ଯତଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ସର୍ଗପ୍ରଲଯଵିକ୍ରିଯାଃ ଏଵଂ ଶଂସନ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପ୍ରଵକ୍ତାରୋ ମହର୍ଷଯଃ
ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏହିପରି ମହାର୍ଷିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରାଶ୍ ଚ ଵେଦାଶ୍ ଚ ତଥା ସାମଵିଦୋ ଜନାଃ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ପରମଂ ଦେଵମ୍ ଅନନ୍ତଂ ପରମାଚ୍ଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଏବଂ ସାମବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ସେହି ପରମ, ଅନନ୍ତ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତଶ୍ ଚ ତଂ ଵିପ୍ରା ଵଦନ୍ତି ଗୁଣବୁଦ୍ଧଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଉକ୍ତାସ୍ ତଥା ଯୋଗାଃ ସାଂଖ୍ଯାଶ୍ ଚାମିତଦର୍ଶନାଃ
ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୁଣବିବେକ ସହିତ କଥା କହନ୍ତି; ଏଭଳି ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତି।
ଅମୂର୍ତିସ୍ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସାଂଖ୍ଯଂ ମୂର୍ତିର୍ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ଅଭିଜ୍ଞାନାନି ତସ୍ଯାହୁର୍ ମହାନ୍ତି ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାଙ୍କର ଆକୃତି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; ସାଂଖ୍ୟକୁ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହିଛି। ମହାମୁନିମାନେ କହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼।
ଦ୍ଵିଵିଧାନି ହି ଭୂତାନି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଅଗମ୍ଯଗମ୍ଯସଂଜ୍ଞାନି ଗମ୍ଯଂ ତତ୍ର ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ପୃଥିବୀରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ; 'ପହଞ୍ଚିପାରିବା' ଓ 'ପହଞ୍ଚିନପାରିବା' ବୋଲି ଯେଉଁମାନେ ଚିହ୍ନଟ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ପହଞ୍ଚିପାରିବା' ଉତ୍ତମ।
ଜ୍ଞାନଂ ମହଦ୍ ଵୈ ମହତଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରା ଵେଦେଷୁ ସାଂଖ୍ଯେଷୁ ତଥୈଵ ଯୋଗେ ଯଚ୍ ଚାପି ଦୃଷ୍ଟଂ ଵିଧିଵତ୍ ପୁରାଣେ ସାଂଖ୍ଯାଗତଂ ତନ୍ ନିଖିଲଂ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ
ବଡ଼ ଜ୍ଞାନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବେଦ, ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ ପୁରାଣରେ ଦେଖାଯିବା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସାଂଖ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ହେ ମହାମୁନିମାନେ।
ଯଚ୍ ଚେତିହାସେଷୁ ମହତ୍ସୁ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଵିଶିଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟମ୍ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଲୋକେ ଯଦ୍ ଇହାସ୍ତି କିଂଚିତ୍ ସାଂଖ୍ଯାଗତଂ ତଚ୍ ଚ ମହାମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମହା ଇତିହାସ, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେସବୁ ସାଂଖ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ହେ ମହାମୁନିମାନେ।
ସମସ୍ତଦୃଷ୍ଟଂ ପରମଂ ବଲଂ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚ ଯଥାଵଦ୍ ଉକ୍ତମ୍ ତପାଂସି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଚ ଯାନି ଚୈଵ ସାଂଖ୍ଯେ ଯଥାଵଦ୍ ଵିହିତାନି ଵିପ୍ରାଃ
ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ ଯେଉଁଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ସାଂଖ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତପସ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେସବୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଵିପର୍ଯଯଂ ତସ୍ଯ ହିତଂ ସଦୈଵ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସାଂଖ୍ଯାଃ ସତତଂ ସୁଖେନ ତାଂଶ୍ ଚାପି ସଂଧାର୍ଯ ତତଃ କୃତାର୍ଥାଃ ପତନ୍ତି ଵିପ୍ରାଯତନେଷୁ ଭୂଯଃ
ସାଂଖ୍ୟମାନେ ସଦା ସତ୍ୟ ସୁଖଦାୟକ ଉପାୟକୁ ଅନୁସରନ୍ତି ଏବଂ ସହଜରେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ସେମାନେ ପୁଣି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଗୃହକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।
ହିତ୍ଵା ଚ ଦେହଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ମୋକ୍ଷଂ ଦିଵୌକସଶ୍ ଚାପି ଚ ଯୋଗସାଂଖ୍ଯାଃ ଅତୋ ଽଧିକଂ ତେ ଽଭିରତା ମହାର୍ହେ ସାଂଖ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜା ଭୋ ଇହ ଶିଷ୍ଟଜୁଷ୍ଟେ
ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୋଗୀ ଓ ସାଂଖ୍ୟମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ସାଂଖ୍ୟରେ ସେମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆସକ୍ତ।
ତେଷାଂ ତୁ ତିର୍ଯଗ୍ଗମନଂ ହି ଦୃଷ୍ଟଂ ନାଧୋ ଗତିଃ ପାପକୃତାଂ ନିଵାସଃ ନ ଵା ପ୍ରଧାନା ଅପି ତେ ଦ୍ଵିଜାତଯୋ ଯେ ଜ୍ଞାନମ୍ ଏତନ୍ ମୁନଯୋ ନ ସକ୍ତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ଅଧୋଗତି ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ପାପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସକ୍ତ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାର୍ଷି ମଧ୍ୟ ଗଣିଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ସାଂଖ୍ଯଂ ଵିଶାଲଂ ପରମଂ ପୁରାଣଂ ମହାର୍ଣଵଂ ଵିମଲମ୍ ଉଦାରକାନ୍ତମ୍ କୃତ୍ସ୍ନଂ ହି ସାଂଖ୍ଯା ମୁନଯୋ ମହାତ୍ମ ନାରାଯଣେ ଧାରଯତାପ୍ରମେଯମ୍
ସାଂଖ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପୁରାତନ, ବଡ଼ ସାଗର ପରି, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଉଦାର ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରୀ। ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଅପରିମିତ ସାଂଖ୍ୟକୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଏତନ୍ ମଯୋକ୍ତଂ ପରମଂ ହି ତତ୍ତ୍ଵଂ ନାରାଯଣାଦ୍ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଇଦଂ ପୁରାଣମ୍ ସ ସର୍ଗକାଲେ ଚ କରୋତି ସର୍ଗଂ ସଂହାରକାଲେ ଚ ହରେତ ଭୂଯଃ
ମୁଁ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ କହିଛି—ନାରାୟଣଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାତନ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏବଂ ସଂହାର ସମୟରେ ପୁଣି ଏହାକୁ ନିଜରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
କିଂ ତଦ୍ ଅକ୍ଷରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ଯସ୍ମାନ୍ ନାଵର୍ତତେ ପୁନଃ କିଂସ୍ଵିତ୍ ତତ୍ କ୍ଷରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ଯସ୍ମାଦ୍ ଆଵର୍ତତେ ପୁନଃ
ଯାହାଠାରୁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବା ନାହିଁ, ତାକୁ ଅକ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯାଠାରୁ ପୁଣି ପୁଣି ଫେରିଆସିବା ହୁଏ, ତାକୁ କ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅକ୍ଷରାକ୍ଷରଯୋର୍ ଵ୍ଯକ୍ତିଂ ପୃଚ୍ଛାମସ୍ ତ୍ଵାଂ ମହାମୁନେ ଉପଲବ୍ଧୁଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ଵେନ ମୁନିପୁଂଗଵ
ହେ ମହାମୁନି, ଅମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛୁ—ଅକ୍ଷର ଓ କ୍ଷରର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରଭେଦକୁ ଆମେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରିବା ପାଇଁ ଦୟାକରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।
ତ୍ଵଂ ହି ଜ୍ଞାନଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯସେ ଵେଦପାରଗୈଃ ଋଷିଭିଶ୍ ଚ ମହାଭାଗୈର୍ ଯତିଭିଶ୍ ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ
ବେଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଓ ମହାତ୍ମା ଯତିମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
ତଦ୍ ଏତଚ୍ ଛ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମସ୍ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ମହାମତେ ନ ତୃପ୍ତିମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛାମଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୋ ଽମୃତମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ତେଣୁ, ହେ ମହାମତି, ଆମେ ଏହା ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅମୃତ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।
ଅତ୍ର ଵୋ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ କରାଲଜନକସ୍ଯ ଚ
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରାତନ ଏକ ଇତିହାସ କହିବି—ଏହା ହେଉଛି ବସିଷ୍ଠ ଓ କରାଳଜନକଙ୍କର ସଂବାଦ।
ଵସିଷ୍ଠଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମ୍ ଆସୀନମ୍ ଋଷୀଣାଂ ଭାସ୍କରଦ୍ଯୁତିମ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଜନକୋ ରାଜା ଜ୍ଞାନଂ ନୈଃଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ରାଜା ଜନକ ଏକଥା ପଚାରିଥିଲେ—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଃଶ୍ରେୟସ ଜ୍ଞାନ କଣ?
ପରମାତ୍ମନି କୁଶଲମ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମଗତିନିଶ୍ଚଯମ୍ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିମ୍ ଆସୀନମ୍ ଅଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏହି ମହାନ ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଓ ହାତ ଜୋଡି ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ସୁକୃତଂ ଚୈଵ ମଧୁରଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅନୁଲ୍ବଣମ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛର୍ଷିଵରଂ ରାଜା କରାଲଜନକଃ ପୁରା
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ରାଜା କରାଳଜନକ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ, ସଦ୍ଗୁଣ, ମଧୁର ଓ ମୃଦୁ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଗଵଞ୍ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ନ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଏହି ପରମ, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହାଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଚ୍ ଚ ତତ୍ କ୍ଷରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ଯତ୍ରେଦଂ କ୍ଷରତେ ଜଗତ୍ ଯଚ୍ ଚାକ୍ଷରମ୍ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶିଵଂ କ୍ଷେମମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଏହି ସଂସାର ଯେଉଁଠି କ୍ଷୟ ହୁଏ, ତାହାକୁ କ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯାହା ଶିବ, ନିରାପଦ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ତାହାକୁ ଅକ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ପୃଥିଵୀପାଲ କ୍ଷରତୀଦଂ ଯଥା ଜଗତ୍ ଯତ୍ର କ୍ଷରତି ପୂର୍ଵେଣ ଯାଵତ୍କାଲେନ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଥ
ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏହି ସଂସାର କିପରି କ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ରହିଥାଏ, ଏହାକୁ ଶୁଣ।
ଯୁଗଂ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ର୍ଯଂ କଲ୍ପଂ ଵିଦ୍ଧି ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ ଦଶକଲ୍ପଶତାଵର୍ତମ୍ ଅହସ୍ ତଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏକ ଯୁଗ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର, ଚାରିଟିଏ ଯୁଗ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପ ହୁଏ। ଦଶ କଳ୍ପ ଶତ ଚକ୍ର ମିଶି ଯେଉଁ ସମୟ ହୁଏ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରାତ୍ରିଶ୍ ଚୈତାଵତୀ ରାଜନ୍ ଯସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ ସୃଜତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତକର୍ମାଣି ମହାନ୍ତଂ ଭୂତମ୍ ଅଗ୍ରଜମ୍
ହେ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ମଧ୍ୟ ଏତେ ଦୀର୍ଘ। ଏହାର ଶେଷରେ ସେ ଜାଗି, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ ପ୍ରାଚୀନ ସତ୍ତାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
ମୂର୍ତିମନ୍ତମ୍ ଅମୂର୍ତାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵଂ ଶଂଭୁଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ ଯତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୂଲତୋ ନୃପସତ୍ତମ
ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଇଁ ରୂପରେ ଥିବା ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଶିବଙ୍କ ବିଷୟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୂଳ ଅର୍ଥରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଣିମା ଲଘିମା ପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଈଶାନଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ ସର୍ଵତଃପାଣିପାଦାନ୍ତଂ ସର୍ଵତୋକ୍ଷିଶିରୋମୁଖମ୍
ଅଣିମା, ଲଘିମା, ପ୍ରାପ୍ତି, ଈଶାନ, ଅବିନାଶୀ ଆଲୋକ, ଯାହାର ହାତ ଓ ପା ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସ everywhere, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ।
ସର୍ଵତଃଶ୍ରୁତିମଲ୍ ଲୋକେ ସର୍ଵମ୍ ଆଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାନ୍ ଏଷ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଇତି ସ୍ମୃତିଃ
ଯାହାର ଶ୍ରବଣ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସ everywhere, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଆବୃତ କରି ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସ୍ମୃତି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ମହାନ୍ ଇତି ଚ ଯୋଗେଷୁ ଵିରିଞ୍ଚିର୍ ଇତି ଚାପ୍ଯ୍ ଅଥ ସାଂଖ୍ଯେ ଚ ପଠ୍ଯତେ ଶାସ୍ତ୍ରେ ନାମଭିର୍ ବହୁଧାତ୍ମକଃ
ଯୋଗରେ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ 'ମହାନ' ଭାବେ, ଅନ୍ୟ ଥାନରେ 'ବିରିଞ୍ଚି' ଭାବେ, ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବହୁ ନାମରେ ବିବର୍ଣ୍ତି କରାଯାଏ, ଏହି ଆତ୍ମା ବହୁ ରୂପରେ ଅଛି।