ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ନିରଯଂ ପର୍ଯାଯେଣୋପଗଚ୍ଛତି ଏଷ ଏଵଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାମ୍ ଆତ୍ମା ଵୈ ସ ଗୁଣୈର୍ ଵୃତଃ
ମାନବ ହେବା ପରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ନରକକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ଏଭଳି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ଗୁଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇ ଏଭଳି ଚାଲିଥାଏ।
ତେନ ଦେଵମନୁଷ୍ଯେଷୁ ନିରଯଂ ଚୋପପଦ୍ଯତେ ମମତ୍ଵେନାଵୃତୋ ନିତ୍ଯଂ ତତ୍ରୈଵ ପରିଵର୍ତତେ
ଏହି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ମାନବ ଓ ନରକରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ସଦା ମମତାରେ ଢାକାଯାଇ, ସେଠି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ।
ସର୍ଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ମରଣାନ୍ତାସୁ ମୂର୍ତିଷୁ ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭଫଲାତ୍ମକମ୍
ସୃଷ୍ଟିର ହଜାର ହଜାର ଚକ୍ରରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଶରୀରରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—
ସ ଏଵଂ ଫଲମ୍ ଆପ୍ନୋତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମୂର୍ତିମାନ୍ ପ୍ରକୃତିଃ କୁରୁତେ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭଫଲାତ୍ମକମ୍
ସେ ଏଭଳି ତିନି ଲୋକରେ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ତାହାର ଫଳ ପାଏ; ପ୍ରକୃତି ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଏ।
ପ୍ରକୃତିଶ୍ ଚ ତଥାପ୍ନୋତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଗା ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେ ଦେଵଲୋକେ ତଥୈଵ ଚ
ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ତିନି ଲୋକରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ: ପଶୁପକ୍ଷୀ ଆଦି ଜନ୍ମରେ, ମାନବ ଜନ୍ମରେ, ଏବଂ ଦେବତା ଲୋକରେ।
ତ୍ରୀଣି ସ୍ଥାନାନି ଚୈତାନି ଜାନୀଯାତ୍ ପ୍ରାକୃତାନି ହ ଅଲିଙ୍ଗପ୍ରକୃତିତ୍ଵାଚ୍ ଚ ଲିଙ୍ଗୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନୁମୀଯତେ
ଏହି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଥିବାକୁ ତାହାର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ।
ତଥୈଵ ପୌରୁଷଂ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଅନୁମାନାଦ୍ ଧି ମନ୍ଯତେ ସ ଲିଙ୍ଗାନ୍ତରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ପ୍ରାକୃତଂ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଅଵ୍ରଣମ୍
ଏଭଳି ପୁରୁଷତ୍ୱର ଚିହ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ପାଇଲେ, ପ୍ରାକୃତିକ ଚିହ୍ନ ଅଦୂଷିତ ରହିଯାଏ।
ଵ୍ରଣଦ୍ଵାରାଣ୍ଯ୍ ଅଧିଷ୍ଠାଯ କର୍ମାଣ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ମନ୍ଯତେ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନି ତୁ ସର୍ଵାଣି ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅଥ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଆତ୍ମା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବେ; ଶ୍ରବଣ ଆଦି ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ରାଗାଦୀନି ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଗୁଣେଷ୍ଵ୍ ଇହ ଗୁଣୈଃ ସହ ଅହମ୍ ଏତାନି ଵୈ କୁର୍ଵନ୍ ମମୈତାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ହ
ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବେ।
ନିରିନ୍ଦ୍ରିଯୋ ହି ମନ୍ଯେତ ଵ୍ରଣଵାନ୍ ଅସ୍ମି ନିର୍ଵ୍ରଣଃ ଅଲିଙ୍ଗୋ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅକାଲଂ କାଲମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସେ ନିଜକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବେ, ଆଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ କିମ୍ବା ଅଘାତ ହୋଇଥିବା ବୋଲି; ଚିହ୍ନ ନଥିବା ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିତ, କାଳ ଶୂନ୍ୟ କିମ୍ବା କାଳରେ ବନ୍ଧା ବୋଲି ଭାବେ।
ଅସତ୍ତ୍ଵଂ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅମୃତଂ ମୃତମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଅମୃତ୍ଯୁଂ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଚରଂ ଚରମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସେ ନିଜକୁ ଅସତ୍ ବା ସତ୍, ଅମୃତ ବା ମୃତ୍ୟୁଶୀଳ, ଅମୃତ୍ୟୁ ବା ମୃତ୍ୟୁ, ଅଚଳ ବା ଚଳନଶୀଳ ବୋଲି ଭାବେ।
ଅକ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅସଙ୍ଗଂ ସଙ୍ଗମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଅତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଭଵଂ ଭଵମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସେ ନିଜକୁ କ୍ଷେତ୍ର ନଥିବା ବା କ୍ଷେତ୍ର, ଅସଙ୍ଗ ବା ସଙ୍ଗ, ଅସତ୍ତ୍ୱ ବା ସତ୍ତ୍ୱ, ଅଭାବ ବା ଭାବ ବୋଲି ଭାବେ।
ଅକ୍ଷରଂ କ୍ଷରମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅବୁଦ୍ଧତ୍ଵାଦ୍ ଧି ମନ୍ଯତେ ଏଵମ୍ ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧତ୍ଵାଦ୍ ଅବୁଦ୍ଧଜନସେଵନାତ୍
ସେ ନିଜକୁ ଅକ୍ଷର ବା କ୍ଷର ବୋଲି ଭାବେ, ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ଭାବନା ହୁଏ; ଏଭଳି ଅଜ୍ଞତା ଓ ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା।
ସର୍ଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ପତନାନ୍ତାନି ଗଚ୍ଛତି ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରାଣି ମରଣାନ୍ତାନି ଗଚ୍ଛତି
ସେ ହଜାର ହଜାର ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ର ଶେଷରେ ପତନରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଏ।
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେ ଦେଵଲୋକେ ତଥୈଵ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ କୋଶାନାଂ ପୁନସ୍ ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ
ପଶୁପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମରେ, ମାନବ ଜନ୍ମରେ, ଏବଂ ଦେବତା ଲୋକରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ତାହାର କଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲେ, ସେପରି ଏଠି ହଜାର ହଜାର ଥର ହୁଏ।
ନୀଯତେ ଽପ୍ରତିବୁଦ୍ଧତ୍ଵାଦ୍ ଏଵମ୍ ଏଵ କୁବୁଦ୍ଧିମାନ୍ କଲା ପଞ୍ଚଦଶୀ ଯୋନିସ୍ ତଦ୍ ଧାମ ଇତି ପଠ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଅଜ୍ଞତା ଦ୍ୱାରା, ମୂଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ ଏଭଳି ନିୟତ ହୁଏ; ପନ୍ଦରତମ କଳାକୁ ଯୋନି ବୋଲାଯାଏ, ସେହିଠାରେ ନିବାସ କହାଯାଏ।
ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵିଜାନୀହି ସୋମଂ ଵୈ ଷୋଡଶାଂଶକୈଃ କଲଯା ଜାଯତେ ଽଜସ୍ରଂ ପୁନଃ ପୁନର୍ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସଦା ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କର ଷୋଳ ଅଂଶ ରୂପେ ସୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପୁନି ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧୀମାଂଶ୍ ଚାଯଂ ନ ଭଵତି ନୃପ ଏଵଂ ହି ଜାଯତେ ଷୋଡଶୀ ତୁ କଲା ସୂକ୍ଷ୍ମା ସ ସୋମ ଉପଧାର୍ଯତାମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ଲୋକ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ; ଏହି ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଷୋଳ ଅଂଶକୁ ସୋମ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ।
ନ ତୂପଯୁଜ୍ଯତେ ଦେଵୈର୍ ଦେଵାନ୍ ଅପି ଯୁନକ୍ତି ସଃ ମମତ୍ଵଂ କ୍ଷପଯିତ୍ଵା ତୁ ଜାଯତେ ନୃପସତ୍ତମ ପ୍ରକୃତେସ୍ ତ୍ରିଗୁଣାଯାସ୍ ତୁ ସ ଏଵ ତ୍ରିଗୁଣୋ ଭଵେତ୍
ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ର କରେ; ମମତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏହା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ପ୍ରକୃତିର ତିନି ଗୁଣ ଠାରୁ ଏହା ତିନି ପ୍ରକାର ହୁଏ।
ଅକ୍ଷରକ୍ଷରଯୋର୍ ଏଷ ଦ୍ଵଯୋଃ ସଂବନ୍ଧ ଇଷ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋର୍ ଵା ସଂବନ୍ଧଃ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଅବିନାଶୀ ଓ ବିନାଶୀ ଦୁଇଟିର ସଂଯୋଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; କିମ୍ବା ଜଣେ ପୁରୁଷ ଓ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସଂଯୋଗ—ଏହିକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲାଯାଏ।
ଋତେ ତୁ ପୁରୁଷଂ ନେହ ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭାନ୍ ଧାରଯତ୍ଯ୍ ଉତ ଋତେ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ନ ପୁରୁଷୋ ରୂପଂ ନିର୍ଵର୍ତତେ ତଥା
ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ବିନା, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିପାରେନି; ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା, ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ରୂପ ଦେଇପାରେନି।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯାଭିସଂବନ୍ଧାଦ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଗୁଣସଂଶ୍ରଯାତ୍ ରୂପଂ ନିର୍ଵର୍ତଯେଦ୍ ଏତଦ୍ ଏଵଂ ସର୍ଵାସୁ ଯୋନିଷୁ
ଏମିତି, ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପରସ୍ପର ସଂଯୋଗ ଓ ଗୁଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ଏହିପରି ହୁଏ।
ରତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅତିସଂଯୋଗାଦ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଗୁଣସଂଶ୍ରଯାତ୍ ଋତୌ ନିର୍ଵର୍ତତେ ରୂପଂ ତଦ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିଦର୍ଶନମ୍
ଭୋଗ ଲାଗି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଗୁଣ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଋତୁକାଳରେ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ମୁଁ କହିବି।
ଯେ ଗୁଣାଃ ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ଯେ ଚ ମାତୁର୍ ଗୁଣାସ୍ ତଥା ଅସ୍ଥି ସ୍ନାଯୁ ଚ ମଜ୍ଜା ଚ ଜାନୀମଃ ପିତୃତୋ ଦ୍ଵିଜ
ଏଠାରେ ପୁରୁଷଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅଛି ଓ ମାଆଙ୍କର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅଛି—ହାଡ଼, ନସା ଓ ମଜ୍ଜା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ବାପାଠାରୁ ଆସିଥିବା ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସଶୋଣିତଂ ଚେତି ମାତୃଜାନ୍ଯ୍ ଅନୁଶୁଶ୍ରୁମ ଏଵମ୍ ଏତଦ୍ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପଠ୍ଯତେ
ତ୍ୱକ୍, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ମାଆଠାରୁ ହୁଏ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଏହିପରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲିଖାଯାଇଛି।
ପ୍ରମାଣଂ ଯଚ୍ ଚ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଚ୍ ଚ ପଠ୍ଯତେ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣଂ ଚ ପ୍ରମାଣଂ ତତ୍ ସନାତନମ୍
ବେଦରେ ଯାହାକୁ ପ୍ରମାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା ପଢ଼ାଯାଏ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରମାଣ ସଦା ଚିରସ୍ଥାୟୀ।
ଏଵମ୍ ଏଵାଭିସଂବନ୍ଧୌ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷୌ ଯଚ୍ ଚାପି ଭଗଵଂସ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମୋକ୍ଷଧର୍ମୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏଭଳି ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର ସଂଯୋଗ ସଦା ଏମିତି; ଏହିଠାରୁ, ହେ ଭଗବନ୍, ମୋକ୍ଷର ନିୟମ ନାହିଁ।
ଅଥଵାନନ୍ତରକୃତଂ କିଂଚିଦ୍ ଏଵ ନିଦର୍ଶନମ୍ ତନ୍ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋ ହ୍ଯ୍ ଅସି ସର୍ଵଦା
ନାହିଁଲେ, ଭିତରେ ଆଉ କିଛି ଉଦାହରଣ ଥାଏ, ସେଥିରେ ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ, କାରଣ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିପାରୁଛ।
ମୋକ୍ଷକାମା ଵଯଂ ଚାପି କାଙ୍କ୍ଷାମୋ ଯଦ୍ ଅନାମଯମ୍ ଅଜେଯମ୍ ଅଜରଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ ଅନୀଶ୍ଵରମ୍
ଆମେ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଛୁ, ଏବଂ ଯାହା ରୋଗ ନାହିଁ, ଅଜୟ, ବୃଦ୍ଧିହୀନ, ସଦା ଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଧରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ କୌଣସି ମାଲିକ ନାହିଁ—ସେଠାକୁ ଆମେ ଆଶା କରୁଛୁ।
ଯଦ୍ ଏତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ଭଵତା ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରନିଦର୍ଶନମ୍ ଏଵମ୍ ଏତଦ୍ ଯଥା ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତତ୍ତ୍ଵଗ୍ରାହୀ ଯଥା ଭଵାନ୍
ତୁମେ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉଦାହରଣ ଯେପରି କହିଛ, ଏହିପରି ଠିକ୍; ମୁଁ ଯେପରି କହିବି, ତୁମେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, ସେପରି।