ତେଜୋ ଵାଯୌ ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଵାଯୁଂ ନଭସି ଚାଶ୍ରିତମ୍ ନଭୋ ମହତି ସଂଯୁକ୍ତଂ ତମୋ ମହସି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଶକ୍ତି ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଛି, ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଆଧାରିତ। ଆକାଶ ବଡ଼ରେ ଏକତା ହୋଇଛି, ଅନ୍ଧକାର ବଡ଼ରେ ବସିଛି।
ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ସକ୍ତଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସକ୍ତଂ ତଥାତ୍ମନି ସକ୍ତମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଈଶେ ଚ ଦେଵେ ନାରାଯଣେ ତଥା
ରଜ ଗୁଣ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ସହିତ ଲଗିଛି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଆତ୍ମା ସହିତ ଲଗିଛି, ଆତ୍ମା ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ସହିତ ଏକତା ହୋଇଛି।
ଦେଵଂ ମୋକ୍ଷେ ଚ ସଂଯୁକ୍ତଂ ତତୋ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ନ କ୍ଵଚିତ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣଂ ଦେହଂ ଵୃତଂ ଷୋଡଶଭିର୍ ଗୁଣୈଃ
ଭଗବାନ ମୋକ୍ଷ ସହିତ ଏକତା ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି ମୋକ୍ଷ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ନାହିଁ। ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣକୁ ବୁଝି, ଦେହ ଶୋଳ ଗୁଣରେ ଆବୃତ।
ସ୍ଵଭାଵଂ ଭାଵନାଂ ଚୈଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେହସମାଶ୍ରିତାମ୍ ମଧ୍ଯସ୍ଥମ୍ ଇଵ ଚାତ୍ମାନଂ ପାପଂ ଯସ୍ମିନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ନିଜର ସ୍ଵଭାବ ଓ ଭାବନାକୁ ଦେହରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ବୁଝି, ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଯେଉଁଠି ପାପ ନାହିଁ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ କର୍ମ ଵୈ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଵିଷଯୈଷିଣାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ଆତ୍ମନି ସଂଶ୍ରିତାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଚାହିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ କର୍ମକୁ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ବସ୍ତୁ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି ବୋଲି ଜାଣି।
ଦୁର୍ଲଭତ୍ଵଂ ଚ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଵକମ୍ ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମାନଂ ଚ ଵ୍ଯାନୋଦାନୌ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ମୋକ୍ଷ ପାଇବାର ଦୁର୍ଲଭତାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୁଝି, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣି।
ଆଦ୍ଯଂ ଚୈଵାନିଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଭଵଂ ଚାନିଲଂ ପୁନଃ ସପ୍ତଧା ତାଂସ୍ ତଥା ଶେଷାନ୍ ସପ୍ତଧା ଵିଧିଵତ୍ ପୁନଃ
ପ୍ରଥମ ବାୟୁକୁ ଜାଣି, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ପୁନି ଜାଣି, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସପ୍ତ ଭାଗକୁ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସପ୍ତ ଭାଗକୁ ପୁନି ଜାଣି।
ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ଋଷୀଂଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଗାଂଶ୍ ଚ ସୁବହୂନ୍ ଵରାନ୍ ସପ୍ତର୍ଷୀଂଶ୍ ଚ ବହୂଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜର୍ଷୀଂଶ୍ ଚ ପରଂତପାନ୍
ପ୍ରଜାପତି, ଋଷି, ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି, ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଅନେକ ରାଜା ଋଷି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଜାଣି।
ସୁରର୍ଷୀନ୍ ମରୁତଶ୍ ଚାନ୍ଯାନ୍ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନ୍ ସୂର୍ଯସଂନିଭାନ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯାଚ୍ ଚ୍ଯାଵିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲେନ ମହତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଦେବ ଋଷି, ମରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମ ଋଷି, ଏବଂ ବଡ଼ କାଳରେ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱିଜଗଣ।
ମହତାଂ ଭୂତସଂଘାନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଶଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଗତିଂ ଵାଚାଂ ଶୁଭାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଅର୍ଚାର୍ହାଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ବଡ଼ ଭୂତ ସମୂହର ନାଶ ସମ୍ବଳିତ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଓ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ଶୁଭ ବାଣୀର ପଥକୁ ଜାଣି।
ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଚ ଯଦ୍ ଦୁଃଖଂ ପତିତାନାଂ ଯମକ୍ଷଯେ ଯୋନିଷୁ ଚ ଵିଚିତ୍ରାସୁ ସଂଚାରାନ୍ ଅଶୁଭାଂସ୍ ତଥା
ଯମ ନିବାସରେ ପତିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବୈତରଣୀ ନଦୀର ଦୁଃଖ, ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ ଭ୍ରମଣ ଓ ଅଶୁଭ ଭ୍ରମଣ।
ଜଠରେ ଚାଶୁଭେ ଵାସଂ ଶୋଣିତୋଦକଭାଜନେ ଶ୍ଲେଷ୍ମମୂତ୍ରପୁରୀଷେ ଚ ତୀଵ୍ରଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତେ
ଅଶୁଭ ଜଠରରେ ବସିବା, ରକ୍ତ ଓ ଜଳର ପାତ୍ରରେ ଥିବା, ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ମୁତ୍ର ଓ ପୂରିଷରେ ତୀବ୍ର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ସହିତ।
ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂଘାତେ ମଜ୍ଜାସ୍ନାଯୁପରିଗ୍ରହେ ଶିରାଶତସମାକୀର୍ଣେ ନଵଦ୍ଵାରେ ପୁରେ ଽଥ ଵୈ
ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତର ଏକତା, ମଜ୍ଜା ଓ ସ୍ନାୟୁରେ ଘିରିଥିବା, ଶତାଧିକ ଶିରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନବ ଦ୍ୱାର ଥିବା ନଗରରେ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ହିତମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଯୋଗାଂଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ତାମସାନାଂ ଚ ଜନ୍ତୂନାଂ ରମଣୀଯାନୃତାତ୍ମନାମ୍
ଆତ୍ମାର ଉପକୃତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ପ୍ରକାରକୁ ଜାଣି, ଦ୍ୱିଜଗଣ, ତାମସ ଜନ୍ତୁ ଓ ମିଥ୍ୟା ସ୍ଵଭାବର ରମଣୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଜାଣି।
ସାତ୍ତ୍ଵିକାନାଂ ଚ ଜନ୍ତୂନାଂ କୁତ୍ସିତଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଗର୍ହିତଂ ମହତାମ୍ ଅର୍ଥେ ସାଂଖ୍ଯାନାଂ ଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍
ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଜନ୍ତୁଙ୍କର ନିମ୍ନ ଗୁଣ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ୍ ଲୋକଙ୍କର ଗର୍ହିତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା।
ଉପପ୍ଲଵାଂସ୍ ତଥା ଘୋରାଞ୍ ଶଶିନସ୍ ତେଜସସ୍ ତଥା ତାରାଣାଂ ପତନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଚ ପର୍ଯଯମ୍
ଭୟଙ୍କର ବିପଦ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, ତାରା ଖସିବା, ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାନାଂ ଵିପ୍ରଯୋଗଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ କୃପଣଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଭକ୍ଷଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତାନାମ୍ ଅପି ଚାଶୁଭମ୍
ଯୁଗଳମାନେ ଅଲଗା ହେବା ଓ ଦୁଃଖକୁ ବୁଝି, ଦ୍ବିଜମାନେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଖାଇବା ଓ ଅଶୁଭ ଦେଖିବା ପରେ,
ବାଲ୍ଯେ ମୋହଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ପକ୍ଷଦେହସ୍ଯ ଚାଶୁଭମ୍ ରାଗଂ ମୋହଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କ୍ଵଚିତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ଶିଶୁବୟସରେ ଭ୍ରମକୁ ବୁଝି, ଶରୀରର ଅଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଆସକ୍ତି ଓ ଭ୍ରମ ଆସିଥିବା ଦେଖି, କେବେ କେବେ ଶୁଦ୍ଧତା ରହିଥିବା ଦେଖି,
ସହସ୍ରେଷୁ ନରଃ କଶ୍ଚିନ୍ ମୋକ୍ଷବୁଦ୍ଧିଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ଦୁର୍ଲଭତ୍ଵଂ ଚ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଵକମ୍
ହଜାର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; ମୁକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଏହାକୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ବହୁମାନମ୍ ଅଲବ୍ଧେଷୁ ଲବ୍ଧେ ମଧ୍ଯସ୍ଥତାଂ ପୁନଃ ଵିଷଯାଣାଂ ଚ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଚ ପୁନର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପାଇନାହାନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ପାଇଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଉଦାସୀନତା ଦେଖିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ନିମ୍ନତା ବୁଝି, ଦ୍ବିଜମାନେ,
ଗତାସୂନାଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଦେହାନ୍ ଭିତ୍ତ୍ଵା ତଥା ଶୁଭାନ୍ ଵାସଂ କୁଲେଷୁ ଜନ୍ତୂନାଂ ମରଣାଯ ଧୃତାତ୍ମନାମ୍
ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଶରୀର ଦେଖି, ପରିବାରରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବାସ କରୁଥିବା ଦେଖି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଦେଖି,
ସାତ୍ତ୍ଵିକାନାଂ ଚ ଜନ୍ତୂନାଂ ଦୁଃଖଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାନାଂ ଗତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପତିତାନାଂ ସୁଦାରୁଣାମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ବୁଝି, ଦ୍ବିଜମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀମାନେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଦେଖି,
ସୁରାପାନେ ଚ ସକ୍ତାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ଗୁରୁଦାରପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ଗତିଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଚାଶୁଭାମ୍
ମଦପାନରେ ଆସକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଅଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗୁଥିବା ବୁଝି,
ଜନନୀଷୁ ଚ ଵର୍ତନ୍ତେ ଯେନ ସମ୍ଯଗ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସଦେଵକେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯେନ ଵର୍ତନ୍ତି ମାନଵାଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମାଆଁର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ବିଜମାନେ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଦେବମାନେ ସହ ଏହି ଜଗତରେ ରହୁଥାନ୍ତି,
ତେନ ଜ୍ଞାନେନ ଵିଜ୍ଞାଯ ଗତିଂ ଚାଶୁଭକର୍ମଣାମ୍ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାନାଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ଚ ଗତୀଃ ପୃଥକ୍
ସେହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଫଳ ବୁଝି, ପଶୁ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗତି ବୁଝି,
ଵେଦଵାଦାଂସ୍ ତଥା ଚିତ୍ରାନ୍ ଋତୂନାଂ ପର୍ଯଯାଂସ୍ ତଥା କ୍ଷଯଂ ସଂଵତ୍ସରାଣାଂ ଚ ମାସାନାଂ ଚ କ୍ଷଯଂ ତଥା
ବିଭିନ୍ନ ବେଦ ଧାରଣା, ଋତୁର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବର୍ଷର କ୍ଷୟ ଓ ମାସର କ୍ଷୟ ବୁଝି,
ପକ୍ଷକ୍ଷଯଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵସାନାଂ ଚ ସଂକ୍ଷଯମ୍ କ୍ଷଯଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତସ୍ ତଥା
ପକ୍ଷର କ୍ଷୟ, ଦିନର କ୍ଷୟ ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖି,
ଵୃଦ୍ଧିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁଦ୍ରାଣାଂ କ୍ଷଯଂ ତେଷାଂ ତଥା ପୁନଃ କ୍ଷଯଂ ଧନାନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପୁନର୍ ଵୃଦ୍ଧିଂ ତଥୈଵ ଚ
ସମୁଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଦେଖି, ଧନର କ୍ଷୟ ଓ ପୁନଃ ବୃଦ୍ଧି ଦେଖି,
ସଂଯୋଗାନାଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଗାନାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ଦେହଵୈକ୍ଲଵ୍ଯତାଂ ଚୈଵ ସମ୍ଯଗ୍ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଯୁଗମାନେ ମିଶିବା ଦେଖି, ଶରୀରର ଅସ୍ୱସ୍ଥତାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝି,
ଆତ୍ମଦୋଷାଂଶ୍ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ସର୍ଵାନ୍ ଆତ୍ମନି ସଂସ୍ଥିତାନ୍ ସ୍ଵଦେହାଦ୍ ଉତ୍ଥିତାନ୍ ଗନ୍ଧାଂସ୍ ତଥା ଵିଜ୍ଞାଯ ଚାଶୁଭାନ୍
ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ବୁଝି, ନିଜ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶୁଭ ଗନ୍ଧ ବୁଝି,