ସୁଖସ୍ଯ ଚ ପରଂ କାଲଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲେ ଚ ଯଦ୍ ଦୁଃଖଂ ପତତାଂ ଵିଷଯୈଷିଣାମ୍
ସୁଖର ଶେଷ ସମୟକୁ ଜାଣି, ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିଥାଏ, ତେବେ ବିଷୟ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵେ ପତତାଂ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଥୈଵ ନରକେଷୁ ଯତ୍ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଚ ଗୁଣାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୋଷାନ୍ ସର୍ଵାଂଶ୍ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତିର୍ୟକ୍ ଜୀବରେ ପତନ, ଏବଂ ନରକରେ ପତନ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗର ଗୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଜାଣ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଵେଦଵାଦେ ଚ ଯେ ଦୋଷା ଗୁଣା ଯେ ଚାପି ଵୈଦିକାଃ ଜ୍ଞାନଯୋଗେ ଚ ଯେ ଦୋଷା ଜ୍ଞାନଯୋଗେ ଚ ଯେ ଗୁଣାଃ
ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଦୋଷ ଓ ବେଦୀୟ ଗୁଣ, ଜ୍ଞାନ ଯୋଗର ଦୋଷ ଓ ଜ୍ଞାନ ଯୋଗର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ସାଂଖ୍ଯଜ୍ଞାନେ ଚ ଯେ ଦୋଷାଂସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଗୁଣା ଦ୍ଵିଜାଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଦଶଗୁଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରଜୋ ନଵଗୁଣଂ ତଥା
ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସତ୍ତ୍ୱର ଦଶଟି ଗୁଣ ଓ ରଜସର ନଉଟି ଗୁଣ ଜାଣ।
ତମଶ୍ ଚାଷ୍ଟଗୁଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧିଂ ସପ୍ତଗୁଣାଂ ତଥା ଷଡ୍ଗୁଣଂ ଚ ନଭୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତମଶ୍ ଚ ତ୍ରିଗୁଣଂ ମହତ୍
ତମସର ଅଠଟି ଗୁଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ସାତଟି ଗୁଣ ଜାଣ, ନଭର ଛଅଟି ଗୁଣ ଓ ତମସର ତିନିଟି ମହାଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଚ ରଜୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚୈକଗୁଣଂ ପୁନଃ ମାର୍ଗଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପ୍ରଲଯପ୍ରେକ୍ଷଣେନ ତୁ
ରଜସର ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଓ ସତ୍ତ୍ୱର ଏକଟି ଗୁଣ ଆଉଥରେ ଜାଣି, ପ୍ରଳୟ ଦେଖିବା ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପଥକୁ ବୁଝ।
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ କାରଣୈର୍ ଭାଵିତାତ୍ମଭିଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଶୁଭଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଇଵ ନଭଃ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣରେ ଚିନ୍ତିତ ମନ ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଟି ନଭର ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ରୂପେଣ ଦୃଷ୍ଟିଂ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ଘ୍ରାଣଂ ଗନ୍ଧଗୁଣେନ ଚ ଶବ୍ଦଗ୍ରାହ୍ଯଂ ତଥା ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଜିହ୍ଵାଂ ରସଗୁଣେନ ଚ
ଦୃଷ୍ଟି ରୂପ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଘ୍ରାଣ ଗନ୍ଧର ଗୁଣ ସହିତ, ଶ୍ରବଣ ଶବ୍ଦ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଏବଂ ଜିହ୍ବା ରସର ଗୁଣ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
ତ୍ଵଚଂ ସ୍ପର୍ଶଂ ତଥା ଶକ୍ଯଂ ଵାଯୁଂ ଚୈଵ ତଦାଶ୍ରିତମ୍ ମୋହଂ ତମସି ସଂଯୁକ୍ତଂ ଲୋଭଂ ମୋହେଷୁ ସଂଶ୍ରିତମ୍
ଚମ୍ମ ଓ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଏହିପରି ବୁଝିବାକୁ ହେବ, ଏହାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ। ଅନ୍ଧକାର ସହିତ ମିଶିଥିବା ମୋହ ଓ ମୋହ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଲୋଭ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ କ୍ରାନ୍ତେ ବଲେ ଶକ୍ରଂ କୋଷ୍ଠେ ସକ୍ତଂ ତଥାନଲମ୍ ଅପ୍ସୁ ଦେଵୀଂ ସମାଯୁକ୍ତାମ୍ ଆପସ୍ ତେଜସି ସଂଶ୍ରିତାଃ
ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ଶରୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲଗିଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଜଳରେ ଦେବୀ ଏକତା ହୋଇଛନ୍ତି, ଓ ଜଳ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।
ତେଜୋ ଵାଯୌ ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଵାଯୁଂ ନଭସି ଚାଶ୍ରିତମ୍ ନଭୋ ମହତି ସଂଯୁକ୍ତଂ ତମୋ ମହସି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଶକ୍ତି ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଛି, ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଆଧାରିତ। ଆକାଶ ବଡ଼ରେ ଏକତା ହୋଇଛି, ଅନ୍ଧକାର ବଡ଼ରେ ବସିଛି।
ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ସକ୍ତଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସକ୍ତଂ ତଥାତ୍ମନି ସକ୍ତମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଈଶେ ଚ ଦେଵେ ନାରାଯଣେ ତଥା
ରଜ ଗୁଣ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ସହିତ ଲଗିଛି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଆତ୍ମା ସହିତ ଲଗିଛି, ଆତ୍ମା ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ସହିତ ଏକତା ହୋଇଛି।
ଦେଵଂ ମୋକ୍ଷେ ଚ ସଂଯୁକ୍ତଂ ତତୋ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ନ କ୍ଵଚିତ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣଂ ଦେହଂ ଵୃତଂ ଷୋଡଶଭିର୍ ଗୁଣୈଃ
ଭଗବାନ ମୋକ୍ଷ ସହିତ ଏକତା ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି ମୋକ୍ଷ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ନାହିଁ। ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣକୁ ବୁଝି, ଦେହ ଶୋଳ ଗୁଣରେ ଆବୃତ।
ସ୍ଵଭାଵଂ ଭାଵନାଂ ଚୈଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେହସମାଶ୍ରିତାମ୍ ମଧ୍ଯସ୍ଥମ୍ ଇଵ ଚାତ୍ମାନଂ ପାପଂ ଯସ୍ମିନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ନିଜର ସ୍ଵଭାବ ଓ ଭାବନାକୁ ଦେହରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ବୁଝି, ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଯେଉଁଠି ପାପ ନାହିଁ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ କର୍ମ ଵୈ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଵିଷଯୈଷିଣାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ଆତ୍ମନି ସଂଶ୍ରିତାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଚାହିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ କର୍ମକୁ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ବସ୍ତୁ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି ବୋଲି ଜାଣି।
ଦୁର୍ଲଭତ୍ଵଂ ଚ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଵକମ୍ ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମାନଂ ଚ ଵ୍ଯାନୋଦାନୌ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ମୋକ୍ଷ ପାଇବାର ଦୁର୍ଲଭତାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୁଝି, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣି।
ଆଦ୍ଯଂ ଚୈଵାନିଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଭଵଂ ଚାନିଲଂ ପୁନଃ ସପ୍ତଧା ତାଂସ୍ ତଥା ଶେଷାନ୍ ସପ୍ତଧା ଵିଧିଵତ୍ ପୁନଃ
ପ୍ରଥମ ବାୟୁକୁ ଜାଣି, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ପୁନି ଜାଣି, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସପ୍ତ ଭାଗକୁ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସପ୍ତ ଭାଗକୁ ପୁନି ଜାଣି।
ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ଋଷୀଂଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଗାଂଶ୍ ଚ ସୁବହୂନ୍ ଵରାନ୍ ସପ୍ତର୍ଷୀଂଶ୍ ଚ ବହୂଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜର୍ଷୀଂଶ୍ ଚ ପରଂତପାନ୍
ପ୍ରଜାପତି, ଋଷି, ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି, ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଅନେକ ରାଜା ଋଷି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଜାଣି।
ସୁରର୍ଷୀନ୍ ମରୁତଶ୍ ଚାନ୍ଯାନ୍ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନ୍ ସୂର୍ଯସଂନିଭାନ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯାଚ୍ ଚ୍ଯାଵିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲେନ ମହତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଦେବ ଋଷି, ମରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମ ଋଷି, ଏବଂ ବଡ଼ କାଳରେ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱିଜଗଣ।
ମହତାଂ ଭୂତସଂଘାନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଶଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଗତିଂ ଵାଚାଂ ଶୁଭାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଅର୍ଚାର୍ହାଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ବଡ଼ ଭୂତ ସମୂହର ନାଶ ସମ୍ବଳିତ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଓ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ଶୁଭ ବାଣୀର ପଥକୁ ଜାଣି।
ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ଚ ଯଦ୍ ଦୁଃଖଂ ପତିତାନାଂ ଯମକ୍ଷଯେ ଯୋନିଷୁ ଚ ଵିଚିତ୍ରାସୁ ସଂଚାରାନ୍ ଅଶୁଭାଂସ୍ ତଥା
ଯମ ନିବାସରେ ପତିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବୈତରଣୀ ନଦୀର ଦୁଃଖ, ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ ଭ୍ରମଣ ଓ ଅଶୁଭ ଭ୍ରମଣ।
ଜଠରେ ଚାଶୁଭେ ଵାସଂ ଶୋଣିତୋଦକଭାଜନେ ଶ୍ଲେଷ୍ମମୂତ୍ରପୁରୀଷେ ଚ ତୀଵ୍ରଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତେ
ଅଶୁଭ ଜଠରରେ ବସିବା, ରକ୍ତ ଓ ଜଳର ପାତ୍ରରେ ଥିବା, ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ମୁତ୍ର ଓ ପୂରିଷରେ ତୀବ୍ର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ସହିତ।
ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂଘାତେ ମଜ୍ଜାସ୍ନାଯୁପରିଗ୍ରହେ ଶିରାଶତସମାକୀର୍ଣେ ନଵଦ୍ଵାରେ ପୁରେ ଽଥ ଵୈ
ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତର ଏକତା, ମଜ୍ଜା ଓ ସ୍ନାୟୁରେ ଘିରିଥିବା, ଶତାଧିକ ଶିରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନବ ଦ୍ୱାର ଥିବା ନଗରରେ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ହିତମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଯୋଗାଂଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ତାମସାନାଂ ଚ ଜନ୍ତୂନାଂ ରମଣୀଯାନୃତାତ୍ମନାମ୍
ଆତ୍ମାର ଉପକୃତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ପ୍ରକାରକୁ ଜାଣି, ଦ୍ୱିଜଗଣ, ତାମସ ଜନ୍ତୁ ଓ ମିଥ୍ୟା ସ୍ଵଭାବର ରମଣୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଜାଣି।
ସାତ୍ତ୍ଵିକାନାଂ ଚ ଜନ୍ତୂନାଂ କୁତ୍ସିତଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଗର୍ହିତଂ ମହତାମ୍ ଅର୍ଥେ ସାଂଖ୍ଯାନାଂ ଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍
ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଜନ୍ତୁଙ୍କର ନିମ୍ନ ଗୁଣ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ୍ ଲୋକଙ୍କର ଗର୍ହିତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା।
ଉପପ୍ଲଵାଂସ୍ ତଥା ଘୋରାଞ୍ ଶଶିନସ୍ ତେଜସସ୍ ତଥା ତାରାଣାଂ ପତନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଚ ପର୍ଯଯମ୍
ଭୟଙ୍କର ବିପଦ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, ତାରା ଖସିବା, ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାନାଂ ଵିପ୍ରଯୋଗଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ କୃପଣଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଭକ୍ଷଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତାନାମ୍ ଅପି ଚାଶୁଭମ୍
ଯୁଗଳମାନେ ଅଲଗା ହେବା ଓ ଦୁଃଖକୁ ବୁଝି, ଦ୍ବିଜମାନେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଖାଇବା ଓ ଅଶୁଭ ଦେଖିବା ପରେ,
ବାଲ୍ଯେ ମୋହଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ପକ୍ଷଦେହସ୍ଯ ଚାଶୁଭମ୍ ରାଗଂ ମୋହଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କ୍ଵଚିତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ଶିଶୁବୟସରେ ଭ୍ରମକୁ ବୁଝି, ଶରୀରର ଅଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଆସକ୍ତି ଓ ଭ୍ରମ ଆସିଥିବା ଦେଖି, କେବେ କେବେ ଶୁଦ୍ଧତା ରହିଥିବା ଦେଖି,
ସହସ୍ରେଷୁ ନରଃ କଶ୍ଚିନ୍ ମୋକ୍ଷବୁଦ୍ଧିଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ଦୁର୍ଲଭତ୍ଵଂ ଚ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଵକମ୍
ହଜାର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; ମୁକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଏହାକୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ବହୁମାନମ୍ ଅଲବ୍ଧେଷୁ ଲବ୍ଧେ ମଧ୍ଯସ୍ଥତାଂ ପୁନଃ ଵିଷଯାଣାଂ ଚ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଚ ପୁନର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପାଇନାହାନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ପାଇଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଉଦାସୀନତା ଦେଖିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ନିମ୍ନତା ବୁଝି, ଦ୍ବିଜମାନେ,