ଏଵମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଵିଷଯଂ ମୋକ୍ଷମ୍ ଆହୁର୍ ମନୀଷିଣଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିମୋ ଯୋ ଽଯଂ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହିପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମୁକ୍ତିକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୁହନ୍ତି; ପଞ୍ଚବିଶତି ତତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଏଵମ୍ ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧତ୍ଵାଦ୍ ଅବୁଦ୍ଧମ୍ ଅନୁଵର୍ତତେ ଦେହାଦ୍ ଦେହସହସ୍ରାଣି ତଥା ଚ ନ ସ ଭିଦ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ଜାଗୃତି ନଥିବାରୁ, ସେ ଅଜାଗୃତକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଏକ ଦେହରୁ ହଜାର ଦେହ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଭାଗ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିସହସ୍ରେଷୁ କଦାଚିଦ୍ ଦେଵତାସ୍ଵ୍ ଅପି ଉତ୍ପଦ୍ଯତି ତପୋଯୋଗାଦ୍ ଗୁଣୈଃ ସହ ଗୁଣକ୍ଷଯାତ୍
ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ କେବେ କେବେ କୌଣସି ଜଣେ ତପସ୍ୟା ଓ ଗୁଣର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ପୁଣି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଦିଵଂ ଯାତି ଦେଵୋ ମାନୁଷ୍ଯମ୍ ଏତି ଚ ମାନୁଷ୍ଯାନ୍ ନିରଯସ୍ଥାନମ୍ ଆଲଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ଏବଂ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ମନୁଷ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ନରକରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ।
କୋଷକାରୋ ଯଥାତ୍ମାନଂ କୀଟଃ ସମଭିରୁନ୍ଧତି ସୂତ୍ରତନ୍ତୁଗୁଣୈର୍ ନିତ୍ଯଂ ତଥାଯମ୍ ଅଗୁଣୋ ଗୁଣୈଃ
ଯେପରି ରେଶମ ପୋକା ନିଜେ ତାନା ସୂତାରେ ନିଜକୁ ଘେରି ରଖେ, ସେପରି ଗୁଣହୀନ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଗୁଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିଯାଏ।
ଦ୍ଵଂଦ୍ଵମ୍ ଏତି ଚ ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵସ୍ ତାସୁ ତାସ୍ଵ୍ ଇହ ଯୋନିଷୁ ଶୀର୍ଷରୋଗେ ଽକ୍ଷିରୋଗେ ଚ ଦନ୍ତଶୂଲେ ଗଲଗ୍ରହେ
ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମରେ ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱହୀନତା ଅନୁଭବ କରେ—ମୁଣ୍ଡର ରୋଗ, ଆଖିର ରୋଗ, ଦାନ୍ତର ବେଦନା, ଗଳାର ଅସୁବିଧା ଭଳି।
ଜଲୋଦରେ ଽତିସାରେ ଚ ଗଣ୍ଡମାଲାଵିଚର୍ଚିକେ ଶ୍ଵିତ୍ରକୁଷ୍ଠେ ଽଗ୍ନିଦଗ୍ଧେ ଚ ସିଧ୍ମାପସ୍ମାରଯୋର୍ ଅପି
ଝିଲି, ଦିଆରିଆ, ଗଳା ଫୁଲିବା, ଚର୍ମର ଚିହ୍ନ, ଚିତ୍ର, କୁଷ୍ଠରୋଗ, ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ା, ଖଜୁଲି ଓ ମୃଗୀ ଭଳି ରୋଗ।
ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାନି ପ୍ରାକୃତାନି ଶରୀରିଣାମ୍ ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିଚିତ୍ରାଣି ତାନ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ମାଭିମନ୍ଯତେ
ଏବଂ ଶରୀରଧାରୀ ଜୀବମାନେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେସବୁ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆତ୍ମା ନିଜର ବୋଲି ଭାବିଥାଏ।
ଅଭିମାନାତିମାନାନାଂ ତଥୈଵ ସୁକୃତାନ୍ଯ୍ ଅପି ଏକଵାସାଶ୍ ଚତୁର୍ଵାସାଃ ଶାଯୀ ନିତ୍ଯମ୍ ଅଧସ୍ ତଥା
ଅଭିମାନ ଓ ଅତିମାନ ଦ୍ୱାରା, ଭଲ କାମ ମଧ୍ୟ କରାଯାଏ; କେବଳ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା କିମ୍ବା ଚାରିଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା, ସଦା ତଳେ ଶୋଇବା ଭଳି।
ମଣ୍ଡୂକଶାଯୀ ଚ ତଥା ଵୀରାସନଗତସ୍ ତଥା ଵୀରମ୍ ଆସନମ୍ ଆକାଶେ ତଥା ଶଯନମ୍ ଏଵ ଚ
ବାଙ୍ଗ ଭଳି ଶୋଇବା, ବୀରାସନରେ ବସିବା, ଆକାଶରେ ବୀରାସନ ନେଇବା, ଏବଂ ସେଇପରି ଶୋଇବା।
ଇଷ୍ଟକାପ୍ରସ୍ତରେ ଚୈଵ ଚକ୍ରକପ୍ରସ୍ତରେ ତଥା ଭସ୍ମପ୍ରସ୍ତରଶାଯୀ ଚ ଭୂମିଶଯ୍ଯାନୁଲେପନଃ
ଇଟର ଶଯ୍ୟାରେ, ଚକ୍ରର ଶଯ୍ୟାରେ, ଖାକର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବା କିମ୍ବା ମାଟି ଲଗାଇ ଶୋଇବା।
ଵୀରସ୍ଥାନାମ୍ବୁପାକେ ଚ ଶଯନଂ ଫଲକେଷୁ ଚ ଵିଵିଧାସୁ ଚ ଶଯ୍ଯାସୁ ଫଲଗୃହ୍ଯାନ୍ଵିତାସୁ ଚ
ବୀର ସ୍ଥାନରେ, ପାଣିରେ ରନ୍ଧିବା, କାଠର ତାକରେ ଶୋଇବା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବା।
ଉଦ୍ଯାନେ ଖଲଲଗ୍ନେ ତୁ କ୍ଷୌମକୃଷ୍ଣାଜିନାନ୍ଵିତଃ ମଣିଵାଲପରୀଧାନୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମପରିଚ୍ଛଦଃ
ଉଦ୍ୟାନରେ, ଧାନ ମାଡ଼ରେ ଲଗିଥିବା, କପାସ କିମ୍ବା କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ମଣି ଲଗା ଜାମା କିମ୍ବା ବାଘ ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା।
ସିଂହଚର୍ମପରୀଧାନଃ ପଟ୍ଟଵାସାସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଫଲକଂ ପରିଧାନଶ୍ ଚ ତଥା କଟକଵସ୍ତ୍ରଧୃକ୍
ସିଂହ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, କିମ୍ବା ପଟ ଜାମା ପିନ୍ଧି, କାଠର ତାକ ପିନ୍ଧି, କିମ୍ବା କମର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି।
କଟୈକଵସନଶ୍ ଚୈଵ ଚୀରଵାସାସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚାନ୍ଯାନି ବହୂନ୍ଯ୍ ଅଭିମତ୍ଯ ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
କେବଳ କମର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କିମ୍ବା ଚିର ପତ୍ରର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଜାମା ପିନ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ।
ଭୋଜନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଏକରାତ୍ରାନ୍ତରାଶିତ୍ଵମ୍ ଏକକାଲିକଭୋଜନମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି, ଗୋଟିଏ ରାତି ଛାଡ଼ି ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଦିନକୁ ଗୋଟିଏଥର ଖାଇବା।
ଚତୁର୍ଥାଷ୍ଟମକାଲଂ ଚ ଷଷ୍ଠକାଲିକମ୍ ଏଵ ଚ ଷଡ୍ରାତ୍ରଭୋଜନଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ଚାଷ୍ଟାହଭୋଜନଃ
ଚତୁର୍ଥ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମ ଖଣ୍ଡରେ ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଷଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡରେ, ଛଅ ରାତି ପରେ ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଅଠ ଦିନ ପରେ ଖାଇବା।
ମାସୋପଵାସୀ ମୂଲାଶୀ ଫଲାହାରସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଵାଯୁଭକ୍ଷଶ୍ ଚ ପିଣ୍ଯାକଦଧିଗୋମଯଭୋଜନଃ
ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରିବା, ମୂଳ ଖାଇବା, ଫଳ ଖାଇବା, ପବନ ଖାଇ ରହିବା, କିମ୍ବା ଘାଣ୍ଡ ଚୁନା, ଦହି, ଗୋବର ଖାଇବା।
ଗୋମୂତ୍ରଭୋଜନଶ୍ ଚୈଵ କାଶପୁଷ୍ପାଶନସ୍ ତଥା ଶୈଵାଲଭୋଜନଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ଚାନ୍ଯେନ ଵର୍ତଯନ୍
ଗୋମୂତ୍ର ଖାଇବା, କାଶ ଫୁଲ ଓ ଗଛ ଖାଇବା, ଜଙ୍ଗଲ ଶାକ ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା।
ଵର୍ତଯଞ୍ ଶୀର୍ଣପର୍ଣୈଶ୍ ଚ ପ୍ରକୀର୍ଣଫଲଭୋଜନଃ ଵିଵିଧାନି ଚ କୃଚ୍ଛ୍ରାଣି ସେଵତେ ସିଦ୍ଧିକାଙ୍କ୍ଷଯା
ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇବା, ଛିଟିଯାଇଥିବା ଫଳ ଖାଇବା, ସେ ବିଭିନ୍ନ କଠିନ ସାଧନା କରେ, ସିଦ୍ଧି ଆଶାରେ।
ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାନି ଵିଧିଵଲ୍ ଲିଙ୍ଗାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଚାତୁରାଶ୍ରମ୍ଯଯୁକ୍ତାନି ଧର୍ମାଧର୍ମାଶ୍ରଯାଣ୍ଯ୍ ଅପି
ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଉପବାସ, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ସହିତ ଜଡିତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ନୀତି ଅନୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଉପାଶ୍ରଯାନ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅପରାନ୍ ପାଖଣ୍ଡାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ଅପି ଵିଵିକ୍ତାଶ୍ ଚ ଶିଲାଛାଯାସ୍ ତଥା ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ, ବିଭିନ୍ନ ପାଖଣ୍ଡ ପଥ, ଏକାକୀ ସ୍ଥାନ, ପଥର ଛାୟା ଓ ପ୍ରବାହ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପୁଲିନାନି ଵିଵିକ୍ତାନି ଵିଵିଧାନି ଵନାନି ଚ କାନନେଷୁ ଵିଵିକ୍ତାଶ୍ ଚ ଶୈଲାନାଂ ମହତୀର୍ ଗୁହାଃ
ନିଜେ ଥିବା ନଦୀକୁଳ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ ଭିତରେ ନିଜେ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକ ଅଛି।
ନିଯମାନ୍ ଵିଵିଧାଂଶ୍ ଚାପି ଵିଵିଧାନି ତପାଂସି ଚ ଯଜ୍ଞାଂଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାକାରାନ୍ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାସ୍ ତଥା
ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ତପ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵଣିକ୍ପଥଂ ଦ୍ଵିଜକ୍ଷତ୍ରଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରାଂସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଦାନଂ ଚ ଵିଵିଧାକାରଂ ଦୀନାନ୍ଧକୃପଣାଦିଷୁ
ବ୍ୟବସାୟର ପଥ, ଚାରି ଜାତି—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର—ଏବଂ ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ମାନେ ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦାନ ଅଛି।
ଅଭିମନ୍ଯେତ ସଂଧାତୁଂ ତଥୈଵ ଵିଵିଧାନ୍ ଗୁଣାନ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ ତମଶ୍ ଚୈଵ ଧର୍ମାର୍ଥୌ କାମ ଏଵ ଚ
ଏହାକୁ କିପରି ଏକତ୍ର କରିବା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୁଣ—ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରକୃତ୍ଯାତ୍ମାନମ୍ ଏଵାତ୍ମା ଏଵଂ ପ୍ରଵିଭଜତ୍ଯ୍ ଉତ ସ୍ଵାହାକାରଵଷଟ୍କାରୌ ସ୍ଵଧାକାରନମସ୍କ୍ରିଯେ
ସ୍ଵଭାବରେ ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଏଭଳି ଭାଗ କରେ; ସ୍ଵାହା, ବଷଟ୍, ପିତୃଯ଼ ଅର୍ପଣ ଓ ନମସ୍କାର କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ଅଛି।
ଯଜନାଧ୍ଯଯନେ ଦାନଂ ତଥୈଵାହୁଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍ ଯାଜନାଧ୍ଯାପନେ ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯଦ୍ ଅପି କିଂଚନ
ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦାନ, ଏବଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଓ ପଢ଼ାଇବା, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଉପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରାଯାଏ।
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଵିଧାନେନ ତଥା ଵିଶସନେନ ଚ ଶୁଭାଶୁଭଭଯଂ ସର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଆହୁଃ ସନାତନମ୍
ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭୟ ସମସ୍ତ ଏହାକୁ ଚିରକାଳୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରକୃତିଃ କୁରୁତେ ଦେଵୀ ଭଯଂ ପ୍ରଲଯମ୍ ଏଵ ଚ ଦିଵସାନ୍ତେ ଗୁଣାନ୍ ଏତାନ୍ ଅତୀତ୍ଯୈକୋ ଽଵତିଷ୍ଠତେ
ପ୍ରକୃତି ଦେବୀ ଭୟ ଓ ପ୍ରଳୟ ଆଣେ; ଦିନ ଶେଷରେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ରହିଯାନ୍ତି।