୁକ୍ତିମ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଯାତି ଵୈ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ନରକଂ ଚାପି ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତଃ ପୁରୁଷା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଠାରୁ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ, କିମ୍ବା ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ ପଶୁ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଇତଃ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚ ମଧ୍ଯଂ ଚାନ୍ତେ ଚ ଗଚ୍ଛତି ନ ଖଲ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ମର୍ତ୍ଯାନାଂ କର୍ମ ଭୂମୌ ଵିଧୀଯତେ
ଏଠାରୁ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶରେ ମାନବମାନେ ପାଇଁ କର୍ମଭୂମି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ।
ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ନଵ ଭେଦାନ୍ ନିଶାମଯ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପଃ କସେତୁମାଂସ୍ ତାମ୍ରପର୍ଣୋ ଗଭସ୍ତିମାନ୍
ଭାରତ ଦେଶର ନଉଟି ଭାଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କସେତୁମା, ତାମ୍ରପର୍ଣ, ଗଭସ୍ତିମାନ,
ନାଗଦ୍ଵୀପସ୍ ତଥା ସୌମ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ ଵାରୁଣଃ ଅଯଂ ତୁ ନଵମସ୍ ତେଷାଂ ଦ୍ଵୀପଃ ସାଗରସଂଵୃତଃ
ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସୌମ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭାରୁଣ; ଏହି ନଉଟି ଭିତରେ ଏହା ସାଗରରେ ଘିରା ଦ୍ୱୀପ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵୀପୋ ଽଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରାତ୍ ପୂର୍ଵେ କିରାତାସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପଶ୍ଚିମେ ଯଵନାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ପୂର୍ବରେ କିରାତମାନେ ରହନ୍ତି, ପଶ୍ଚିମରେ ଯବନମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ମଧ୍ଯେ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ ଚ ଭାଗଶଃ ଇଜ୍ଯାଯୁଦ୍ଧଵଣିଜ୍ଯାଦ୍ଯଵୃତ୍ତିମନ୍ତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ କିଛି ଶୂଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧ, ବ୍ୟାପାର ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଲିପ୍ତ।
ଶତଦ୍ରୁଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଦ୍ଯା ହିମଵତ୍ପାଦନିଃସୃତାଃ ଵେଦସ୍ମୃତିମୁଖାଶ୍ ଚାନ୍ଯାଃ ପାରିଯାତ୍ରୋଦ୍ଭଵା ମୁନେ
ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଆଦି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ହିମାଳୟର ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାରିୟାତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁନି।
ନର୍ମଦାସୁରମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ନଦ୍ଯୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵିନିଃସୃତାଃ ତାପୀପଯୋଷ୍ଣୀନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯାକାଵେରୀପ୍ରମୁଖା ନଦୀଃ
ନର୍ମଦା, ସୁରମା ଆଦି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ବିନ୍ଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ କାବେରୀ ନଦୀ।
ଋକ୍ଷପାଦୋଦ୍ଭଵା ହ୍ଯ୍ ଏତାଃ ଶ୍ରୁତାଃ ପାପଂ ହରନ୍ତି ଯାଃ ଗୋଦାଵରୀଭୀମରଥୀକୃଷ୍ଣଵେଣ୍ଯାଦିକାସ୍ ତଥା
ଋକ୍ଷ ପାଦ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ପାପ ଦୂର କରେ; ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମା, ରଥୀ, କୃଷ୍ଣା, ୱେଣୀ ଆଦି ନଦୀ ଏହିପରି।
ସହ୍ଯପାଦୋଦ୍ଭଵା ନଦ୍ଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ପାପଭଯାପହାଃ କୃତମାଲାତାମ୍ରପର୍ଣୀପ୍ରମୁଖା ମଲଯୋଦ୍ଭଵାଃ
ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀମାନେ ପାପ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରିଥାନ୍ତି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ । ମଲୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କୃତମାଳା ଓ ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ।
ତ୍ରିସାଂଧ୍ଯର୍ଷିକୁଲ୍ଯାଦ୍ଯାମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଋଷିକୁଲ୍ଯାକୁମାରାଦ୍ଯାଃ ଶୁକ୍ତିମତ୍ପାଦସଂଭଵାଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛନ୍ତି । ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଭଳି ନଦୀମାନେ ଶୁକ୍ତିମତ୍ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଆସାଂ ନଦ୍ଯୁପନଦ୍ଯଶ୍ ଚ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାସ୍ ତୁ ସହସ୍ରଶଃ ତାସ୍ଵ୍ ଇମେ କୁରୁପଞ୍ଚାଲମଧ୍ଯଦେଶାଦଯୋ ଜନାଃ
ଏହି ନଦୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଉପନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ହଜାର ନଦୀ ଅଛି । ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ କୁରୁ, ପଞ୍ଚାଳ ଓ ମଧ୍ୟଦେଶର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ପୂର୍ଵଦେଶାଦିକାଶ୍ ଚୈଵ କାମରୂପନିଵାସିନଃ ପୌଣ୍ଡ୍ରାଃ କଲିଙ୍ଗା ମଗଧା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏହିପରି, ପୂର୍ବ ଦେଶ ଓ କାମରୂପ, ପୌଣ୍ଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, ମଗଧ ଓ ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ତଥା ପରାନ୍ତ୍ଯାଃ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶୂଦ୍ରାଭୀରାସ୍ ତଥାର୍ବୁଦାଃ ମାରୁକା ମାଲଵାଶ୍ ଚୈଵ ପାରିଯାତ୍ରନିଵାସିନଃ
ଏହିପରି, ପରାନ୍ତ ଦେଶର ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ଆଭୀର, ଅର୍ବୁଦ, ମାରୁକ, ମାଳବ ଓ ପାରିୟାତ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ସୌଵୀରାଃ ସୈନ୍ଧଵାପନ୍ନାଃ ଶାଲ୍ଵାଃ ଶାକଲଵାସିନଃ ମଦ୍ରାରାମାସ୍ ତଥାମ୍ବଷ୍ଠାଃ ପାରସୀକାଦଯସ୍ ତଥା
ସୌଭୀର, ସିନ୍ଧୁ, ଶାଲ୍ବ, ଶାକଳ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ, ମଦ୍ର, ରାମ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ପାରସୀକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ।