ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାନି ଵିଧିଵଲ୍ ଲିଙ୍ଗାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଚାତୁରାଶ୍ରମ୍ଯଯୁକ୍ତାନି ଧର୍ମାଧର୍ମାଶ୍ରଯାଣ୍ଯ୍ ଅପି
ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଉପବାସ, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ସହିତ ଜଡିତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ନୀତି ଅନୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଉପାଶ୍ରଯାନ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅପରାନ୍ ପାଖଣ୍ଡାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ଅପି ଵିଵିକ୍ତାଶ୍ ଚ ଶିଲାଛାଯାସ୍ ତଥା ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ, ବିଭିନ୍ନ ପାଖଣ୍ଡ ପଥ, ଏକାକୀ ସ୍ଥାନ, ପଥର ଛାୟା ଓ ପ୍ରବାହ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପୁଲିନାନି ଵିଵିକ୍ତାନି ଵିଵିଧାନି ଵନାନି ଚ କାନନେଷୁ ଵିଵିକ୍ତାଶ୍ ଚ ଶୈଲାନାଂ ମହତୀର୍ ଗୁହାଃ
ନିଜେ ଥିବା ନଦୀକୁଳ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ ଭିତରେ ନିଜେ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକ ଅଛି।
ନିଯମାନ୍ ଵିଵିଧାଂଶ୍ ଚାପି ଵିଵିଧାନି ତପାଂସି ଚ ଯଜ୍ଞାଂଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାକାରାନ୍ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାସ୍ ତଥା
ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ତପ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵଣିକ୍ପଥଂ ଦ୍ଵିଜକ୍ଷତ୍ରଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରାଂସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଦାନଂ ଚ ଵିଵିଧାକାରଂ ଦୀନାନ୍ଧକୃପଣାଦିଷୁ
ବ୍ୟବସାୟର ପଥ, ଚାରି ଜାତି—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର—ଏବଂ ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ମାନେ ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦାନ ଅଛି।
ଅଭିମନ୍ଯେତ ସଂଧାତୁଂ ତଥୈଵ ଵିଵିଧାନ୍ ଗୁଣାନ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ ତମଶ୍ ଚୈଵ ଧର୍ମାର୍ଥୌ କାମ ଏଵ ଚ
ଏହାକୁ କିପରି ଏକତ୍ର କରିବା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୁଣ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରକୃତ୍ଯାତ୍ମାନମ୍ ଏଵାତ୍ମା ଏଵଂ ପ୍ରଵିଭଜତ୍ଯ୍ ଉତ ସ୍ଵାହାକାରଵଷଟ୍କାରୌ ସ୍ଵଧାକାରନମସ୍କ୍ରିଯେ
ସ୍ଵଭାବରେ ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଏଭଳି ଭାଗ କରେ; ସ୍ଵାହା, ବଷଟ୍, ପିତୃଯ଼ ଅର୍ପଣ ଓ ନମସ୍କାର କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ଅଛି।
ଯଜନାଧ୍ଯଯନେ ଦାନଂ ତଥୈଵାହୁଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍ ଯାଜନାଧ୍ଯାପନେ ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯଦ୍ ଅପି କିଂଚନ
ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦାନ, ଏବଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଓ ପଢ଼ାଇବା, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଉପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରାଯାଏ।
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଵିଧାନେନ ତଥା ଵିଶସନେନ ଚ ଶୁଭାଶୁଭଭଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଆହୁଃ ସନାତନମ୍
ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭୟ ସମସ୍ତ ଏହାକୁ ଚିରକାଳୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରକୃତିଃ କୁରୁତେ ଦେଵୀ ଭଯଂ ପ୍ରଲଯମ୍ ଏଵ ଚ ଦିଵସାନ୍ତେ ଗୁଣାନ୍ ଏତାନ୍ ଅତୀତ୍ଯୈକୋ ଽଵତିଷ୍ଠତେ
ପ୍ରକୃତି ଦେବୀ ଭୟ ଓ ପ୍ରଳୟ ଆଣେ; ଦିନ ଶେଷରେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ରହିଯାନ୍ତି।
ରଶ୍ମିଜାଲମ୍ ଇଵାଦିତ୍ଯସ୍ ତତ୍କାଲଂ ସଂନିଯଚ୍ଛତି ଏଵମ୍ ଏଵୈଷ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ରୀଡାର୍ଥମ୍ ଅଭିମନ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ତାଙ୍କର କିରଣ ଏହି ସମୟରେ ଉପସାରେ, ସେପରି ସେ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ନିଜପାଖରେ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି, ଏହାକୁ ଖେଳ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
ଆତ୍ମରୂପଗୁଣାନ୍ ଏତାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ହୃଦଯପ୍ରିଯାନ୍ ଏଵମ୍ ଏତାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣଃ ସର୍ଗପ୍ରଲଯଧର୍ମିଣୀମ୍
ଆତ୍ମାର ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପ ଓ ଗୁଣ, ହୃଦୟର ପ୍ରିୟ ଯେଉଁଠି, ଏଭଳି କରି ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି।
କ୍ରିଯାଂ କ୍ରିଯାପଥେ ରକ୍ତସ୍ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ ତ୍ରିଗୁଣାଧିପଃ କ୍ରିଯାକ୍ରିଯାପଥୋପେତସ୍ ତଥା ତଦ୍ ଇତି ମନ୍ଯତେ
କ୍ରିୟା ପଥରେ ଲଗ୍ନ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ଗୁଣର ନାୟକ, କ୍ରିୟା ଓ ଅକ୍ରିୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ଏହାକୁ ଏଭଳି ଭାବନ୍ତି।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ସର୍ଵମ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗଦ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଵିଭୋ ରଜସା ତମସା ଚୈଵ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସର୍ଵମ୍ ଅନେକଧା
ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧାରିତ, ବଳବାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ରଜ ଓ ତମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ଏଵଂ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାନ୍ଯ୍ ଅତୀତାନି ମମ ଵର୍ତନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ ମତ୍ତ ଏତାନି ଜାଯନ୍ତେ ପ୍ରଲଯେ ଯାନ୍ତି ମାମ୍ ଅପି
ଏଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ; ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ପ୍ରଳୟରେ ମୋପାଖରେ ଫେରିଯାନ୍ତି।
ନିସ୍ତର୍ତଵ୍ଯାଣ୍ଯ୍ ଅଥୈତାନି ସର୍ଵାଣୀତି ନରାଧିପ ମନ୍ଯତେ ପକ୍ଷବୁଦ୍ଧିତ୍ଵାତ୍ ତଥୈଵ ସୁକୃତାନ୍ଯ୍ ଅପି
ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ ବୋଲି ରାଜା ଭାବନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଂଶିକ ବୁଝିବାରୁ; ଏହିପରି ସୁକୃତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଭାବନ୍ତି।
ଭୋକ୍ତଵ୍ଯାନି ମମୈତାନି ଦେଵଲୋକଗତେନ ଵୈ ଇହୈଵ ଚୈନଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୁଭାଶୁଭଫଲୋଦଯମ୍
ଦେବଲୋକକୁ ପହଁଚିଥିବା ମୋତେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ କରିବାକୁ ହେବ; ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଫଳ ଉଦୟ ମୋତେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ମିଳିବ।
ସୁଖମ୍ ଏଵଂ ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସକୃତ୍ କୃତ୍ଵା ସୁଖଂ ମମ ଯାଵଦ୍ ଏଵ ତୁ ମେ ସୌଖ୍ଯଂ ଜାତ୍ଯାଂ ଜାତ୍ଯାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଭଳି, ସୁଖକୁ ମାତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଏକଥର ସୁଖ ମିଳିଲେ, ଯେପରି ମୋର ସୁଖ ରହିବ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଏହିପରି ହେବ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ମେ ଦୁଃଖଂ କୃତେନେହାପ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତକମ୍ ସୁଖଦୁଃଖଂ ହି ମାନୁଷ୍ଯଂ ନିରଯେ ଚାପି ମଜ୍ଜନମ୍
ଏଠାରେ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖ ହେବ ନାହିଁ; କାରଣ ମାନବ ଜୀବନରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁ ମିଶିଥାଏ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ନରକରେ ବି ଡୁବିବାକୁ ପଡ଼େ।
ନିରଯାଚ୍ ଚାପି ମାନୁଷ୍ଯଂ କାଲେନୈଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୁନଃ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ଦେଵତ୍ଵଂ ଦେଵତ୍ଵାତ୍ ପୌରୁଷଂ ପୁନଃ
ନରକରୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ପୁଣି ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇବି; ମାନବ ହେବା ପରେ ଦେବତା ହେବି, ଦେବତା ହେବା ପରେ ପୁଣି ମାନବ ହେବି।
ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ନିରଯଂ ପର୍ଯାଯେଣୋପଗଚ୍ଛତି ଏଷ ଏଵଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାମ୍ ଆତ୍ମା ଵୈ ସ ଗୁଣୈର୍ ଵୃତଃ
ମାନବ ହେବା ପରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ନରକକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ଏଭଳି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ଗୁଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇ ଏଭଳି ଚାଲିଥାଏ।
ତେନ ଦେଵମନୁଷ୍ଯେଷୁ ନିରଯଂ ଚୋପପଦ୍ଯତେ ମମତ୍ଵେନାଵୃତୋ ନିତ୍ଯଂ ତତ୍ରୈଵ ପରିଵର୍ତତେ
ଏହି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ମାନବ ଓ ନରକରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ସଦା ମମତାରେ ଢାକାଯାଇ, ସେଠି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ।
ସର୍ଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ମରଣାନ୍ତାସୁ ମୂର୍ତିଷୁ ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭଫଲାତ୍ମକମ୍
ସୃଷ୍ଟିର ହଜାର ହଜାର ଚକ୍ରରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଶରୀରରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—
ସ ଏଵଂ ଫଲମ୍ ଆପ୍ନୋତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମୂର୍ତିମାନ୍ ପ୍ରକୃତିଃ କୁରୁତେ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭଫଲାତ୍ମକମ୍
ସେ ଏଭଳି ତିନି ଲୋକରେ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ତାହାର ଫଳ ପାଏ; ପ୍ରକୃତି ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଏ।
ପ୍ରକୃତିଶ୍ ଚ ତଥାପ୍ନୋତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଗା ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେ ଦେଵଲୋକେ ତଥୈଵ ଚ
ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ତିନି ଲୋକରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ: ପଶୁପକ୍ଷୀ ଆଦି ଜନ୍ମରେ, ମାନବ ଜନ୍ମରେ, ଏବଂ ଦେବତା ଲୋକରେ।
ତ୍ରୀଣି ସ୍ଥାନାନି ଚୈତାନି ଜାନୀଯାତ୍ ପ୍ରାକୃତାନି ହ ଅଲିଙ୍ଗପ୍ରକୃତିତ୍ଵାଚ୍ ଚ ଲିଙ୍ଗୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନୁମୀଯତେ
ଏହି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଥିବାକୁ ତାହାର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ।
ତଥୈଵ ପୌରୁଷଂ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଅନୁମାନାଦ୍ ଧି ମନ୍ଯତେ ସ ଲିଙ୍ଗାନ୍ତରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ପ୍ରାକୃତଂ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଅଵ୍ରଣମ୍
ଏଭଳି ପୁରୁଷତ୍ୱର ଚିହ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ପାଇଲେ, ପ୍ରାକୃତିକ ଚିହ୍ନ ଅଦୂଷିତ ରହିଯାଏ।
ଵ୍ରଣଦ୍ଵାରାଣ୍ଯ୍ ଅଧିଷ୍ଠାଯ କର୍ମାଣ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ମନ୍ଯତେ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନି ତୁ ସର୍ଵାଣି ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅଥ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଆତ୍ମା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବେ; ଶ୍ରବଣ ଆଦି ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ରାଗାଦୀନି ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଗୁଣେଷ୍ଵ୍ ଇହ ଗୁଣୈଃ ସହ ଅହମ୍ ଏତାନି ଵୈ କୁର୍ଵନ୍ ମମୈତାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ହ
ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବେ।
ନିରିନ୍ଦ୍ରିଯୋ ହି ମନ୍ଯେତ ଵ୍ରଣଵାନ୍ ଅସ୍ମି ନିର୍ଵ୍ରଣଃ ଅଲିଙ୍ଗୋ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅକାଲଂ କାଲମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସେ ନିଜକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବେ, ଆଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ କିମ୍ବା ଅଘାତ ହୋଇଥିବା ବୋଲି; ଚିହ୍ନ ନଥିବା ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିତ, କାଳ ଶୂନ୍ୟ କିମ୍ବା କାଳରେ ବନ୍ଧା ବୋଲି ଭାବେ।