କଥା ଚ ଯା ଵିପ୍ରଵରାଃ ପ୍ରସକ୍ତା ଦୈଵେ ମହାଵୀର୍ଯମତୌ ଶୁଭେଯମ୍ ଯୋଗାନ୍ ସ ସର୍ଵାନ୍ ଅନୁଭୂଯ ମର୍ତ୍ଯା ନାରାଯଣଂ ତଂ ଦ୍ରୁତମ୍ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତି
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ କଥା ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରେ, ମହାଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଭରିଆ, ସେ କଥା ମଙ୍ଗଳମୟ। ଏହି କଥାରେ ଯୋଗର ସମସ୍ତ ଅନୁଭବ ପାଇଁ, ମଣିଷମାନେ ଶୀଘ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସମ୍ଯକ୍ କ୍ରିଯେଯଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵର୍ଣିତା ଶିଷ୍ଟସଂମତା ଯୋଗମାର୍ଗୋ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଶିଷ୍ଯାଯେହ ହିତୈଷିଣା
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କ୍ରିୟା ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଶିଷ୍ଟମାନେ ଯାହାକୁ ଗୃହଣ କରନ୍ତି। ଯୋଗର ପଥ ଏଠାରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ସାଂଖ୍ଯେ ତ୍ଵ୍ ଇଦାନୀଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିଧିଂ ପ୍ରବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯଜ୍ ଜ୍ଞାନଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଵିଦିତଂ ହି ତେ
ଏବେ ସାଂଖ୍ୟ ରେ, ଧର୍ମର ନିୟମଟିକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ କହ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିଛ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵମ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍ ଵିହିତଂ ଯତିଭିର୍ ଵୃଦ୍ଧୈଃ କପିଲାଦିଭିର୍ ଈଶ୍ଵରୈଃ
ଓ ମୁନିମାନେ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଶୁଣ, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଯତିମାନେ, କପିଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନ୍ ସୁଵିଭ୍ରମାଃ କେଚିଦ୍ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଗୁଣାଶ୍ ଚ ଯସ୍ମିନ୍ ବହଵୋ ଦୋଷହାନିଶ୍ ଚ କେଵଲା
ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେଉଁଠି କିଛି ଲୋକ ଭଲଭାବେ ଭ୍ରମିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏଠି ଅନେକ ଗୁଣ ଅଛି, ଏବଂ କେବଳ ଦୋଷ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅଛି।
ଜ୍ଞାନେନ ପରିସଂଖ୍ଯାଯ ସଦୋଷାନ୍ ଵିଷଯାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ମାନୁଷାନ୍ ଦୁର୍ଜଯାନ୍ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ ପୈଶାଚାନ୍ ଵିଷଯାଂସ୍ ତଥା
ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କର, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମଣିଷମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଜୟ ବିଷୟ ଓ ସମସ୍ତ ପିଶାଚୀ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ।
ଵିଷଯାନ୍ ଔରଗାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଷଯାଂସ୍ ତଥା ପିତୄଣାଂ ଵିଷଯାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ଚରତାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସର୍ପମାନଙ୍କର ବିଷୟ ଜାଣି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣି, ପିତୃମାନଙ୍କର ବିଷୟ ଜାଣି, ତିର୍ୟକ୍ ଜୀବମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଜାଣ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ସୁପର୍ଣଵିଷଯାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମରୁତାଂ ଵିଷଯାଂସ୍ ତଥା ମହର୍ଷିଵିଷଯାଂଶ୍ ଚୈଵ ରାଜର୍ଷିଵିଷଯାଂସ୍ ତଥା
ସୁପର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ବିଷୟ ଜାଣି, ମରୁତମାନଙ୍କର ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣି, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଓ ରାଜାର୍ଷିମାନଙ୍କର ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ଆସୁରାନ୍ ଵିଷଯାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵଦେଵାଂସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଦେଵର୍ଷିଵିଷଯାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋଗାନାମ୍ ଅପି ଵୈ ପରାନ୍
ଆସୁରମାନଙ୍କର ବିଷୟ ଜାଣି, ବୈଶ୍ୱଦେବମାନଙ୍କର ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣି, ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କର ବିଷୟ ଜାଣି, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ।
ଵିଷଯାଂଶ୍ ଚ ପ୍ରମାଣସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଷଯାଂସ୍ ତଥା ଆଯୁଷଶ୍ ଚ ପରଂ କାଲଂ ଲୋକୈର୍ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ପରିମାପର ବିଷୟ ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣି, ଆୟୁର ଶେଷ ସମୟକୁ ତଥା ତିନି ଲୋକର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଜାଣ।
ସୁଖସ୍ଯ ଚ ପରଂ କାଲଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲେ ଚ ଯଦ୍ ଦୁଃଖଂ ପତତାଂ ଵିଷଯୈଷିଣାମ୍
ସୁଖର ଶେଷ ସମୟକୁ ଜାଣି, ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିଥାଏ, ତେବେ ବିଷୟ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵେ ପତତାଂ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଥୈଵ ନରକେଷୁ ଯତ୍ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଚ ଗୁଣାଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୋଷାନ୍ ସର୍ଵାଂଶ୍ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତିର୍ୟକ୍ ଜୀବରେ ପତନ, ଏବଂ ନରକରେ ପତନ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗର ଗୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଜାଣ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଵେଦଵାଦେ ଚ ଯେ ଦୋଷା ଗୁଣା ଯେ ଚାପି ଵୈଦିକାଃ ଜ୍ଞାନଯୋଗେ ଚ ଯେ ଦୋଷା ଜ୍ଞାନଯୋଗେ ଚ ଯେ ଗୁଣାଃ
ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଦୋଷ ଓ ବେଦୀୟ ଗୁଣ, ଜ୍ଞାନ ଯୋଗର ଦୋଷ ଓ ଜ୍ଞାନ ଯୋଗର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ସାଂଖ୍ଯଜ୍ଞାନେ ଚ ଯେ ଦୋଷାଂସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଗୁଣା ଦ୍ଵିଜାଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଦଶଗୁଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରଜୋ ନଵଗୁଣଂ ତଥା
ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସତ୍ତ୍ୱର ଦଶଟି ଗୁଣ ଓ ରଜସର ନଉଟି ଗୁଣ ଜାଣ।
ତମଶ୍ ଚାଷ୍ଟଗୁଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧିଂ ସପ୍ତଗୁଣାଂ ତଥା ଷଡ୍ଗୁଣଂ ଚ ନଭୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତମଶ୍ ଚ ତ୍ରିଗୁଣଂ ମହତ୍
ତମସର ଅଠଟି ଗୁଣ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ସାତଟି ଗୁଣ ଜାଣ, ନଭର ଛଅଟି ଗୁଣ ଓ ତମସର ତିନିଟି ମହାଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଚ ରଜୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚୈକଗୁଣଂ ପୁନଃ ମାର୍ଗଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପ୍ରଲଯପ୍ରେକ୍ଷଣେନ ତୁ
ରଜସର ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଓ ସତ୍ତ୍ୱର ଏକଟି ଗୁଣ ଆଉଥରେ ଜାଣି, ପ୍ରଳୟ ଦେଖିବା ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପଥକୁ ବୁଝ।
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ କାରଣୈର୍ ଭାଵିତାତ୍ମଭିଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଶୁଭଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଇଵ ନଭଃ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣରେ ଚିନ୍ତିତ ମନ ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଟି ନଭର ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ରୂପେଣ ଦୃଷ୍ଟିଂ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ଘ୍ରାଣଂ ଗନ୍ଧଗୁଣେନ ଚ ଶବ୍ଦଗ୍ରାହ୍ଯଂ ତଥା ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଜିହ୍ଵାଂ ରସଗୁଣେନ ଚ
ଦୃଷ୍ଟି ରୂପ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଘ୍ରାଣ ଗନ୍ଧର ଗୁଣ ସହିତ, ଶ୍ରବଣ ଶବ୍ଦ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଏବଂ ଜିହ୍ବା ରସର ଗୁଣ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
ତ୍ଵଚଂ ସ୍ପର୍ଶଂ ତଥା ଶକ୍ଯଂ ଵାଯୁଂ ଚୈଵ ତଦାଶ୍ରିତମ୍ ମୋହଂ ତମସି ସଂଯୁକ୍ତଂ ଲୋଭଂ ମୋହେଷୁ ସଂଶ୍ରିତମ୍
ଚମ୍ମ ଓ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଏହିପରି ବୁଝିବାକୁ ହେବ, ଏହାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ। ଅନ୍ଧକାର ସହିତ ମିଶିଥିବା ମୋହ ଓ ମୋହ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଲୋଭ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ କ୍ରାନ୍ତେ ବଲେ ଶକ୍ରଂ କୋଷ୍ଠେ ସକ୍ତଂ ତଥାନଲମ୍ ଅପ୍ସୁ ଦେଵୀଂ ସମାଯୁକ୍ତାମ୍ ଆପସ୍ ତେଜସି ସଂଶ୍ରିତାଃ
ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ଶରୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲଗିଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଜଳରେ ଦେବୀ ଏକତା ହୋଇଛନ୍ତି, ଓ ଜଳ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।
ତେଜୋ ଵାଯୌ ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଂ ଵାଯୁଂ ନଭସି ଚାଶ୍ରିତମ୍ ନଭୋ ମହତି ସଂଯୁକ୍ତଂ ତମୋ ମହସି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଶକ୍ତି ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଛି, ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଆଧାରିତ। ଆକାଶ ବଡ଼ରେ ଏକତା ହୋଇଛି, ଅନ୍ଧକାର ବଡ଼ରେ ବସିଛି।
ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ସକ୍ତଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସକ୍ତଂ ତଥାତ୍ମନି ସକ୍ତମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଈଶେ ଚ ଦେଵେ ନାରାଯଣେ ତଥା
ରଜ ଗୁଣ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ସହିତ ଲଗିଛି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଆତ୍ମା ସହିତ ଲଗିଛି, ଆତ୍ମା ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ସହିତ ଏକତା ହୋଇଛି।
ଦେଵଂ ମୋକ୍ଷେ ଚ ସଂଯୁକ୍ତଂ ତତୋ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ନ କ୍ଵଚିତ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ତ୍ଵଗୁଣଂ ଦେହଂ ଵୃତଂ ଷୋଡଶଭିର୍ ଗୁଣୈଃ
ଭଗବାନ ମୋକ୍ଷ ସହିତ ଏକତା ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି ମୋକ୍ଷ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ନାହିଁ। ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣକୁ ବୁଝି, ଦେହ ଶୋଳ ଗୁଣରେ ଆବୃତ।
ସ୍ଵଭାଵଂ ଭାଵନାଂ ଚୈଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେହସମାଶ୍ରିତାମ୍ ମଧ୍ଯସ୍ଥମ୍ ଇଵ ଚାତ୍ମାନଂ ପାପଂ ଯସ୍ମିନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ନିଜର ସ୍ଵଭାବ ଓ ଭାବନାକୁ ଦେହରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ବୁଝି, ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଯେଉଁଠି ପାପ ନାହିଁ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ କର୍ମ ଵୈ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଵିଷଯୈଷିଣାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ଆତ୍ମନି ସଂଶ୍ରିତାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଚାହିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ କର୍ମକୁ ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ବସ୍ତୁ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି ବୋଲି ଜାଣି।
ଦୁର୍ଲଭତ୍ଵଂ ଚ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଵକମ୍ ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମାନଂ ଚ ଵ୍ଯାନୋଦାନୌ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ମୋକ୍ଷ ପାଇବାର ଦୁର୍ଲଭତାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୁଝି, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣି।
ଆଦ୍ଯଂ ଚୈଵାନିଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରଭଵଂ ଚାନିଲଂ ପୁନଃ ସପ୍ତଧା ତାଂସ୍ ତଥା ଶେଷାନ୍ ସପ୍ତଧା ଵିଧିଵତ୍ ପୁନଃ
ପ୍ରଥମ ବାୟୁକୁ ଜାଣି, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ପୁନି ଜାଣି, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସପ୍ତ ଭାଗକୁ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସପ୍ତ ଭାଗକୁ ପୁନି ଜାଣି।
ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ଋଷୀଂଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଗାଂଶ୍ ଚ ସୁବହୂନ୍ ଵରାନ୍ ସପ୍ତର୍ଷୀଂଶ୍ ଚ ବହୂଞ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜର୍ଷୀଂଶ୍ ଚ ପରଂତପାନ୍
ପ୍ରଜାପତି, ଋଷି, ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି, ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଅନେକ ରାଜା ଋଷି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଜାଣି।
ସୁରର୍ଷୀନ୍ ମରୁତଶ୍ ଚାନ୍ଯାନ୍ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନ୍ ସୂର୍ଯସଂନିଭାନ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯାଚ୍ ଚ୍ଯାଵିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲେନ ମହତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଦେବ ଋଷି, ମରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମ ଋଷି, ଏବଂ ବଡ଼ କାଳରେ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱିଜଗଣ।
ମହତାଂ ଭୂତସଂଘାନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଶଂ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଗତିଂ ଵାଚାଂ ଶୁଭାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଅର୍ଚାର୍ହାଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ବଡ଼ ଭୂତ ସମୂହର ନାଶ ସମ୍ବଳିତ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଓ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ଶୁଭ ବାଣୀର ପଥକୁ ଜାଣି।