ଯଦା ତୁ ଗୁଣଜାଲଂ ତତ୍ ପ୍ରାକୃତଂ ଵିଜୁଗୁପ୍ସତେ ପଶ୍ଯତେ ଚ ପରଂ ପଶ୍ଯଂସ୍ ତଦା ପଶ୍ଯନ୍ ନୁ ସଂସୃଜେତ୍
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୁଣମାନଙ୍କର ଜାଲକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ ଏବଂ ପରମକୁ ଦେଖେ, ଏପରି ଦେଖିଲେ, ସେ ଏଉଁ ଦେଖି ଆଉ ଜଡ଼ା ହେବେ କି?
କିଂ ମଯା କୃତମ୍ ଏତାଵଦ୍ ଯୋ ଽହଂ କାଲନିମଜ୍ଜନଃ ଯଥା ମତ୍ସ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଭିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅନୁଵର୍ତିତଵାଞ୍ ଜଲମ୍
ମୁଁ କଣ କରିଛି, ଯେଉଁ ମୁଁ କାଳରେ ଡୁବିଯାଇଛି? ଯେପରି ଏକ ମାଛ ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ଜଳକୁ ଅନୁସରଣ କରେ,
ଅହମ୍ ଏଵ ହି ସଂମୋହାଦ୍ ଅନ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯଂ ଜନାଜ୍ ଜନମ୍ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଯଥୋଦକଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅନୁଵର୍ତିତଵାନ୍ ଇହ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋହରେ ଏକ ପରେ ଏକ, ଲୋକ ପରେ ଲୋକକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି, ଯେପରି ମାଛ ଜଳକୁ ଜଣି ଏଠାରେ ଅନୁସରଣ କରେ।
ମତ୍ସ୍ଯୋ ଽନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଅଥାଜ୍ଞାନାଦ୍ ଉଦକାନ୍ ନାଭିମନ୍ଯତେ ଆତ୍ମାନଂ ତଦ୍ ଅଵଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅନ୍ଯଂ ଚୈଵ ନ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମାଛ ଅଜ୍ଞାନରେ ଅନ୍ୟ ଜଳକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଭାବେନାହିଁ; ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନରେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଓ ଅନ୍ୟକୁ ଜଣିପାରିନାହିଁ।
ମମାସ୍ତୁ ଧିକ୍ କୁବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଯୋ ଽହଂ ମଗ୍ନ ଇମଂ ପୁନଃ ଅନୁଵର୍ତିତଵାନ୍ ମୋହାଦ୍ ଅନ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯଂ ଜନାଜ୍ ଜନମ୍
ମୋ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତିରେ, ମୁଁ ଡୁବିଯାଇ, ଏହି ଜଣଙ୍କୁ ପୁନି ମୋହରେ ଏକ ପରେ ଏକ, ଲୋକ ପରେ ଲୋକକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି—ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜା।
ଅଯମ୍ ଅନୁଭଵେଦ୍ ବନ୍ଧୁର୍ ଅନେନ ସହ ମେ କ୍ଷଯମ୍ ସାମ୍ଯମ୍ ଏକତ୍ଵତାଂ ଯାତୋ ଯାଦୃଶସ୍ ତାଦୃଶସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍
ଏହି ସାଥୀ ମୋ ସହିତ ନାଶକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ସମତା ଓ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଯେପରି ସେ, ସେପରି ମୁଁ।
ତୁଲ୍ଯତାମ୍ ଇହ ପଶ୍ଯାମି ସଦୃଶୋ ଽହମ୍ ଅନେନ ଵୈ ଅଯଂ ହି ଵିମଲୋ ଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅହମ୍ ଈଦୃଶକସ୍ ତଦା
ଏଠାରେ ମୁଁ ସମତାକୁ ଦେଖୁଛି; ମୁଁ ଏହି ଜଣଙ୍କ ପରି। ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପବିତ୍ର; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ଯୋ ଽହମ୍ ଅଜ୍ଞାନସଂମୋହାଦ୍ ଅଜ୍ଞଯା ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତଵାନ୍ ସଂସର୍ଗାଦ୍ ଅତିସଂସର୍ଗାତ୍ ସ୍ଥିତଃ କାଲମ୍ ଇମଂ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି; ସଂସ୍ଗ ଓ ଅତି ସଂସ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାଳରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।
ସୋ ଽହମ୍ ଏଵଂ ଵଶୀଭୂତଃ କାଲମ୍ ଏତଂ ନ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯାନାଂ ତାମ୍ ଅହଂ କଥମ୍ ଆଵସେ
ଏପରି ଭାବରେ, ଅଧିନ ହୋଇ, ମୁଁ ଏହି କାଳକୁ ଗୁଜିଯାଉଛି ବୁଝିପାରିନାହିଁ। ଉତ୍ତମ, ଅଧମ ଓ ମଧ୍ୟମ ଅବସ୍ଥାରୁ କିପରି ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇବି?
ସମାନମାଯଯା ଚେହ ସହଵାସମ୍ ଅହଂ କଥମ୍ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଅବୁଦ୍ଧଭାଵତ୍ଵାଦ୍ ଇହେଦାନୀଂ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ସମାନ ମାୟାରେ ଏଠାରେ ସହବାସ କିପରି ଚାଲିପାରିବି, ଅବୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ରହି? ଏବେ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ହେଉ।
ସହଵାସଂ ନ ଯାସ୍ଯାମି କାଲମ୍ ଏତଂ ଵିଵଞ୍ଚନାତ୍ ଵଞ୍ଚିତୋ ହ୍ଯ୍ ଅନଯା ଯଦ୍ ଧି ନିର୍ଵିକାରୋ ଵିକାରଯା
ମୁଁ ଏହି କାଳରେ ଏଉଁ ସହବାସ ଚାଲିବିନାହିଁ, ମୋତେ ଠକାଯାଇଛି; କାରଣ ଏହି ଜଣୀ ମୋତେ ଠକିଛନ୍ତି, ଯିଏ ପରିବର୍ତନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବିକାର।
ନ ତତ୍ ତଦପରାଦ୍ଧଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଅପରାଧୋ ହ୍ଯ୍ ଅଯଂ ମମ ଯୋ ଽହମ୍ ଅତ୍ରାଭଵଂ ସକ୍ତଃ ପରାଙ୍ମୁଖମ୍ ଉପସ୍ଥିତଃ
ଏହା ଅନ୍ୟର ଅପରାଧ ନୁହେଁ; ଏହି ଅପରାଧ ମୋର, କାରଣ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ପରମକୁ ଦୂର କରିଛି।
ତତୋ ଽସ୍ମିନ୍ ବହୁରୂପୋ ଽଥ ସ୍ଥିତୋ ମୂର୍ତିର୍ ଅମୂର୍ତିମାନ୍ ଅମୂର୍ତିଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଅମୂର୍ତାତ୍ମା ମମତ୍ଵେନ ପ୍ରଧର୍ଷିତଃ
ଏହି ଦେହରେ, ଅନେକ ରୂପରେ ବସିଥିବା ସେ, ଆକାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛି; ତାହାର ମୂଳ ଅକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, 'ମୋର' ଭାବରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚ ତଯା ତେନ ତାସୁ ତାସ୍ଵ୍ ଇହ ଯୋନିଷୁ ନିର୍ମମସ୍ଯ ମମତ୍ଵେନ ଵିକୃତଂ ତାସୁ ତାସୁ ଚ
ସେହି ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ, ମମତା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଠାରେ 'ମୋର' ଭାବରେ ବଦଳିଯାଇଛି।
ଯୋନିଷୁ ଵର୍ତମାନେନ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞେନ ଚେତସା ସମତା ନ ମଯା କାଚିଦ୍ ଅହଂକାରେ କୃତା ମଯା
ଯେତେବେଳେ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ବସିଛି, ଜ୍ଞାନ ହରାଇଥିବା ମନରେ, ମୁଁ ଆତ୍ମବୋଧରେ କୌଣସି ସମତା ନିର୍ମାଣ କରିନଥିଲି; ମୋତେ ଏହା ହୋଇନଥିଲା।
ଆତ୍ମାନଂ ବହୁଧା କୃତ୍ଵା ସୋ ଽଯଂ ଭୂଯୋ ଯୁନକ୍ତି ମାମ୍ ଇଦାନୀମ୍ ଅଵବୁଦ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକୃତଃ
ଆପଣ ଆପଣକୁ ଅନେକ ରୂପରେ କରି, ପୁନି ମୋତେ ଏକତା କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଜାଗୃତ ହୋଇଛି—ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡି।
ମମତ୍ଵଂ ମନସା ନିତ୍ଯମ୍ ଅହଂକାରକୃତାତ୍ମକମ୍ ଅପଲଗ୍ନାମ୍ ଇମାଂ ହିତ୍ଵା ସଂଶ୍ରଯିଷ୍ଯେ ନିରାମଯମ୍
ମନରେ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ସଦା ଲାଗି ରହିଥିବା 'ମୋର' ଭାବକୁ ଛାଡି, ମୁଁ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବି।
ଅନେନ ସାମ୍ଯଂ ଯାସ୍ଯାମି ନାନଯାହମ୍ ଅଚେତସା କ୍ଷେମଂ ମମ ସହାନେନ ନୈଵୈକମ୍ ଅନଯା ସହ
ଏହି ଅବସ୍ଥା ସହିତ, ମୁଁ ସମତା ପାଇବି, ତାହା ଅଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥା ସହିତ ନୁହେଁ; ମୋର ଭଲ ଏହି ସହିତ, ତାହା ସହିତ କେବଳ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ପରମସଂବୋଧାତ୍ ପଞ୍ଚଵିଂଶୋ ଽନୁବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ଅକ୍ଷରତ୍ଵଂ ନିଗଚ୍ଛତି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷରମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଏଭଳି ପରମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପରେ ପଞ୍ଚବିଶ୍ ତତ୍ତ୍ୱ ଅକ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଶୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଛାଡି ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଏ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵ୍ଯକ୍ତଧର୍ମାଣଂ ସଗୁଣଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ତଥା ନିର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରଥମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଗ୍ ଭଵତି ମୈଥିଲ
ଅପ୍ରକାଶ ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରକାଶର ଗୁଣ ରହିଛି, ସେ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଦୁଇଁ; ପ୍ରଥମେ ନିର୍ଗୁଣକୁ ଦେଖିଲେ, ଏଭଳି ହୋଇଯାଏ, ମୈଥିଳ।
ଅକ୍ଷରକ୍ଷରଯୋର୍ ଏତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ତଵ ନିଦର୍ଶନମ୍ ମଯେହ ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନଂ ଯଥା ଶ୍ରୁତିନିଦର୍ଶନାତ୍
ଅକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଦାହରଣ ଦେଇ କହିଛି, ଏଠାରେ ମୋତେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଥିବା ପରି।
ନିଃସଂଦିଗ୍ଧଂ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଚ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଵିମଲଂ ତଥା ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତୁ ତେ ଭୂଯସ୍ ତନ୍ ନିବୋଧ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପୁନି କହିବି, ଯାହା ସନ୍ଦେହ ନଥିବା, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ; ଶୁଣ, ଯେପରି ଶୁଣିଛ।
ସାଂଖ୍ଯଯୋଗୋ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶାସ୍ତ୍ରଦ୍ଵଯନିଦର୍ଶନାତ୍ ଯଦ୍ ଏଵ ସାଂଖ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଂ ଯୋଗଦର୍ଶନମ୍ ଏଵ ତତ୍
ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗ ମୁଁ ଦୁଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇ କହିଛି; ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା କହାଯାଇଛି, ତାହା ଯୋଗ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ।
ପ୍ରବୋଧନପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ସାଂଖ୍ଯାନାମ୍ ଅଵନୀପତେ ଵିସ୍ପଷ୍ଟଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ତତ୍ର ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ପ୍ରବୋଧ ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନ, ଓ ରାଜା, ସାଂଖ୍ୟମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଛନ୍ତି।
ବୃହଚ୍ ଚୈଵମ୍ ଇଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ଵିଦୁଷୋ ଜନାଃ ଅସ୍ମିଂଶ୍ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଯୋଗାନାଂ ପୁନର୍ଭଵପୁରଃସରମ୍
ଏଭଳି, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ 'ବଡ଼' ଭାବରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି; ଏଠାରେ ଯୋଗମାନଙ୍କର ପୁନଃ ଅଗ୍ରଗତି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।
ପଞ୍ଚଵିଂଶାତ୍ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପଠ୍ଯତେ ଚ ନରାଧିପ ସାଂଖ୍ଯାନାଂ ତୁ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥାଵଦ୍ ଅନୁଵର୍ଣିତମ୍
ପଞ୍ଚବିଶ୍ ପରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିଖାଯାଏ, ନରପତି; ସାଂଖ୍ୟମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ବୁଦ୍ଧମ୍ ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧଂ ଚ ବୁଧ୍ଯମାନଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ବୁଧ୍ଯମାନଂ ଚ ବୁଦ୍ଧତ୍ଵଂ ପ୍ରାହୁର୍ ଯୋଗନିଦର୍ଶନମ୍
ଜାଗୃତ, ଅଜାଗୃତ ଓ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଗିବା; ଯାହା ଜାଗିବାରେ ଅଛି, ତାହାକୁ 'ଜାଗୃତ' ବୋଲି ଯୋଗ ଦର୍ଶନ କହିଛି।
ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧମ୍ ଅଥାଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ଇମଂ ଗୁଣନିଧିଂ ସଦା ଗୁଣାନାଂ ଧାର୍ଯତାଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ସୃଜତ୍ଯ୍ ଆକ୍ଷିପତେ ତଥା
ଅଜାଗୃତ ଓ ଅପ୍ରକାଶ, ଏହି ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର, ସଦା ଗୁଣମାନଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ, ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ପୁନି ଉପସମ୍ହାର କରେ।
ଅଜୋ ହି କ୍ରୀଡଯା ଭୂପ ଵିକ୍ରିଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଉତ ଆତ୍ମାନଂ ବହୁଧା କୃତ୍ଵା ନାନେଵ ପ୍ରତିଚକ୍ଷତେ
ଅଜନ୍ମ, ଓ ରାଜା, ଖେଳରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା କୁହାଯାଏ; ଆପଣକୁ ଅନେକ ରୂପରେ କରି, ବହୁ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ଏତଦ୍ ଏଵଂ ଵିକୁର୍ଵାଣୋ ବୁଧ୍ଯମାନୋ ନ ବୁଧ୍ଯତେ ଗୁଣାନ୍ ଆଚରତେ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ସୃଜତ୍ଯ୍ ଆକ୍ଷିପତେ ତଥା
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଜାଗିବାରେ ମଧ୍ୟ ଜାଗେନି; ଗୁଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଳି, ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ପୁନି ଉପସମ୍ହାର କରେ।