ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ସୁକୃତଂ ଚୈଵ ମଧୁରଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅନୁଲ୍ବଣମ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛର୍ଷିଵରଂ ରାଜା କରାଲଜନକଃ ପୁରା
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ରାଜା କରାଳଜନକ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ, ସଦ୍ଗୁଣ, ମଧୁର ଓ ମୃଦୁ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଗଵଞ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ନ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଏହି ପରମ, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହାଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଚ୍ ଚ ତତ୍ କ୍ଷରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ଯତ୍ରେଦଂ କ୍ଷରତେ ଜଗତ୍ ଯଚ୍ ଚାକ୍ଷରମ୍ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶିଵଂ କ୍ଷେମମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଏହି ସଂସାର ଯେଉଁଠି କ୍ଷୟ ହୁଏ, ତାହାକୁ କ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯାହା ଶିବ, ନିରାପଦ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ତାହାକୁ ଅକ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ କ୍ଷରତୀଦଂ ଯଥା ଜଗତ୍ ଯତ୍ର କ୍ଷରତି ପୂର୍ଵେଣ ଯାଵତ୍କାଲେନ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଥ
ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏହି ସଂସାର କିପରି କ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ରହିଥାଏ, ଏହାକୁ ଶୁଣ।
ଯୁଗଂ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ର୍ଯଂ କଲ୍ପଂ ଵିଦ୍ଧି ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ଦଶକଲ୍ପଶତାଵର୍ତମ୍ ଅହସ୍ ତଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏକ ଯୁଗ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର, ଚାରିଟିଏ ଯୁଗ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପ ହୁଏ। ଦଶ କଳ୍ପ ଶତ ଚକ୍ର ମିଶି ଯେଉଁ ସମୟ ହୁଏ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରାତ୍ରିଶ୍ ଚୈତାଵତୀ ରାଜନ୍ ଯସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ ସୃଜତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତକର୍ମାଣି ମହାନ୍ତଂ ଭୂତମ୍ ଅଗ୍ରଜମ୍
ହେ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ମଧ୍ୟ ଏତେ ଦୀର୍ଘ। ଏହାର ଶେଷରେ ସେ ଜାଗି, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ ପ୍ରାଚୀନ ସତ୍ତାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
ମୂର୍ତିମନ୍ତମ୍ ଅମୂର୍ତାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵଂ ଶଂଭୁଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ ଯତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୂଲତୋ ନୃପସତ୍ତମ
ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଇଁ ରୂପରେ ଥିବା ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଶିବଙ୍କ ବିଷୟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୂଳ ଅର୍ଥରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଣିମା ଲଘିମା ପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଈଶାନଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ସର୍ଵତଃପାଣିପାଦାନ୍ତଂ ସର୍ଵତୋକ୍ଷିଶିରୋମୁଖମ୍
ଅଣିମା, ଲଘିମା, ପ୍ରାପ୍ତି, ଈଶାନ, ଅବିନାଶୀ ଆଲୋକ, ଯାହାର ହାତ ଓ ପା ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସ everywhere, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ।
ସର୍ଵତଃଶ୍ରୁତିମଲ୍ ଲୋକେ ସର୍ଵମ୍ ଆଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାନ୍ ଏଷ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଇତି ସ୍ମୃତିଃ
ଯାହାର ଶ୍ରବଣ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସ everywhere, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଆବୃତ କରି ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସ୍ମୃତି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ମହାନ୍ ଇତି ଚ ଯୋଗେଷୁ ଵିରିଞ୍ଚିର୍ ଇତି ଚାପ୍ଯ୍ ଅଥ ସାଂଖ୍ଯେ ଚ ପଠ୍ଯତେ ଶାସ୍ତ୍ରେ ନାମଭିର୍ ବହୁଧାତ୍ମକଃ
ଯୋଗରେ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ 'ମହାନ' ଭାବେ, ଅନ୍ୟ ଥାନରେ 'ବିରିଞ୍ଚି' ଭାବେ, ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବହୁ ନାମରେ ବିବର୍ଣ୍ତି କରାଯାଏ, ଏହି ଆତ୍ମା ବହୁ ରୂପରେ ଅଛି।
ଵିଚିତ୍ରରୂପୋ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଏକାକ୍ଷର ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଧୃତମ୍ ଏକାତ୍ମକଂ ଯେନ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଆତ୍ମନା
ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଥିବା, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଏକ ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିଛି।
ତଥୈଵ ବହୁରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଵିଶ୍ଵରୂପ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ଏଷ ଵୈ ଵିକ୍ରିଯାପନ୍ନଃ ସୃଜତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା
ଏହି ଆତ୍ମା ବହୁ ରୂପରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରା 'ବିଶ୍ୱରୂପ' ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପ୍ରଧାନଂ ତସ୍ଯ ସଂଯୋଗାଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ସୁମହତ୍ ପୁରମ୍ ଅହଂକାରଂ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରଜାପତିନମସ୍କୃତମ୍
ପ୍ରଧାନ ସହିତ ଏହାର ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଏକ ନଗର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ମହା ତେଜସ୍ୱୀ ଅହଂକାର, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ ଵ୍ଯକ୍ତିମ୍ ଆପନ୍ନଂ ଵିଦ୍ଯାସର୍ଗଂ ଵଦନ୍ତି ତମ୍ ମହାନ୍ତଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅହଂକାରମ୍ ଅଵିଦ୍ଯାସର୍ଗ ଏଵ ଚ
ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ବ୍ୟକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିକୁ ଜ୍ଞାନର ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ମହା ଅହଂକାର ଓ ଅଜ୍ଞାନର ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଅଚରଶ୍ ଚ ଚରଶ୍ ଚୈଵ ସମୁତ୍ପନ୍ନୌ ତଥୈକତଃ ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେତି ଵିଖ୍ଯାତେ ଶ୍ରୁତିଶାସ୍ତ୍ରାନୁଚିନ୍ତକୈଃ
ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଦୁଇଁ ଏକାସାଥି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିକୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ଭୂତସର୍ଗମ୍ ଅହଂକାରାତ୍ ତୃତୀଯଂ ଵିଦ୍ଧି ପାର୍ଥିଵ ଅହଂକାରେଷୁ ନୃପତେ ଚତୁର୍ଥଂ ଵିଦ୍ଧି ଵୈକୃତମ୍
ଅହଂକାରରୁ ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିକୁ ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଜାଣ, ରାଜପୁତ୍ର। ଅହଂକାରରେ ଚତୁର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ବିକୃତ ସୃଷ୍ଟି ଜାଣ।
ଵାଯୁର୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଅଥାକାଶମ୍ ଆପୋ ଽଥ ପୃଥିଵୀ ତଥା ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶୌ ଚ ରୂପଂ ଚ ରସୋ ଗନ୍ଧସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ବାୟୁ, ଆଲୋକ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ; ତଥା ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ।
ଏଵଂ ଯୁଗପଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଦଶଵର୍ଗମ୍ ଅସଂଶଯମ୍ ପଞ୍ଚମଂ ଵିଦ୍ଧି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭୌତିକଂ ସର୍ଗମ୍ ଅର୍ଥକୃତ୍
ଏଭଳି, ଦଶଟି ପ୍ରକାର ଏକାସାଥି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପଞ୍ଚମ ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଏହାକୁ ଜାଣ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଜିହ୍ଵା ଘ୍ରାଣମ୍ ଏଵ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍ ଵାଗ୍ ହସ୍ତୌ ଚୈଵ ପାଦୌ ଚ ପାଯୁର୍ ମେଢ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ
ଶ୍ରୋତ୍ର, ଚର୍ମ, ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ଘ୍ରାଣ; ଏହି ପଞ୍ଚଟି। ଏହିପରି, ବାକ୍, ହାତ, ପା, ପାୟୁ, ମେଢ୍ର ମଧ୍ୟ।
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚୈତାନି ତଥା କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ସଂଭୂତାନୀହ ଯୁଗପନ୍ ମନସା ସହ ପାର୍ଥିଵ
ଏହି ଗୁଡିକ ଅନୁଭୂତି ଓ କର୍ମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ମନ ସହିତ ଏକାସାଥି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରାଜପୁତ୍ର।
ଏଷା ତତ୍ତ୍ଵଚତୁର୍ଵିଂଶା ସର୍ଵାକୃତିଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଯାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନାଭିଶୋଚନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ
ଏହି ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ଆକୃତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହାକୁ ଜାଣି, ତତ୍ତ୍ୱ ଦର୍ଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ ଏତତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦୈଵ ନରକାର୍ଣଵେ
ଏଭଳି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତିନି ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହାକୁ ସଦା ଜାଣିବା ଦରକାର, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ନରକ ସମୁଦ୍ରରେ।
ସଯକ୍ଷଭୂତଗନ୍ଧର୍ଵେ ସକିଂନରମହୋରଗେ ସଚାରଣପିଶାଚେ ଵୈ ସଦେଵର୍ଷିନିଶାଚରେ
ଯକ୍ଷ, ଭୂତ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିମ୍ନର, ମହା ନାଗ, ଚାରଣ, ପିଶାଚ, ଦେବ, ଋଷି, ନିଶାଚର ସହିତ।
ସଦଂଶକୀଟମଶକେ ସପୂତିକୃମିମୂଷକେ ଶୁନି ଶ୍ଵପାକେ ଚୈଣେଯେ ସଚାଣ୍ଡାଲେ ସପୁଲ୍କସେ
ଡାଁଶ, କୀଟ, ମଶା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ କୀଟ, ଉଁଦୁଆ, କୁକୁର, କୁକୁର ଭକ୍ଷକ, ପକ୍ଷୀ, ଚଣ୍ଡାଳ, ପୁଲ୍କସ ସହିତ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵଖରଶାର୍ଦୂଲେ ସଵୃକେ ଗଵି ଚୈଵ ହ ଯା ଚ ମୂର୍ତିଶ୍ ଚ ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ ସର୍ଵତ୍ରୈତନ୍ ନିଦର୍ଶନମ୍
ହାତୀ, ଘୋଡା, ଶୁଆ, ବାଘ, ଭେଡ଼ିଆ, ଗାଈ ଓ ଯେଉଁଠି କିଛି ଆକୃତି ଅଛି, ସମସ୍ତ ଠାରେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶ ହେଉଛି।
ଜଲେ ଭୁଵି ତଥାକାଶେ ନାନ୍ଯତ୍ରେତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ ସ୍ଥାନଂ ଦେହଵତାମ୍ ଆସୀଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅନୁଶୁଶ୍ରୁମ
ପାଣିରେ, ପୃଥିବୀରେ ଓ ଆକାଶରେ—ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଠାରେ ନୁହେଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ଦେହ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଏଠି ଥିଲା, ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ଏତାଵତସ୍ ତାତ କ୍ଷରତେ ଵ୍ଯକ୍ତସଂଜ୍ଞକଃ ଅହନ୍ଯ୍ ଅହନି ଭୂତାତ୍ମା ଯଚ୍ ଚାକ୍ଷର ଇତି ସ୍ମୃତମ୍
ହେ ପୁତ୍ର, ଏ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଜଗତ ଦିନକୁ ଦିନ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି; ଯାହାକୁ ଅନଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ତତସ୍ ତତ୍ କ୍ଷରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ କ୍ଷରତୀଦଂ ଯଥା ଜଗତ୍ ଜଗନ୍ ମୋହାତ୍ମକଂ ଚାହୁର୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ ଵ୍ଯକ୍ତସଂଜ୍ଞକମ୍
ତେଣୁ ଏହି ଜଗତ କ୍ଷର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି; ମୋହରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଜଗତ ଅଦୃଶ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ମହାଂଶ୍ ଚୈଵାକ୍ଷରୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ କ୍ଷରଵିଵର୍ଜନମ୍ କଥିତଂ ତେ ମହାରାଜ ଯସ୍ମାନ୍ ନାଵର୍ତତେ ପୁନଃ
ଏହି ମହା ଅନଶ୍ୱର ତତ୍ତ୍ୱ ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଏହା କ୍ଷୟ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ତୁମକୁ କୁହିଲି, ମହାରାଜା, କାରଣ ଏଠାରୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ନାହିଁ।
ପଞ୍ଚଵିଂଶତିକୋ ଽମୂର୍ତଃ ସ ନିତ୍ଯସ୍ ତତ୍ତ୍ଵସଂଜ୍ଞକଃ ସତ୍ତ୍ଵସଂଶ୍ରଯଣାତ୍ ତତ୍ତ୍ଵଂ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆହୁର୍ ମନୀଷିଣଃ
ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରଚଳିତ ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ପାଖରେ, ପଞ୍ଚବିଶତି ତତ୍ତ୍ୱ ଅକାର ଓ ନିତ୍ୟ, ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଏହା ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆଧାରିତ ଥିବାରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ସତ୍ତ୍ୱ କୁହନ୍ତି।